Βιντσέντζο Λατρόνικο: «Για πολύ καιρό οι συγγραφείς δεν ήξεραν πώς να μιλήσουν για το διαδίκτυο»

Η τελειότητα (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Loggia), το πρώτο βιβλίο του Βιντσέντζο Λατρόνικο που κυκλοφορεί στη γλώσσα μας, είναι ένα μυθιστόρημα που μιλά για ζητήματα απολύτως σύγχρονα – δεν είναι τυχαίο που έφτασε ως τη Βραχεία Λίστα του Διεθνούς Βραβείου Μπούκερ 2025. Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα ζευγάρι ψηφιακών νομάδων, που μεταναστεύουν από τον ευρωπαϊκό νότο στο Βερολίνο. Δουλεύουν εξ αποστάσεως, βομβαρδίζονται από εικόνες στα social media, επισκέπτονται γκαλερί τέχνης και ανεξάρτητους καλλιτεχνικούς χώρους, ταξιδεύουν, και φαίνεται να μην ξεφεύγουν ποτέ από την αδράνεια που χαρακτηρίζει τον κόσμο τους.

Ο συγγραφέας, που επισκέφτηκε τη χώρα μας για να συμμετέχει την Παρασκευή 23 Ιανουαρίου στην πρώτη εκδήλωση της σειράς «Συγγραφείς, βιβλία, ιδέες» του ΕΛΙΒΙΠ στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, μας παραχώρησε συνέντευξη μιλώντας για τα το φόντο της ιστορίας του, τις επιρροές του, την πολιτική κατάσταση στη χώρα του και πολλά ακόμη.

Με μια ματιά στο βιογραφικό σας που συνοδεύει την έκδοση, φαίνεται να έχετε κάποια κοινά με τους ήρωές σας. Σε ποιο βαθμό το βιβλίο σας είναι αυτοβιογραφικό;

Ήμουν στο Βερολίνο την περίοδο που διαδραματίζεται το μυθιστόρημα, αλλά νομίζω πως η Τελειότητα είναι περισσότερο μια συλλογική βιογραφία. Η ζωή μου ήταν πολύ διαφορετική από αυτή των ηρώων μου, αλλά κάθε λεπτομέρεια είναι πραγματική, είτε προέρχεται από δικές μου εμπειρίες είτε από εμπειρίες ανθρώπων που γνωρίζω. Δεν αντιπροσωπεύουν ένα συγκεκριμένο άτομο, αλλά μια ομάδα ανθρώπων.

«Στην Ιταλία, όπου μεγάλωσα, είτε μετανάστευες εσύ στο Βερολίνο είτε είχες φίλους που το είχαν κάνει».

Πολύ συχνά η επιλογή του σκηνικού από έναν συγγραφέα δεν είναι τυχαία. Οι ήρωές σας περνούν τον χρόνο τους στο Βερολίνο, μια πόλη γνωστή για τη νυχτερινή ζωή της. Πέραν, όμως, από αυτό, το Βερολίνο κάποτε χωριζόταν στα δύο από το Τείχος, η πτώση του οποίου σηματοδότησε την αρχή του τέλους του Ψυχρού Πολέμου. Στο βιβλίο αναφέρετε αυτή την περασμένη εποχή. Μιλήστε μας λίγο για το φόντο της ιστορίας σας.

Το Βερολίνο είναι γνωστό για τη νυχτερινή ζωή του, αλλά το πιο σημαντικό για εμένα ήταν πως εκείνη την περίοδο, πριν από κάποια χρόνια, ήταν πολύ ευκολότερο να μετακομίσεις εκεί, γιατί οι αγορές ακινήτων κυμαίνονταν σε πολύ χαμηλότερες τιμές σε όλη την Ευρώπη. Οι χώρες του Ανατολικού Μπλοκ έγιναν μέρος της Ευρώπης, ύστερα ήρθε το ευρώ, ύστερα οι φτηνές πτήσεις έγιναν πραγματικότητα και ξαφνικά είχες την εντύπωση πως μπορούσες να βρεθείς οπουδήποτε – συνήθως πήγαινες στο Λονδίνο, στο Παρίσι ή στο Βερολίνο. Στην Ιταλία, όπου μεγάλωσα, είτε μετανάστευες εσύ στο Βερολίνο είτε είχες φίλους που το είχαν κάνει.

Ήταν ένα σημείο στην Ιστορία κατά το οποίο ένιωθες πως η Ευρώπη αλλάζει, ενοποιείται περισσότερο, δεν είχε συμβεί ακόμη το Μπρέξιτ και όλοι αισθάνονταν πως το Βερολίνο θα γινόταν μια ευρωπαϊκή Νέα Υόρκη. Μια ολόκληρη γενιά πίστευε πως αυτή η πόλη είχε κάτι από το ιδεολογικό όνειρο της ελευθερίας.

Ο Βιντσέντζο Λατρόνικο θα συνομιλήσει με τον Πρόεδρο του ΕΛΙΒΙΠ, Νίκο Μπακουνάκη, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών

Το ύφος του μυθιστορήματός σας είναι αξιοπρόσεκτο. Ανά στιγμές, οι περιγραφές σας θυμίζουν αυτές ενός διαφημιστικού καταλόγου με προϊόντα, ενώ δεν λείπουν οι αναφορές σε τεχνικούς όρους της ψηφιακής εποχής. Είναι ένα ύφος που αναπτύξατε για αυτό το μυθιστόρημα αποκλειστικά; Πώς αλλάζουν η γραφή και η λογοτεχνία την εποχή του ψηφιακού καπιταλισμού;

Αυτό είναι ένα μεγάλο ερώτημα. Πρώτα από όλα, το βιβλίο είναι μια διασκευή των Πραγμάτων του Ζορζ Περέκ. Χρωστώ πολλά στον Περέκ, η παρατήρηση μιας κατάστασης είναι δομικό στοιχείο του ύφους του.

Πολλά από τα στοιχεία που αναφέρατε σχετίζονται με τη δουλειά μου ως κριτικού τέχνης για πολλά χρόνια. Είμαι αρκετά μεγάλος ώστε να έχω γράψει για έντυπα περιοδικά που δεν μπορούσαν να δημοσιεύσουν πολλές φωτογραφίες, καθώς ήταν ακριβό. Είχαμε άρθρα είτε με μία φωτογραφία είτε χωρίς, οπότε χρειαζόταν να περιγράφουμε εμείς οι ίδιοι, γιατί οι αναγνώστες έπρεπε να δουν για τι πράγμα μιλούσαμε. Νομίζω πως μεγάλο μέρος του ύφους μου σχετίζεται με τη συνήθειά μου να περιγράφω, αλλά και με την ιδέα πως μια περιγραφή είναι ένα πραγματικά χρήσιμο εργαλείο. Συνήθως θεωρούμε τις περιγραφές βαρετές, πως χρησιμεύουν μόνο για να αποδώσουν το σκηνικό μέσα στο οποίο εκτυλίσσεται η δράση, αλλά θεωρώ πως μέσω μιας περιγραφής μπορείς να καταλάβεις πολλά, μπορούν να συμβούν πολλά σε μια περιγραφή και μόνο.

«Πιστεύω πως για πολύ καιρό οι συγγραφείς δεν ήξεραν πώς να μιλήσουν για το διαδίκτυο».

Τώρα, όσον αφορά στις λεπτομέρειες του ψηφιακού καπιταλισμού, είναι ένα ιδιαίτερο θέμα. Πιστεύω πως για πολύ καιρό οι συγγραφείς δεν ήξεραν πώς να μιλήσουν για το διαδίκτυο. Διαβάζοντας την Αγνή του Τζόναθαν Φράνζεν, ενός από τους κορυφαίους δημιουργούς του 20ού αιώνα, συνειδητοποιείς πως στα κομμάτια που αφορούν στην ψηφιακή τεχνολογία, δεν έφτανε στην ουσία των πραγμάτων. Το ίδιο ισχύει και για τη Σάλι Ρούνεϊ, που είναι μέλος της ψηφιακής γενιάς: στο Συζητήσεις με φίλους και στο Κανονικοί άνθρωποι υπάρχει πολύ λίγο διαδίκτυο. Κάποια μηνύματα, κάποια e-mails, αλλά ως εκεί.

Είναι σημαντικό η γραφή να εξακολουθεί να μιλά στον αναγνώστη, να σημαίνει κάτι για αυτόν.

Πιστεύω πως αυτό ήταν κάπως προβληματικό, ήταν μια νέα κατάσταση την οποία δεν ήξεραν πώς να αντιμετωπίσουν οι άνθρωποι. Ακόμα μία μεγάλη δυσκολία, βέβαια, έχει να κάνει με το ότι η τεχνολογία αλλάζει πολύ γρήγορα και πρέπει να είσαι προσεκτικός, καθώς μια αναφορά που κάνεις τώρα, σε πέντε χρόνια μπορεί να μην λέει τίποτα στους ανθρώπους. Στο δεύτερο μυθιστόρημά μου μιλώ συχνά για εφαρμογές που τότε τις χρησιμοποιούσαμε πολύ συχνά, αλλά πλέον έχουν εξαφανιστεί και κανείς δεν τις θυμάται. Οπότε, στην Τελειότητα, προσπάθησα να μιλήσω για την τεχνολογία γενικά, χωρίς πολύ συγκεκριμένες αναφορές. Είναι σημαντικό η γραφή να εξακολουθεί να μιλά στον αναγνώστη, να σημαίνει κάτι για αυτόν.

Αναφέρατε πως Η τελειότητα είναι ένας φόρος τιμής στα Πράγματα του Ζωρζ Περέκ. Με ποιον τρόπο τα δυο έργα συνομιλούν και ποιες είναι οι υπόλοιπες επιρροές σας;

Τα Πράγματα του Περέκ είναι η πηγή έμπνευσης για το βιβλίο μου. Αν διαβάσουμε τα δύο έργα το ένα δίπλα στο άλλο, θα δούμε πως η δομή είναι ακριβώς ίδια – έγραψα όπως ένας μουσικός φτιάχνει ένα cover για ένα τραγούδι που ήδη υπάρχει. Ακόμη θυμάμαι πόσο με είχαν εντυπωσιάσει τα Πράγματα. Νομίζω πως το γεγονός ότι κατάφερα να «ξαναγράψω» το βιβλίο του Περέκ και να το επαναφέρω στη συζήτηση σήμερα είναι πολύ σημαντικό. Πρέπει να μιλάμε για την ψηφιακή επανάσταση. Η ζωή το 2020 είναι πολύ διαφορετική από εκείνη το 1960, όμως οι μηχανισμοί είναι κοινοί. Ο Περέκ μιλούσε κυρίως για την τηλεόραση και τα περιοδικά, εμείς για τα social media, αλλά καθένα από αυτά λειτουργεί με τους ίδιους μηχανισμούς.

Ο Βιντσέντζο Λατρόνικο με τον συντάκτη της Book Press Σόλωνα Παπαγεωργίου

Δεν είμαι βέβαιος για τις υπόλοιπες επιρροές μου, αλλάζουν με τον καιρό. Καθώς μεγάλωνα, ήταν πολύ σημαντικοί για εμένα ο Ρομπέρτο Μπολάνιο, η Άννα Μαρία Ορτέζε από την Ιταλία, ο Μπόρχες, η Τζόαν Ντίντιον, ο Χανς Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ…

Σπούδασα φιλοσοφία πλάι σε έναν καθηγητή που ασχολούταν με το πεδίο της φιλοσοφίας των μαθηματικών, που πάντα μου έλεγε, πηγαίνοντας κόντρα στη σχολή των Γάλλων και των Γερμανών υπαρξιστών, πως πρέπει να είμαι ξεκάθαρος, να χρησιμοποιώ γλώσσα που είναι κατανοητή. Θυμάμαι μέχρι σήμερα αυτό το μάθημα.

Στο μυθιστόρημά σας, μεταξύ άλλων, κάνετε αναφορές στην προσφυγική κρίση και στο πώς αυτή καλύπτεται στον ψηφιακό κόσμο. Πέραν αυτού, όμως, κάνετε ένα μεγάλο σχόλιο για την αδράνεια των νεαρών υποκειμένων στη σύγχρονη Δύση. Είναι Η τελειότητα ένα πολιτικό μυθιστόρημα;

Η γενιά μου, άτομα μεταξύ 35 και 45 χρονών σήμερα, προσδοκούσαν πολλά από την πολιτική τη δεκαετία του ‘90 και στις αρχές του 2000, και έπειτα για διάφορους λόγους απογοητεύτηκαν. Στην Ιταλία η Κρίση είχε ως αποτέλεσμα την κατάρρευση κάθε πολιτικού κινήματος. Πιο πριν, κατά τη δεκαετία του ‘90, οι πολιτικοί αγώνες πήγαιναν κυρίως κόντρα στην παγκοσμιοποίηση και κορυφώθηκαν το 2001 στη Γένοβα. Εκεί συνέβη η μεγαλύτερη διαδήλωση διαμαρτυρίας ως τότε και δεν καταφέραμε απολύτως τίποτα. Ήταν καταστροφικό. Η αστυνομία σκότωσε έναν νεαρό ακτιβιστή και φυλάκισε ή χτύπησε πολλούς ακόμη.

Θαυμάζω τα νέα παιδιά, τολμούν όσα δεν τολμήσαμε εμείς. Μια διάθεση για πολιτική, την οποία είχαμε ξεχάσει, αναζωπυρώνεται. 

Η γενιά μου τα παράτησε. Αλλά κοιτώντας τα σημερινά παιδιά, ανθρώπους είκοσι χρόνια νεότερους από εμένα, καταλαβαίνω πως τα πράγματα πάνε να αλλάξουν. Οι μεγαλύτερες διαδηλώσεις μετά τη Γένοβα έγιναν δύο χρόνια πριν και ανάγκασαν ακόμη και την Τζόρτζια Μελόνι να πάρει μέτρα ενάντια στις γυναικοκτονίες. Αργότερα έγιναν ξανά διαδηλώσεις, αυτή τη φορά για τη Γάζα. Θαυμάζω τα νέα παιδιά, τολμούν όσα δεν τολμήσαμε εμείς. Μια διάθεση για πολιτική, την οποία είχαμε ξεχάσει, αναζωπυρώνεται. 

* Ο ΣΟΛΩΝΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Βιντσέντζο Λατρόνικο (Ρώμη, 1984) έζησε για χρόνια στο Βερολίνο και σήμερα κατοικεί στο Μιλάνο. Είναι συγγραφέας, μεταφραστής και κριτικός τέχνης. Έχει μεταφράσει έργα σπουδαίων συγγραφέων, όπως του Τζορτζ Όργουελ, του Όσκαρ Ουάιλντ, του Φ. Σκοτ Φιτζέραλντ και του Χανίφ Κιουρέισι.

Κείμενά του έχουν δημοσιευτεί στην Corriere della Sera και στη La Stampa, ενώ είναι τακτικός συνεργάτης του Internazionale. Η τελειότητα, το τέταρτο μυθιστόρημά του, το πρώτο που μεταφράζεται στα ελληνικά, πρόκειται να κυκλοφορήσει σε περισσότερες από 29 χώρες και ήταν υποψήφιο για το Διεθνές Βραβείο Booker 2025.