Μίριαμ Ρέγιες: «Το ποίημα είναι ένας χώρος ελευθερίας, δημιουργίας, αναδιαμόρφωσης και αμφισβήτησης»

Το 14ο Πανθεσσαλικό Φεστιβάλ Ποίησης που θα πραγματοποιηθεί από τις 24 έως τις 28 Αυγούστου 2026, φιλοξενεί ένα πλούσιο πρόγραμμα, με Έλληνες και διεθνείς ποιητές και ποιήτριες. Στο πλαίσιο του Φεστιβάλ, η βραβευμένη με το Εθνικό Βραβείο Ποίησης της Ισπανίας, ποιήτρια Μίριαμ Ρέγιες [Miriam Reyes], θα παρουσιάσει το βιβλίο της «Με» (μτφρ. Ναταλία Καραγιάννη, εκδ. Θράκα, 2026) στην Αθήνα. Η εκδήλωση θα γίνει την Τετάρτη 24 Αυγούστου και ώρα 19:30 στο βιβλιοκαφέ Ζάτοπεκ (Παναγή Τσαλδάρη 209, Καλλιθέα), σε συνδιοργάνωση του Κύκλου Ποιητών. Έπειτα, η Μίριαμ Ρέγιες θα συμμετάσχει στο Πανθεσσαλικό Φεστιβάλ Ποίησης, διαβάζοντας ποιήματά της κατά την τελετή έναρξης του Φεστιβάλ στον Κήπο του Διαχρονικού Μουσείου Λάρισας (25.8), αλλά και την ακριβώς επόμενη ημέρα (26.8) το Λαρισαϊκό κοινό θα έχει την ευκαιρία να παρακολουθήσει τη συζήτηση-παρουσίαση του βιβλίου από την ίδια και τον Νικόλα Κουτσοδόντη, στην γκαλερί P.Ar.Co – By the River.

Μίριαμ, φέτος το βιβλίο σου Με, κυκλοφορεί από τις εκδ. Θράκα, στο πλαίσιο της συμμετοχής σου στο Πανθεσσαλικό Φεστιβάλ Ποίησης. Το βιβλίο αυτό είχε σπουδαία υποδοχή στη χώρα σου, την Ισπανία, από τη λογοτεχνική κοινότητα αλλά και το αναγνωστικό σας κοινό. Πέρσι, το Με, κέρδισε το Εθνικό Βραβείο Ποίησης. Θα ήθελες να μας μιλήσεις για την πορεία σου στη γραφή, ώστε να σε γνωρίσει το αναγνωστικό κοινό της Ελλάδας; Τι είναι αυτό που σε εμπνέει και πού στοχεύεις με τα ποιήματά σου;

Άρχισα να γράφω σε ηλικία οκτώ ετών, δύο χρόνια αφότου οι γονείς μου έφυγαν από τη Γαλικία της Ισπανίας για το Καράκας της Βενεζουέλας και με πήραν μαζί τους σε αυτή τη νέα ζωή. Η γραφή έγινε ο τρόπος μου να διαχειριστώ την απώλεια που φέρνει μαζί της κάθε μετανάστευση. Συνέχισα να γράφω και να διαβάζω, ως έναν τρόπο να κατανοήσω τον εαυτό μου, τους άλλους και τον κόσμο που ξεδιπλωνόταν γύρω μου.

Η Βενεζουέλα ήταν ο τόπος όπου έζησα τα πιο καθοριστικά χρόνια της ζωής μου, από τα οκτώ έως τα είκοσι ένα, και εκεί άρχισε να διαμορφώνεται η ποιητική μου φωνή, αντλώντας από τον πολιτισμό και την παράδοση της Βενεζουέλας, αλλά και από την πολιτισμική κληρονομιά της γαλικιανής κοινότητας μεταναστών στο Καράκας. Η μετανάστευση και ο ξεριζωμός άφησαν πάνω μου ανεξίτηλο το σημάδι τους. Τα πρώτα χρόνια ήταν δύσκολα, όμως θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό που ανακάλυψα, σε τόσο νεαρή ηλικία, τον πλούτο και την πολυπλοκότητα δύο κόσμων ταυτόχρονα. Εκεί, στα δεκαεννέα μου, άρχισαν να γεννιούνται τα πρώτα ποιήματα που αργότερα θα αποτελούσαν την πρώτη μου ποιητική συλλογή.

Σας τα λέω όλα αυτά γιατί δεν πιστεύω ότι μπορεί κανείς να διαχωρίσει τη διαδρομή της ζωής από την ποιητική του διαδρομή. Όπως κι εμείς βρισκόμαστε πάντοτε σε μια διαδικασία διαμόρφωσης, έτσι και αυτό που γράφουμε μεταμορφώνεται μαζί μας, διαμορφωμένο από όσα ζούμε, όσα σκεφτόμαστε, όσα διαβάζουμε. Κάθε βιβλίο αποτελεί έναν σταθμό σε αυτή τη διαδρομή. Γι’ αυτό και κάθε βιβλίο είναι διαφορετικό από το προηγούμενο, ενώ συχνά το ένα γεννιέται μέσα από το άλλο, κουβαλώντας μέσα του το έδαφος που έχει ήδη διανυθεί στο προηγούμενο βιβλίο. Για μένα, η ποίηση δεν είναι ποτέ απάντηση, αλλά αναζήτηση: είναι αυτό το ίδιο βίωμα, αυτός ο τόπος που έχουμε διανύσει, ο οποίος δουλεύεται και ξαναδουλεύεται μέσα από τη γλώσσα και μου επιτρέπει να θέσω ερωτήματα που διαφορετικά δεν θα μπορούσα να διατυπώσω. Κι αν η ποίησή μου καταφέρνει κάτι, ελπίζω να είναι να ανοίγει αυτά τα ερωτήματα και μέσα στον αναγνώστη.

Τα ποιήματά σου διακρίνονται για την έντονη, ξεχωριστή ιδιοφωνία τους, με ένα πνεύμα ελευθερίας, με αισθησιασμό και την ανυποχώρητη αίσθηση του αδέσμευτου. Τι είναι για σένα η ελευθερία, τόσο στην ποιητική δημιουργία όσο και στην κοινωνία;

Για μένα, το ποίημα είναι ένας χώρος ελευθερίας, ένας χώρος δημιουργίας, αναδιαμόρφωσης και αμφισβήτησης, τόσο για εκείνον που το γράφει όσο και για εκείνον που το διαβάζει. Μέσα από τη γραφή εξερευνώ αυτόν τον χώρο και, ταυτόχρονα, τον δημιουργώ.

Χωρίς εσωτερική ελευθερία, τίποτα αυθεντικό δεν μπορεί να γραφτεί. Γι’ αυτό, όταν γράφουμε, χρειάζεται να αντιστεκόμαστε διαρκώς στις κοινωνικές επιταγές και στην αυτολογοκρισία. Είναι σημαντικό να προσφέρουμε στον εαυτό μας –και να διεκδικούμε για τον εαυτό μας– την ελευθερία να αμφισβητούμε όσα θεωρούνται δεδομένα, αλλά και να θέτουμε τον ίδιο μας τον εαυτό υπό αμφισβήτηση. Υπάρχουν φυλακές του σώματος και φυλακές του νου. Όλες τους στερούν από τον άνθρωπο αυτή την πιο πολύτιμη ελευθερία.

Πώς απεικονίζεται η σύγχρονη Ισπανία στο έργο σου; Ο κάμπος έχει σκοτάδι και η θάλασσα μοιάζει να απαγκιστρώνει. Είναι μια προσωπική οδύσσεια ή μπορεί κανείς να αναγνωρίσει πτυχές της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας, όπως διαφαίνονται στον κρυστάλλινο σου λυρισμό;

Αν διεκδικώ την ελευθερία να γράφω, την ίδια ελευθερία θέλω να έχει και όποιος διαβάζει. Γράφω από τον εαυτό μου, αφήνω όμως το κείμενο ανοιχτό, ώστε κάθε αναγνώστης να μπορεί να προσθέσει σε αυτό τα δικά του επίπεδα νοήματος. Παρόλο που το να μιλήσω για τη σύγχρονη Ισπανία δεν ήταν συνειδητή πρόθεσή μου σε αυτό το βιβλίο, η δική σας ανάγνωση δεν με εκπλήσσει: ως άνθρωπος τοποθετημένος σε έναν συγκεκριμένο τόπο και χρόνο, δεν είμαι ανεξάρτητη από αυτούς. Υπάρχει πολύ ασυνείδητο υλικό μέσα σε ένα βιβλίο, καθώς και πολλές συνδέσεις τις οποίες η ίδια η συγγραφέας μπορεί να μην αντιλαμβάνεται μέσα σε όσα έχει γράψει.

Τι ρόλο έχει το σώμα στο έργο σου; Το έτερο κορμί είναι πάντοτε δάσος χωρίς ξέφωτο, νυχτερινό που προκαλεί φόβο; Είναι η εγγύτητα το πιο μεγάλο ρίσκο σήμερα;

Η γραφή μου ξεκινά από το σώμα. Από ολόκληρο το σώμα, όχι μόνο από την πληγή. Το σώμα, για μένα, παραμένει ένα μεγάλο μυστήριο, ένα μυστήριο που δεν παύω ποτέ να διερευνώ. Η γραφή μου είναι έτσι όπως είναι επειδή είναι ενσώματη· είναι σώμα.

Σήμερα βρισκόμαστε αντιμέτωποι με κινδύνους κάθε είδους, τους περισσότερους από τους οποίους, ως άτομα, έχουμε ελάχιστη δυνατότητα να επηρεάσουμε. Δεν πιστεύω ότι η οικειότητα είναι ο μεγαλύτερος από αυτούς. Ναι, η οικειότητα σε εκθέτει· σε αφήνει απροστάτευτο, όμως αυτή ακριβώς η έκθεση είναι ο μόνος δρόμος προς μια πραγματική σύνδεση. Πιστεύω ότι είναι ένα ρίσκο που αξίζει να πάρουμε.

Ποιες είναι οι λογοτεχνικές μορφές που σε έχουν καθορίσει; Διαβάζοντας τα ποιήματά σου μου ήρθε στο νου η σαρκικότητα, η ανεξαρτησία των μεγάλων ισπανόφωνων ποιητριών, της Christina Peri Rossi, της Gioconda Belli. Υπάρχει κάποια γενεαλογία στην ποίηση των γυναικών που διαρκεί και εξακολουθεί, ανεμίζοντας την υπερηφάνεια, την αυτοβουλία της και βρίσκει τις σύγχρονες αναγνώστριες πιο ενδυναμωμένες και θαρραλέες;

Το να μιλά κανείς για επιρροές είναι δύσκολο. Τόσα πολλά από όσα διαμορφώνουν έναν συγγραφέα λειτουργούν κάτω από την επιφάνεια, και σπάνια γνωρίζουμε με βεβαιότητα τι είναι αυτό που έχει πραγματικά αφήσει το αποτύπωμά του πάνω μας και τι απλώς πέρασε μέσα από εμάς. Μπορώ να σας μιλήσω για τα πρώτα μου αναγνώσματα, που υποθέτω πως είναι και εκείνα που αφήνουν το βαθύτερο αποτύπωμα. Καθώς οι περισσότερες γυναίκες συγγραφείς είχαν αποκλειστεί από τον λογοτεχνικό κανόνα, τις ανακάλυψα έξω από κάθε χρονολογική και γεωγραφική σειρά.

Οι πρώτες ποιήτριες που διάβασα ήταν η Sor Juana Inés de la Cruz, η Rosalía de Castro, η Alejandra Pizarnik, η Eunice Odio, η Sylvia Plath, η Anna Akhmatova, η Ana Cristina César, η María Auxiliadora Álvarez και η Blanca Varela. Πιστεύω ότι οι γυναίκες της γενιάς μου δημιούργησαν μια οικουμενική γενεαλογία, μέσα από τυχαίες συναντήσεις, αλληλοεπιρροές και συστάσεις φίλων. Διαβάζοντάς τες, δεν μάθαμε μόνο να γράφουμε, αλλά και να ονοματίζουμε πολλά από όσα συνέβαιναν μέσα μας. Μας έδωσαν το παράδειγμα που τόσο συχνά έλειπε από το σπίτι μας: την ασφάλεια και τη δύναμη που χρειαζόμασταν για να μπορέσουμε επιτέλους να σπάσουμε τα δεσμά μας.

Αργότερα ήρθαν τα αναγνώσματα της Anne Carson, της Chus Pato, της Inger Christensen, της Adrienne Rich, της Margaret Atwood, της Elvira Hernández, της Olvido García Valdés και τόσων ακόμη σπουδαίων ποιητριών. Μια γενεαλογία με κάποια γλωσσική ποικιλομορφία, αν και εξακολουθούν να κυριαρχούν οι φωνές από την αμερικανική ήπειρο.

Ποιες είναι οι ανατροπές που επιθυμείς στα ποιήματά σου; Το σώμα διαρκώς ανατρέπεται, αλλά αυτό είναι σε επίπεδο σχεσιακό, είναι και ευρύτερες οι ανατροπές που συνιστά και προτείνει;

Τα πάντα στο σύμπαν είναι μεταμόρφωση. Τόσο τα έμβια όσο και τα άβια βρίσκονται σε μια αδιάκοπη διαδικασία μεταμόρφωσης. Μεταμορφωνόμαστε ως άτομα, ενώ την ίδια στιγμή η κοινωνία μάς διαμορφώνει και διαμορφώνεται από εμάς. Αρκεί να στρέψουμε το βλέμμα στο παρελθόν για να δούμε πόσα έχουν αλλάξει. Όλες αυτές οι μεταβολές συνδέονται μεταξύ τους. Όπως είπα και προηγουμένως, μπορεί να θεωρούμε ότι η ποίηση υπάρχει έξω από τον ιστορικό χρόνο, όμως ο άνθρωπος που γράφει είναι ενταγμένος σε μια συγκεκριμένη εποχή και είναι εξαιρετικά δύσκολο να μην επηρεάζεται από αυτήν.

Όλο και συχνότερα, ο νους μας βρίσκεται σε έναν τόπο όπου το σώμα μας δεν είναι παρόν. Και τα σώματά μας απομονώνονται ολοένα περισσότερο το ένα από το άλλο. Αυτό δεν μπορεί να είναι χωρίς συνέπειες. Μερικές φορές αναρωτιέμαι αν μιλώ τόσο επίμονα για το σώμα ακριβώς επειδή ζούμε σήμερα μια ολοένα και μεγαλύτερη αποϋλοποίηση της ύπαρξης.

Ποια είναι η βαθύτερη συνείδηση των ποιημάτων; Σε ποιόν στόχο αποσκοπούν; Βλέπουν ή διανοίγουν σε κάποιο μέλλον για τα ανθρώπινα πράγματα;

Αντιλαμβάνομαι τη γραφή ως ένα εργαλείο διερεύνησης, ως μια μορφή σκέψης ικανή να υπερβαίνει την κυριαρχία του ορθού λόγου. Πιστεύω ότι, μέσα από την ποιητική σκέψη, είναι δυνατό να φτάσουμε σε ένα άλλο είδος γνώσης, το οποίο αποκαλύπτεται μόνο μέσα από τη γλώσσα της ποίησης και δεν μπορεί να μεταφραστεί σε καμία άλλη.

Η ποίηση συμβάλλει στη συλλογική σκέψη προσφέροντας ένα άνοιγμα, έναν διαφορετικό τρόπο να προσέχουμε και να αντιλαμβανόμαστε, καθώς και να δημιουργούμε σχέσεις ανάμεσα στα πράγματα. Μας δείχνει τη σχέση ανάμεσα στο σημαίνον και το σημαινόμενο γι’ αυτό που πραγματικά είναι: μια σύμβαση.

Αν τα ποιήματά μου φιλοδοξούν σε κάτι, είναι αυτό: όχι να κλείνουν το νόημα, αλλά να το αφήνουν αρκετά ανοιχτό, ώστε να μπορούμε ακόμη να φανταστούμε έναν άλλο τρόπο σκέψης, έναν άλλο τρόπο ζωής.

Σύντομα θα βρεθείς στη Θεσσαλία, προσκεκλημένη του Πανθεσσαλικού Φεστιβάλ Ποίησης. Τι προσδοκείς να συναντήσεις ή να ανακαλύψεις σε αυτό το ταξίδι;

Είμαι πραγματικά ενθουσιασμένη που θα πατήσω για πρώτη φορά το πόδι μου στη Θεσσαλία. Για όποιον προέρχεται από τη Δύση, η Θεσσαλία είναι ένας μυθικός τόπος πολύ πριν γίνει ένας πραγματικός, απτός τόπος· μια εικόνα που κουβαλάμε μέσα μας από μικρή ηλικία, μέσα από την ιστορία, τον μύθο και την ποίηση. Πάνω απ’ όλα, όμως, ελπίζω να βρω έναν τόπο όπου θα συναντήσω άλλους ποιητές, θα μοιραστούμε τις σελίδες μας και θα γιορτάσουμε μαζί όλα όσα η ποίηση εξακολουθεί να καθιστά δυνατά.