Μάρκο Μορικόνε: «Ο πατέρας μου ήταν ένας άνθρωπος γεμάτος μυστήριο και αντιφάσεις»

Με αφορμή την επέτειο γενεθλίων του Ένιο Μορικόνε στις 10 Νοεμβρίου, μιλήσαμε με τον γιο του, Μάρκο, συγγραφέα του βιογραφικού βιβλίου Ένιο Μορικόνε: Η ιδιοφυΐα, ο άνθρωπος, ο πατέρας (μτφρ. Στέλλα Αναστασοπούλου, Ιωάννα Καραμαλή, εκδ. Μετρονόμος).

Πώς δημιουργήθηκε ο μύθος του μεγάλου μαέστρου και συνθέτη; Ποια ήταν η σχέση του με τους πρωτοπόρους του κινηματογράφου της εποχής του και ποιες λιγότερο γνωστές ιστορίες αποκαλύπτονται στο βιογραφικό βιβλίο; Ποια μπορεί να είναι η σχέση ενός ανθρώπου που έχει κάτι το υπερβατικό και καταφέρνει να διασχίσει, χάρη στην Τέχνη του, τα σύνορα της χώρας του με την οικογένειά του; 

Το βιβλίο σας παρουσιάζει στιγμιότυπα από τη ζωή του πατέρα σας, του κορυφαίου συνθέτη και μαέστρου Ένιο Μορικόνε. Μιλάτε για τις μεγάλες επιτυχίες του και φωτίζετε πλευρές του που ο αναγνώστης αγνοεί. Πώς ξεκίνησε η συγγραφή του έργου σας; Πείτε μας λίγα λόγια για το αρχικό ερέθισμα και τον τρόπο που δουλέψατε…

Η ιδέα του βιβλίου δεν ήταν δική μου, αλλά γεννήθηκε από μια συνέντευξη που μου έκανε ο Βαλέριο Καπέλλι, συν-συγγραφέας του βιβλίου και βασικός συνεργάτης της Corriere della Sera, στο πλαίσιο μιας στήλης της εφημερίδας, που παρουσίαζε παιδιά διάσημων προσωπικοτήτων. Καθώς εκείνη η συνέντευξη υπήρξε ένα από τα τρία πιο διαβασμένα άρθρα του μήνα, ο ιταλικός εκδοτικός οίκος και ο Βαλέριο μού πρότειναν να γράψουμε το βιβλίο. Η πρώτη μας συνάντηση έγινε στις 9 Ιανουαρίου και στις 28 Μαρτίου είχε ήδη ολοκληρωθεί το πρώτο προσχέδιο. Γράφτηκε σχεδόν μονορούφι, μέσα από μια βαθιά εσωτερική διαδρομή που μόνο εύκολη δεν ήταν, αλλά στο τέλος με βοήθησε να επεξεργαστώ τον πόνο για την απώλεια του πατέρα μου. Από το πρώτο προσχέδιο έγιναν ελάχιστες διορθώσεις – αυτό εξηγεί πόσα είχαμε να πούμε και πόση αφοσίωση βάλαμε στη δουλειά αυτή.

Στο πρώτο κιόλας κεφάλαιο υπάρχει μια σκηνή που παρατηρείτε ως παιδί τον πατέρα σας ενώ εργάζεται στο γραφείο του: σας χωρίζει μεγάλη απόσταση, όπως αναφέρετε, και ο Ένιο Μορικόνε παρουσιάζεται σαν ένα μεγάλο αίνιγμα. Εντέλει, σε ποιο βαθμό καταφέρατε να εξιχνιάσετε το «μυστήριο»;

Είναι αλήθεια ότι από παιδί ο πατέρας μου ήταν πολύ απόμακρος. Ζούσε σε μια πραγματικότητα σχεδόν ανώτερη από εμάς τους «ανθρώπους», είχε κάτι το υπερβατικό, που αναπόφευκτα τον απομάκρυνε. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως δεν ήταν γενναιόδωρος και καλός άνθρωπος, απλώς υπήρξε παιδί των σκληρών εμπειριών του πολέμου, τον οποίο έζησε στην εφηβεία του. Το βιβλίο αφηγείται τη ζωή μου ως ενός «κανονικού» ανθρώπου δίπλα σε μια ιδιοφυΐα. Η ζωή μου υπήρξε μια διαρκής προσπάθεια να λύσω εκείνους τους κόμπους που εμπόδιζαν τη σχέση πατέρα-γιου.

Ο πατέρας μου ήταν ένας άνθρωπος γεμάτος μυστήριο και αντιφάσεις. Τα αινίγματα λύθηκαν οριστικά όταν οι ευαισθησίες υπερίσχυσαν της αυστηρότητας, οι ανασφάλειες των βεβαιοτήτων – όταν δηλαδή παρουσιάστηκε όπως ήταν, χωρίς φόβο και χωρίς προσωπείο. Αυτή η «καταδίωξη» προς τη σχέση μας είχε, βέβαια, πολλούς ενδιάμεσους σταθμούς, αφού ο πατέρας μου ήταν άνθρωπος αρκετά δύσπιστος.

Ο Μάρκο και ο Ένιο Μορικόνε παίζουν πινγκ πονγκ

Ο πατέρας σας ήταν ένας σύνθετος άνθρωπος, λιγομίλητος και πολύ εργατικός, που δεν άκουγε ποτέ μουσική στο σπίτι, φοβούμενος πως θα επηρεαστεί από άλλους, που έπαιζε σκάκι και του άρεσε η ζωγραφική και παράλληλα, δεν πίστευε στην έμπνευση. Κατάφερε ένα μεγάλο επίτευγμα, περνώντας τα σύνορα του κινηματογράφου της χώρας σας, αλλά και τα σύνορα μεταξύ των κινηματογραφικών ειδών. Αν και αναφέρετε πολλές αρετές του στο βιβλίο σας, ποιοι θεωρείτε πως ήταν οι παράγοντες που οδήγησαν σε μια τόσο μεγάλη επιτυχία, που δύσκολα επαναλαμβάνεται; Πώς δημιουργήθηκε ο μύθος του;

Δεν άκουγε μουσική στο σπίτι, ούτε εμείς· δεν ήξερε να ζωγραφίζει, κι όμως διέσχισε τα σύνορα του κόσμου με τη μουσική του. Είμαστε εμείς που θέτουμε τα όρια... Η μουσική είναι σαν τον άνεμο, πρέπει να πηγαίνει όπου φυσά... Δεν πίστευε στην έμπνευση, αλλά σε μια συνέντευξη είχε πει πως η μουσική για το «Mission» γράφτηκε υπό την έμπνευση της Αγίας Τριάδας, του Πατέρα, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.

Ο κόσμος δημιουργεί τον μύθο: είναι το αποτέλεσμα μιας μουσικής πορείας όπου ο πατέρας μου διέτρεξε κάθε μονοπάτι (ενορχηστρώσεις, τραγούδια, μιούζικαλ, κινηματογράφο, θέατρο, το αυτοσχεδιαστικό συγκρότημα Nuova Consonanza, απόλυτη μουσική), αποκτώντας τόσο βαθιά γνώση κάθε μουσικής γλώσσας που ίσως να μην υπάρχει όμοιά της στον κόσμο. Και ύστερα, η διαχρονικότητα και η καθολικότητά του· στις συναυλίες του υπήρχαν θεατές κάθε ηλικίας – ίσως αυτό έδωσε ακόμη μεγαλύτερη δύναμη στον μύθο του.

Ο Ένιο Μορικόνε

Όπως όλες οι σχέσεις των γονέων με τα παιδιά τους, έτσι και η δική σας είχε τις δύσκολες στιγμές της. Αναφέρεστε, για παράδειγμα, σε μια φορά που ο πατέρας σας σάς είχε χαστουκίσει ύστερα από έναν καβγά με ένα άλλο παιδί, και σε μία ακόμα, που είχε εγκαταλείψει εσάς και τη σύζυγό σας στο αεροδρόμιο, όταν την είχαν πιάσει οι αρχές με σπρέι πιπεριού στην τσάντα, θεωρώντας το ως όπλο. Μιλάτε, επίσης, για την ψυχοθεραπεία που κάνατε για να διαχειριστείτε τη σχέση σας μαζί του. Ποιο ήταν το μεγαλύτερο βάρος αυτής της σχέσης; Από πού προήλθε, θεωρείτε;

Πρέπει να διαχωρίσουμε το πρόσωπο από το πρόσωπο-σύμβολο. Με τον «πατέρα» ως άνθρωπο είχα αναπόφευκτα διαφορετικές οπτικές μέχρι και την εφηβεία μου και παραπέρα. Ήμουν μικρός όταν με τιμώρησε γιατί πέταξα μια πέτρα σ’ έναν συνομήλικο. Όταν όμως γίνεσαι κι εσύ πατέρας, είναι φυσιολογικό να ξαναβλέπεις κάποιες συμπεριφορές με άλλα μάτια.

Η ψυχοθεραπεία θεραπεύει τις πληγές της ψυχής, που, σε αντίθεση με τις πληγές του σώματος, δεν φαίνονται.

Το επεισόδιο στο αεροδρόμιο του Μπέλφαστ δεν προκάλεσε ένταση μεταξύ μας. Απλώς ανέδειξε την ανάγκη του να επιστρέψει στο σπίτι (το θέμα λύθηκε τελικά όταν παραδόθηκε το σπρέι πιπεριού στην ιρλανδική αστυνομία).

Η ψυχοθεραπεία θεραπεύει τις πληγές της ψυχής, που, σε αντίθεση με τις πληγές του σώματος, δεν φαίνονται. Το να ζεις μια πραγματικότητα που ξέρεις ότι δεν σου ανήκει, έχοντας επιλέξει έναν διαφορετικό τρόπο ζωής, δίπλα σ’ έναν άνθρωπο που ζει σε ένα είδος «υπερβατικού σύμπαντος», σε υποχρεώνει να αναζητήσεις εξωτερική βοήθεια που να σε στηρίζει τόσο στη δική σου ζωή όσο και στη ζωή κοντά του.

Στο βιβλίο αναφέρεστε σε θρύλους του κινηματογράφου, τον Σέρτζιο Λεόνε, τον Κλιντ Ίστγουντ, τον Κουέντιν Ταραντίνο και πολλούς ακόμα. Υπάρχουν στοιχεία που θα εκπλήξουν τον αναγνώστη, όπως το ότι ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ θέλησε να ζητήσει από τον πατέρα σας να αναλάβει τη μουσική για το Κουρδιστό πορτοκάλι, αλλά ο Λεόνε τον απέτρεψε, φοβούμενος πως θα χαλάσει η μόνιμη συνεργασία τους. Ποιες ιστορίες και ποιο πορτραίτα θεωρείτε πως είναι πιο ανατρεπτικά;

Η ιστορία με τον Κιούμπρικ υπήρξε μια από τις βαθύτερες απογοητεύσεις του, γιατί ένας σκηνοθέτης που χρησιμοποιούσε πάντοτε κλασική μουσική στις ταινίες του, θα αποτελούσε για τον πατέρα μου μια ακόμη μεγάλη διάκριση. Αλλά έτσι τα έφερε η ιστορία... 

Αυτό το κομμάτι παραμένει εντελώς άγνωστο και δεν έχει εκτελεστεί ποτέ, πέρα από εκείνες τις δύο φορές που παρουσιάστηκε το θεατρικό έργο, πριν από την απότομη διακοπή λόγω του κλεισίματος των θεάτρων εξαιτίας της πανδημίας.

Ένα λιγότερο γνωστό επεισόδιο βρίσκεται σε ένα QR στο τέλος του βιβλίου και αφορά την προτελευταία σύνθεση του πατέρα μου. Ο Βαλέριο έγραφε θεατρικά έργα και ένα από αυτά είχε τίτλο «Ci sono amori che non accadono mai» («Υπάρχουν έρωτες που δεν συμβαίνουν ποτέ»): είναι η ιστορία μιας διαδικτυακής σχέσης ανάμεσα σε έναν καθηγητή φιλοσοφίας και μια υπάλληλο σούπερ μάρκετ που ερωτεύονται παράφορα χωρίς να έχουν ποτέ συναντηθεί από κοντά, μόνο μέσω των κοινωνικών δικτύων. Ο Βαλέριο τηλεφώνησε στον πατέρα μου και του ζήτησε ένα μουσικό κομμάτι (συνέβη την περίοδο της πανδημίας, το 2020). Ο πατέρας τού ζήτησε να του διηγηθεί την ιστορία και του απάντησε: «Πάρε με σε δύο μέρες». Αυτό το κομμάτι παραμένει εντελώς άγνωστο και δεν έχει εκτελεστεί ποτέ, πέρα από εκείνες τις δύο φορές που παρουσιάστηκε το θεατρικό έργο, πριν από την απότομη διακοπή λόγω του κλεισίματος των θεάτρων εξαιτίας της πανδημίας.

Η απουσία του Όσκαρ για το «Mission» προξένησε επίσης βαθιά απογοήτευση στον πατέρα μου, γιατί στην πραγματικότητα βραβεύτηκε μια ταινία που δεν είχε πρωτότυπη μουσική, αλλά προσαρμογές. Όμως, όπως έλεγε και ο ίδιος, «μπορείς πάντα να τα πας καλύτερα», και ξαναβυθιζόταν στον κόσμο του. Αυτός ήταν ο πατέρας μου... 

* Ο ΣΟΛΩΝΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Μάρκο Μορικόνε είναι επιχειρηματίας και το πρώτο από τα τέσσερα παιδιά του Ένιο Μορικόνε. Γεννήθηκε στη Ρώμη το 1957 και αφού ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του, γράφτηκε στη Νομική Σχολή στο Πανεπιστήμιο La Sapienza της Ρώμης. Είναι παντρεμένος με τη Μόνικα από το 1986 και έχει δύο κόρες, τη Φραντσέσκα και τη Βαλεντίνα.

Εργάστηκε επί τριάντα χρόνια στην Societa Italiana Autori ed Editori (Ιταλική Εταιρεία Συγγραφέων και Εκδοτών) και από τη δεκαετία του 1990 παρακολουθούσε τη συναυλιακή δραστηριότητα του πατέρα του, Ένιο, συνοδεύοντάς τον σε όλον τον κόσμο. Από το 2017 συμμετέχει σε πρωτοβουλίες που σχετίζονται με τον τριτογενή τομέα και είναι πρόεδρος της Armonica, μιας μη κερδοσκοπικής οργάνωσης που ίδρυσε μαζί με τη σύζυγο και τις κόρες του.