Σεντρίκ Σαπέν-Ντεφούρ: «Το να έχεις πολλά σκυλιά στο ίδιο σπίτι σημαίνει πολλαπλασιασμό της χαράς»

Δύο χρόνια μετά την έκδοση της «Μυρωδιάς του μετά τη βροχή», το βιβλίο του Γάλλου συγγραφέα Σεντρίκ Σαπέν-Ντεφούρ, με πρόλογο του Ζαν-Πολ Ντιμπουά, έχει συναντηθεί με χιλιάδες αναγνώστες, έχει βραβευτεί, ενώ η ιστορία, ή καλύτερα τα απομνημονεύμετα ενός σκύλου, του Ουμπάκ, μεταπλάθεται και σε άλλα είδη (κόμικ, θέατρο, σενάριο για τον κινηματογράφο) και έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες. Την ελληνική μετάφραση, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κόκκινη Κλωστή Δεμένη, υπογράφει η Ρένα Χειλά. 

Ο Ουμπάκ έζησε 13 χρόνια με τον άνθρωπό του, το Σαπέν-Ντεφούρ. Ήταν ένας ατημέλητος σκύλος, 45 κιλών, ένα μπουβιέ μπερνουά (ορεινός σκύλος της Βέρνης) με φουντωτή ουρά, που την κουνούσε συνεχώς, γεμάτος περιέργεια για όλα τα πράγματα στη φύση και συγκλονιστικό ενθουσιασμό όταν ερχόταν η ώρα για την καθημερινή βόλτα κοντά στο σπίτι του στις Άλπεις.

Καθώς ο Σαπέν-Ντεφούρ ετοιμάζεται για την έκδοση του δεύτερου βιβλίου του, του θέσαμε ορισμένες ερωτήσεις για τον Ουμπάκ, τη ζωή μαζί του, τις σκέψεις που του γεννά η τεράστια απήχηση του βιβλίου.

Πριν γράψετε το βιβλίο σας, είχατε φανταστεί ότι υπήρχαν τόσοι πολλοί άνθρωποι που μοιράζονταν τις ίδιες σκέψεις με εσάς ή ότι οι σκέψεις και οι εμπειρίες σας θα έφταναν σε τόσους πολλούς ανθρώπους;

Προφανώς όχι. Όταν γράφω, απλώς ασχολούμαι με αυτό που είναι το έργο μου. Η γραφή είναι αρκετή για να γεμίσει τη ζωή μου. Είναι μια οργανική, φυσική πράξη, μια καθημερινή συνάντηση, ανεξάρτητη από την επίδραση που μπορεί να έχει το βιβλίο στους ανθρώπους αργότερα. Αφοσιώνομαι σε αυτήν χωρίς να σκέφτομαι το αποτέλεσμα, τον αντίκτυπο στους αναγνώστες, τι θα σκεφτούν ή, χειρότερα, ποιο είναι δυνητικά το κοινό μου. Η γραφή φέρει μέσα της την υπέρτατη γοητεία της επανασύνδεσής μας με την παρούσα στιγμή, όπως και η συντροφιά των ζώων, άλλωστε. Θα ήταν προσβολή προς τον ίδιο τον συγγραφέα να το αντιμετωπίσει έχοντας κατά νου τη συνέχεια και, επομένως, την υποδοχή του βιβλίου από εκείνους που θα το πάρουν στα χέρια τους αρκετούς μήνες αργότερα. Κάτι βέβαια που δεν με εμποδίζει να νιώθω βαθιά ευτυχία όταν βλέπω ότι η ιστορία του Ουμπάκ έχει βρει απήχηση σε περισσότερους από ένα εκατομμύριο αναγνώστες.

Τα ζώα είναι προικισμένα με ευαισθησία, επίγνωση, νοημοσύνη, ιδιότητες που νόμιζαμε ότι κατείχε μόνο ο άνθρωπος...

Τι πιστεύετε ότι δείχνει η μεγάλη επιτυχία του βιβλίου σας για την εξέλιξη της σχέσης μας με τα ζώα;

Μου φαίνεται ότι υπάρχει αυτή τη στιγμή (τουλάχιστον στη Γαλλία, γιατί για αλλού δεν είμαι σε θέση να γνωρίζω) ένα κίνημα προς την κατεύθυνση της συνεκτίμησης της κατάστασης των ζώων. Τα σκυλιά και οι γάτες δεν περιορίζονται πλέον σε διακοσμητικά αντικείμενα, δεν είναι τραπεζάκια σαλονιού, αλλά και τα άλλα ζώα δεν έχουν πλέον μονάχα χρηστική διάσταση, δεν είναι απλώς ένα... ντουλάπι. Ο άνθρωπος, αυτό ελπίζω τουλάχιστον, ίσως να συνειδητοποιεί ότι κι ο ίδιος είναι απλώς ένα ζωντανό ον ανάμεσα σε άλλα, όχι απαραίτητα το καλύτερο, και ότι με το να έχει απόλυτη πίστη στην ανωτερότητά του καταστρέφει το περιβάλλον γύρω του και επομένως τον εαυτό του. Σιγά σιγά ανακαλύπτουμε ότι τα ζώα είναι προικισμένα με ευαισθησία, επίγνωση, νοημοσύνη, τις ίδιες ιδιότητες που νόμιζαμε ότι κατέχει μόνο ο άνθρωπος. Κινούμαστε προς μια μορφή οριζόντιας διαμόρφωσης της σχέσης μας με τα ζώα, εμποτισμένης με μεγαλύτερη ταπεινότητα και σεβασμό για αυτό που δεν είναι μόνο ο εαυτός μας. Ακόμα κι αν δεν έχουν κερδηθεί όλα τα στοιχήματα για τον επαναπροσδιορισμό της σχέσης μας με τα ζώα. Κάθε άλλο. Το βιβλίο αναμφίβολα αποτελεί μέρος αυτής της δυναμικής και φαίνεται μάλιστα ότι έχει τροφοδοτήσει τη σχετική δημόσια συζήτηση. Αν είναι όντως έτσι, είμαι ενθουσιασμένος.

Πιστεύετε ότι έχει έρθει η ώρα εμείς, ως κοινωνίες, να θεωρήσουμε τα ζώα -και μιλάω ιδιαίτερα για τα κατοικίδια- ως πλάσματα που απλώς ανήκουν σε διαφορετικό είδος από τους ανθρώπους, και να αποδεχτούμε ότι δεν μας ανήκουν, ότι δεν είμαστε οι αφέντες τους και ότι δεν έχουμε κανένα δικαίωμα πάνω τους;

Πιστεύω πως ναι. Προφανώς, σε αυτή τη σχέση, εξακολουθούμε να έχουμε τον πρώτο λόγο. Εμείς επιλέγουμε το ζώο, του δίνουμε ένα όνομα, επιβάλλουμε το πλαίσιο και τον τρόπο ζωής μας, κ.λπ. Αλλά μέσα σε αυτό το πλαίσιο, μου φαίνεται ότι η σχέση ανθρώπου-ζώου μεγεθύνεται, εξυψώνεται όταν δεν θεωρούμε πλέον το ζώο ως προέκταση του εαυτού μας, αλλά ως ένα διαφορετικό ον του οποίου η ετερότητα είναι συναρπαστική στην παρατήρηση και τη συμβίωση μαζί του. Γιατί τότε μαθαίνουμε όσα διδάσκουμε, και αυτή η εμπλουτιστική ισορροπία τείνει προς αυτό που θεωρώ πράξη αληθινής αγάπης. Και αυτό φαίνεται και στις λέξεις που χρησιμοποιούμε. Ποτέ δεν αποκαλώ τον εαυτό μου «αφέντη» ή «ιδιοκτήτη» των σκύλων μου. Είμαστε σύντροφοι.

Πιστεύετε ότι το βιβλίο σας ευθυγραμμίζεται με κάποιο τρόπο με το κίνημα κατά του σπισισμού;

Ίσως, παρόλο που αυτό το κίνημα (του οποίου τα θεμέλια, τις ευαισθησίες και τους αγώνες καταλαβαίνω) δεν με απασχόλησε ως τρόπος σκέψης κατά τη συγγραφή του βιβλίου.

Ως άνθρωπος που έχει μοιραστεί τη ζωή του με σκύλους, πώς βλέπετε τους λάτρεις των γατών και την πιθανότητα συνύπαρξης μαζί τους;

Με τον ίδιο τρόπο: το θράσος να αγαπάς κάποιον άλλο εκτός από τον εαυτό σου, η συνύπαρξη με ένα άλλο αξιοσέβαστο ζωντανό ον από το οποίο έχουμε πολλά να μάθουμε. Προσωπικά, ο σκύλος ήταν η προφανής επιλογή επειδή η ιδέα της συντροφικότητας παντού και για τα πάντα μου αρέσει περισσότερο (στα βουνά, στα δάση κ.λπ.), αλλά μπορώ να φανταστώ τις μεγάλες χαρές και τις λύπες που συνδέονται με την παρουσία των γατών.

Ενώ έψαχνα για πληροφορίες για εσάς, είδα μια ανάρτηση στον λογαριασμό σας στο Instagram που σχετιζόταν με την Ελλάδα. Ενώ δεν είναι τιμή για εμάς, ως χώρα, το γεγονός ότι μια νεαρή γυναίκα έπρεπε να ταξιδέψει τόσα χιλιόμετρα για να προσφέρει ζεστασιά σε ένα αδέσποτο σκυλί, το περιστατικό είναι ενδεικτικό μιας κατάστασης και μιας στάσης. Πώς μπορούν να αλλάξουν αυτές οι συμπεριφορές;

Πάνω απ' όλα πιστεύω ότι η προσέγγιση αυτής της νεαρής γυναίκας (να πάει στην Ελλάδα για να αποκτήσει έναν σκύλο) είχε νόημα σε εκείνο το σημείο της ζωής της. Έτσι έβλεπε την υιοθεσία που έκανε. Έπρεπε να ξεκινήσει μια κίνηση προς μια γεωγραφία που είχε νόημα για την ίδια προσωπικά επειδή είχε βιώσει δυνατές στιγμές με ζώα. Εγκαταλελειμμένα, δυστυχισμένα, ξυλοκοπημένα σκυλιά, με εθελοντές να προσπαθούν να τα υιοθετήσουν, υπάρχουν παντού (Γαλλία, Ρουμανία, Ελλάδα, κ.λπ.). Είναι ταυτόχρονα ένα ανησυχητικό σημάδι του πειρασμού να εγκαταλείπονται τα ζώα και της έλλειψης σεβασμού που έχουν ορισμένοι άνθρωποι, για τα σκυλιά ειδικότερα. Είναι επίσης πολύ καθησυχαστικό να βλέπεις την ενέργεια που αναπτύσσουν δίκτυα ανδρών και γυναικών για να προσφέρουν σε όσο το δυνατόν περισσότερα από αυτά τα ζώα μια αξιοπρεπή ζωή και την ευκαιρία να αγαπηθούν.

Τα σκυλιά έχουν μικρότερο κύκλο ζωής από τους ανθρώπους. Επομένως, εκτός από απρόβλεπτες περιστάσεις ή απροσδόκητες ασθένειες, το άτομο που υιοθετεί έναν σκύλο γνωρίζει από την αρχή ότι μπαίνει σε μια σχέση με ημερομηνία «λήξης». Γιατί να επενδύσει συναισθηματικά σε μια σχέση που θα τελειώσει αρκετά γρήγορα;

Από θράσος. Τρέφω έναν βαθύ, συνεχή και ειλικρινή θαυμασμό για αυτούς τους ανθρώπους που ξεκινούν μια ιστορία αγάπης της οποίας το αποτέλεσμα είναι σχεδόν βέβαιο: ο θάνατος του ζώου και το απέραντο κενό που συνδέεται με μια ολοκληρωτική συναισθηματική συντροφικότητα που διαρκεί αρκετά χρόνια. Η υιοθεσία ενός ζώου δεν είναι μικρή χειρονομία. Αυτή η προσέγγιση συχνά περιγράφεται ως ιδιότροπη, εγωκεντρική και παραμέληση του άλλου. Ωστόσο, είναι μια χειρονομία σπάνιας ευγένειας και τόλμης, επειδή γνωρίζουμε ότι μια μέρα -σε μια κοινωνία που κάνει τα πάντα για να κρύψει τον θάνατο- θα πρέπει να τον αντιμετωπίσουμε, να τον κοιτάξουμε στα μάτια και να κάνουμε το καλύτερο δυνατό. Και ως πρόσθετο πόνο θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε την κρίση ενός μέρους αυτής της κοινωνίας που δεν θα καταλάβει το μέγεθος της θλίψης σας. «Είναι απλώς ένας σκύλος...»

Στο βιβλίο, εκφράζετε κάποιες σκέψεις για τη ζωή με περισσότερα από ένα σκυλιά. Λέτε μάλιστα ότι το να ζεις με πέντε άτομα σε ένα σπίτι (δύο άνθρωποι και τρία σκυλιά) είναι μια ιδανική ισορροπία. Γιατί πιστεύετε ότι, όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν, είναι καλό να δίνουμε στα ζώα την ευκαιρία να συνυπάρχουν με ένα πλάσμα του δικού τους είδους; Όπως είναι καλύτερο για ένα παιδί να έχει έναν αδελφό ή μια αδελφή παρά να είναι μοναχοπαίδι;

Δεν έχω καμία βεβαιότητα για αυτό το θέμα (όπως με τα περισσότερα θέματα, προτιμώ τις ερωτήσεις από τις απαντήσεις). Η αρχική μας ιδέα ήταν να επιτρέψουμε στον Ουμπάκ, μόνο του, να έχει συντροφιά σκύλου όταν έπρεπε να τον αφήσουμε στο σπίτι. Και ίσως, ασυνείδητα, να έχουμε ένα ενσωματωμένο, ζωντανό ίχνος του αν πέθαινε. Αλλά πάνω απ' όλα, το να τον παρατηρούμε με ένα άλλο ζώο έγινε για εμάς μια απόλαυση. Το να βλέπουμε ζώα να ζουν μαζί, να επικοινωνούν με τον δικό τους τρόπο, να φροντίζουν το ένα το άλλο, να δημιουργούν συγγενικές και στη συνέχεια αδελφικές σχέσεις και να είναι αυτάρκεις. Όλη αυτή η διαδικασία ήταν υπέροχη. Το να έχεις πολλά σκυλιά στο ίδιο σπίτι σημαίνει, πάνω απ' όλα, πολλαπλασιασμό της χαράς, του χάους και του ενθουσιασμού. Γιατί αυτό είναι το νόημα της ζωής με ένα ή περισσότερα σκυλιά. Μιλάμε πολύ για τη θλίψη, τις ανησυχίες και το να μας λείπει κάτι. Πάνω απ' όλα, υπάρχει ζωή, ειδικά η ζωή.

Τι θα λέγατε σε κάποιον που σκέφτεται να καλωσορίσει έναν σκύλο στην οικογένειά του, ειδικά αν έχει παιδιά; Γιατί να το κάνει και γιατί όχι;

Κάντε το γιατί η πρώιμη συνύπαρξη με ένα ζώο, το μεγάλωμα συντροφιά με ένα ζώο, σημαδεύει τη ζωή ενός ανθρώπου για πάντα. Μπορούμε αμέσως να καταλάβουμε αν ένας άνδρας ή μια γυναίκα βίωσε αυτή τη συντροφικότητα ως παιδί. Σημαδεύει την καρδιά, την ψυχή και τη σχέση με τους άλλους. Μαθαίνεις για την ετερότητα, την ελευθερία, την ευθύνη, τον σεβασμό για τη ζωή, την ξεγνοιασιά, τη θλίψη... δεν είναι μικρό πράγμα. Παρόλο που μπορώ να το καταλάβω, και δεν θα επέκρινα ποτέ αυτή τη στάση, πάντα με θλίβει όταν βλέπω γονείς να προειδοποιούν τα παιδιά τους για την παρουσία ενός σκύλου κάπου κοντά, κάνοντάς τα να ακολουθήσουν ένα διαφορετικό μονοπάτι, μπλοκάροντας τον δρόμο προς μια σχέση με τα ζώα, με λίγα λόγια, διδάσκοντάς τους τον φόβο. Με τέτοιες συμπεριφορές των γονιών, τα παιδικά χάνουν βασικές εμπειρίες...

Όσο για τους λόγους για να μην το κάνουν, βλέπω μόνο έναν: αν δεν είσαι διατεθειμένος να παρέχεις στο ζώο τις κατάλληλες συνθήκες για την ανάπτυξή του και μια ευτυχισμένη ζωή μαζί του.

Από ποια μέλη αποτελείται αυτή τη στιγμή η δική σας αγέλη και πώς ζείτε μαζί;

Τα τρία σκυλιά του βιβλίου (ο Ουμπάκ, η Κορντέ, ο Φρισόν) είναι νεκρά. Ελπίζω να παίζουν μαζί, κάπου. Η Λουλού, μια σκυλίτσα από τη Ρουμανία, ζει μαζί μας. Είναι μια άλλη ιστορία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ξεχνάμε όλα τα άλλα. Αντιθέτως. Η απόλυτη απόδειξη αγάπης που μπορούμε να δείξουμε στα σκυλιά που έχουν περάσει από τη ζωή μας και δεν είναι πια εδώ είναι να πιστεύουμε ακόμα στη ζωή, στην αγάπη. Με αυτό τον τρόπο δεν αφήνουμε πίσω μας τη ζωή μαζί τους και τις αναμνήσεις μας. Αντιθέτως, τιμάμαι το πάθος τους για τη ζωή και την αποφασιστικότητά τους να είναι ευτυχισμένα πλάσματα.

* Η ΕΛΕΝΗ ΚΟΡΟΒΗΛΑ είναι δημοσιογράφος. 

Λίγα λόγια για τον Σεντρίκ Σαπέν

Ο Σεντρίκ Σαπεν-Ντεφούρ, καθηγητής φυσικής αγωγής και λάτρης των βουνών, έγραψε το βιβλίο Son odeur après la pluie (Η μυρωδιά του μετά τη βροχή), όχι μόνο ως φόρο τιμής στην βαθιά αγάπη που νιώθουν οι άνθρωποι για τα κατοικίδιά τους, αλλά και ως μέσο έκφρασης της τεράστιας θλίψης που νιώθει κάποιος μετά τον θάνατο του σκύλου του, όταν το μόνο που του έχει απομείνει από τον πιο πιστό του φίλο είναι ένα κολάρο και οι τρίχες που ακόμα δεν έχουν μαζευτεί.

Ο συγγραφέας πιστεύει ότι όπως ακριβώς μιλάμε για το δεσμό που μπορούμε να αναπτύξουμε με έναν σκύλο, οφείλουμε να μιλάμε και για τη θλίψη που αισθανόμαστε, όταν εκείνος φεύγει από τη ζωή μας, αφού εξ ορισμού ζει λιγότερα χρόνια από τους ανθρώπους. Αυτή η αναλογία, 7 σκυλίσια χρόνια προς 1 ανθρώπινο, είναι πολύ σκληρή για όσους έχουν βάλει ένα ζώο στη ζωή τους και στην καρδιά τους και η φράση «θα πάρεις κάποιο άλλο», παρότι λέγεται σαν παρηγοριά, είναι απαίσια, λέει ο συγγραφέας που ακόμα θυμάται με νοσταλγία τον Ουμπάκ του.