Η Πολίνα Μπαρσκόβα (Polina Barskova), Ρωσίδα συγγραφέας και ποιήτρια, μιλά με αφορμή την κυκλοφορία της συλλογής αφηγημάτων της «Ζωντανές εικόνες» (μτφρ. Γιούλη Σταματίου, εκδ. Βακχικόν).
Στη Βίκυ Πορφυρίδου
Το βιβλίο σας Ζωντανές εικόνες συνδυάζει τη μυθοπλασία και την ποίηση, με τη συλλογική μνήμη. Τι σας ενέπνευσε να γράψετε αυτά τα αποσπασματικά αφηγήματα γύρω από το Λένινγκραντ και την Αγία Πετρούπολη;
Η Πετρούπολη, η πόλη από την οποία κατάγομαι, είναι φτιαγμένη από το αδύνατο και το παράδοξο, και ως τέτοια έχει εμπνεύσει τη δημιουργία κάποιων απίστευτων έργων πολιτισμού — από τον Ντοστογιέφσκι μέχρι την Αχμάτοβα, τον Σοστακόβιτς και τον Σοκούροφ. Είναι επίσης μια πόλη που είναι βαθιά συνδεδεμένη με την εξουσία και με τις πολλές της τραγωδίες.
Οι ήρωές σας, Μόισεϊ και της Αντονίνα, βρίσκουν παρηγοριά στην τέχνη και την ποίηση κατά τη διάρκεια της πολιορκίας του Λένινγκραντ. Πώς βλέπετε τον ρόλο της τέχνης σε περιόδους ακραίας κρίσης;
Πιστεύω ότι η παραγωγή τέχνης είναι μία από τις φυσιολογικές ανάγκες του ανθρώπου – τρώμε, κάνουμε έρωτα και δημιουργούμε τέχνη. Σε στιγμές πίεσης, αντιδρούμε δημιουργώντας, όπως ορισμένα ζώα εκκρίνουν δηλητηριώδεις ή τοξικές ουσίες – εμείς «εκκρίνουμε» τέχνη.
Ένα από τα πιο όμορφα και απαιτητικά πράγματα στη μελέτη του πολιτισμού του πολιορκημένου Λένινγκραντ και στη συγγραφή για αυτό, ήταν το πόσα αξιόλογα έργα τέχνης δημιουργήθηκαν εκεί.
Η τραγική πολιορκία του Λένινγκραντ έγινε μια έντονη στιγμή συλλογικότητας και ταυτόχρονα απέραντης μοναξιάς.
Στις Ζωντανές εικόνες, η μνήμη και το τραύμα διαπλέκονται με τη μυθολογία και τη λογοτεχνία. Πώς διαχειρίζεστε την ισορροπία ανάμεσα στην προσωπική μαρτυρία και τη συλλογική ιστορία;
Αυτή είναι μια εξαιρετική ερώτηση: «Το βιώνουμε μαζί όλο αυτό» – αλλά, ταυτόχρονα, καθένας μας είναι τόσο διαφορετικός. Υπάρχει ένας συγκλονιστικός στίχος της Όλγκα Μπεργκόλτς, ίσως μιας από τις σημαντικότερες ποιήτριες της πολιορκίας: «Πάγωσα μέσα σε εκείνον τον αξέχαστο πάγο» (αναφερόμενη στο ότι έγινε ένα με την πόλη). Η τραγική πολιορκία του Λένινγκραντ έγινε μια έντονη στιγμή συλλογικότητας και ταυτόχρονα απέραντης μοναξιάς.
Μετακινείστε ανάμεσα σε τόπους αλλά φαίνεται πάντα να επιστρέφετε στην Αγία Πετρούπολη. Τι αντιπροσωπεύει αυτή η πόλη για εσάς, τόσο προσωπικά όσο και δημιουργικά;
Η Πετρούπολη για μένα είναι ο τόπος της ομορφιάς που ορίζει τα πάντα – καθαρή, αδιάντροπη, ατελείωτη ομορφιά σε έναν αδιάκοπο διάλογο με την ιστορία.
Μεγάλο μέρος του έργου σας φαίνεται να υπάρχει στη διασταύρωση του παρελθόντος και του παρόντος. Γράφετε με κάποιο συγκεκριμένο κοινό κατά νου – σύγχρονους αναγνώστες, μελλοντικές γενιές ή ίσως αυτούς από το παρελθόν;
Νομίζω πως γράφω επειδή δεν μπορώ να κάνω αλλιώς – αυτός είναι ο βασικός λόγος. Για ποιον; Δεν έχω μια συγκεκριμένη εικόνα ή ιδέα – για έναν φίλο, για κάποιον που μπορεί να γίνει φίλος, που ενδιαφέρεται για πράγματα όπως η απώλεια, η νοσταλγία και η ιστορία.
Οπότε, όταν είδα το όνομά μου και τον τίτλο του βιβλίου μου με ελληνικά γράμματα, άρχισα να κλαίω από χαρά (...)
Τι σημαίνει για εσάς το γεγονός ότι οι Ζωντανές εικόνες μεταφράζονται για πρώτη φορά στα ελληνικά; Πώς αισθάνεστε για το ότι το έργο σας φτάνει σε ένα νέο κοινό μέσα από διαφορετικές κουλτούρες;
Έχοντας λάβει κλασική παιδεία από τότε που ζούσα στην Πετρούπολη, για πέντε χρόνια, πέντε μέρες την εβδομάδα, διάβαζα αρχαίους Έλληνες συγγραφείς, έτρεχα κατά μήκος των παγωμένων καναλιών για να διαβάσω Πλάτωνα. Οπότε, όταν είδα το όνομά μου και τον τίτλο του βιβλίου μου με ελληνικά γράμματα, άρχισα να κλαίω από χαρά – ήταν τόσο απίστευτο για μένα, αισθάνθηκα τέτοια νοσταλγία!
