Συνέντευξη με τον Ρώσο ποιητή Σεργκέι Μπιριούκοφ [Sergej Birjukov] με αφορμή την έκδοση επιλογής ποιημάτων του με τον τίτλο «Ποίηση» (μτφρ. Ελένη Κατσιώλη, εκδ. Βακχικόν).
Συνέντευξη στην Αγγελική Δημοπούλου
Ο Σεργκέι Μπιριουκόφ (Sergej Birjukov, 1950) είναι ποιητής, κυρίως της ηχητικής ποίησης, θεωρητικός και επαγγελματίας της αβανγκάρντ, ερμηνευτής, μεταφραστής, κριτικός, διδάκτωρ Πολιτιστικών Σπουδών, Επίτιμος Καθηγητής του Κρατικού Πανεπιστημίου του Ταμπόφ, ιδρυτής και πρόεδρος της Διεθνούς Ακαδημίας του Παραλόγου.
Έχει συγγράψει πάνω από είκοσι βιβλία για τη ρωσική πρωτοπορία, έχει τιμηθεί με αρκετά βραβεία και τα ποιήματά του έχουν μεταφραστεί σε 25 γλώσσες. Πρόσφατα κυκλοφόρησε στα ελληνικά η επιλογή ποιημάτων του Ποίηση, σε μετάφραση της Ελένης Κατσιώλη, από τις εκδόσεις Βακχικόν.
Η επιλογή ποιημάτων σας «Ποίηση» κυκλοφόρησε πρόσφατα στα ελληνικά από τις εκδόσεις Βακχικόν. Πώς νιώθετε γι’ αυτό το βιβλίο; Και τι σημαίνει για εσάς μια νέα μετάφραση;
Πρώτον, θα ήθελα να ευχαριστήσω τον εκδότη για το ενδιαφέρον του για την ποίησή μου. Το βιβλίο φαίνεται υπέροχο. Είναι μία έκδοση - αριστούργημα! Δεύτερον, η μετάφραση έγινε από τη γνωστή μεταφράστρια Ελένη Κατσιώλη. Κατά τη γνώμη μου, προσέγγισε τα κείμενά μου με μεγάλη προσοχή. Έγραψε έναν πρόλογο στον οποίο εξήγησε τα χαρακτηριστικά της ποιητικής μου και σχολίασε μερικά ποιήματα. Θα ήθελα να πω ότι ως φιλόλογος και ποιητής διαμορφώθηκα σε μεγάλο βαθμό κάτω από την επίδραση των Ελλήνων κλασικών. Η ρωσική φιλολογική σχολή βασίζεται στις αρχαίες ελληνικές καταβολές του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Μυθολογία, πρωτότυπη ποίηση, δράμα, φιλοσοφία - όλα αυτά είχαν απήχηση σε μένα και διείσδυσαν στα ποιήματά μου. Και ονειρευόμουν ότι κάποτε θα μπορούσα να δω την ποίησή μου στα ελληνικά. Μερικές φορές τα όνειρα γίνονται πραγματικότητα!
Τι είδους ποίηση θα βρουν οι αναγνώστες στις σελίδες του βιβλίου;
Στη δουλειά μου βασίζομαι στην αρχική σημασία της ελληνικής λέξης «ποίηση» - δημιουργία. Η βάση μιας τέτοιας δημιουργίας είναι η γλώσσα. Και αναδημιουργείται συνεχώς, γεννώντας νέα νοήματα. Η ποίηση αυτή είναι φιλολογική, ακόμα και γλωσσική. Για παράδειγμα, υπάρχει ένα κείμενο εξ ολοκλήρου βασισμένο στο ελληνικό αλφάβητο. Ταυτόχρονα, τα ποιήματά μου είναι συχνά παράδοξα και ειρωνικά.
Πιστεύω ότι η ποίηση είναι ηχητική ύλη. Τα ποιήματα γραμμένα στο χαρτί είναι μια παρτιτούρα που πρέπει να ενορχηστρωθεί, όπως στη μουσική.
Κάνετε ηχητική ποίηση. Για όσους αναγνώστες δεν είναι εξοικειωμένοι, πώς θα την ορίζατε και πώς σχετίζεται με τη γραπτή ποίηση ενός ποιητή, δηλαδή με το ποίημα όπως το διαβάζουμε στο χαρτί;
Πιστεύω ότι η ποίηση είναι ηχητική ύλη. Τα ποιήματα γραμμένα στο χαρτί είναι μια παρτιτούρα που πρέπει να ενορχηστρωθεί, όπως στη μουσική. Αυτή είναι η μουσική των λέξεων. Φυσικά, μπορείτε να διαβάσετε μόνο με τα μάτια σας. Αλλά καλό είναι να ακούσετε τη φωνή και τον τονισμό του συγγραφέα με το εσωτερικό σας αυτί. Οι αναγνώσεις μου υπάρχουν στο Διαδίκτυο.
Σε ποιο σημείο της συγγραφικής σας ζωής ασπαστήκατε τον ντανταϊσμό και γιατί σας εκφράζει;
Πριν από τον Dada υπήρχε ο ρωσικός φουτουρισμός. Ζαούμ ποίηση (συνήθως μεταφράζεται ως μεταγραφική). Ο Velimir Khlebnikov, ο Alexey Kruchenykh είναι δημιουργοί διαφορετικών εκδοχών της ποίησης Ζαούμ. Ο Γερμανός ντανταϊστής ποιητής Hugo Ball είπε ευθέως στα απομνημονεύματά του ότι έμαθε για τα πειράματα των Ρώσων φουτουριστών από τον Wassily Kandinsky. Κι αυτό τον ενέπνευσε να δημιουργήσει ποίηση Dada. Φυσικά, η εμπειρία Dada είναι επίσης σημαντική για μένα. Τόσο η πεζή ποίηση όσο και ο ντανταϊσμός θέτουν έναν υψηλό πήχη για την ποιητική τέχνη. Αυτό μου ταιριάζει φυσικά.
Η διάλεξή σας για την ποίηση;
Εννοείτε το κείμενό μου «Διάλεξη για την ποίηση»; Αυτή η διάλεξη βρίσκεται στο βιβλίο, στις σελ. 36-37. Λοιπόν, αυτό είναι ένα πολύ ειρωνικό και επιτελεστικό κείμενο. Είμαι ακαδημαϊκός ερευνητής, αλλά υπάρχει μέσα μου ένας ειρωνικός ποιητής.
Χαίρομαι που υπάρχουν πολλές διαφορετικές γλώσσες και σε αυτές τις γλώσσες δημιουργείται ποίηση. Ο πρωτογονισμός και η ομογενοποίηση είναι ανησυχητικοί, ειδικά σε σχέση με την αγγλική γλώσσα.
Κάτι που σας συναρπάζει ή κάτι που σας απογοητεύει ιδιαίτερα στη σύγχρονη λογοτεχνική σκηνή;
Χαίρομαι που υπάρχουν πολλές διαφορετικές γλώσσες και σε αυτές τις γλώσσες δημιουργείται ποίηση. Ο πρωτογονισμός και η ομογενοποίηση είναι ανησυχητικοί, ειδικά σε σχέση με την αγγλική γλώσσα, η οποία, λόγω της διεθνούς της θέσης, μου φαίνεται ότι χάνει πολλά.
Φιλόσοφος είναι ένας άνθρωπος που δεν φοβάται να είναι φιλόσοφος. Και ποιητής;
Εάν κατανοήσουμε τη φιλοσοφία ως ένα ορισμένο θεμέλιο της ανθρώπινης σκέψης, τότε άλλοι τύποι ανθρώπινης πνευματικής δραστηριότητας μπορούν να οικοδομηθούν πάνω σε αυτό το μοντέλο. Άρα ένας ποιητής μπορεί να ακολουθήσει έναν φιλόσοφο. Και αφού ο ποιητής έγραψε για τον φιλόσοφο, μάλλον εννοούσε και τον ποιητή!
Τι πιστεύετε ότι μπορεί να μας προσφέρει η ποίηση σήμερα;
Ο κλασικός της ρωσικής λογοτεχνίας Αλεξάντερ Πούσκιν δήλωσε: «Ο στόχος της ποίησης είναι η ποίηση». Αυτή η δήλωση μπορεί να γίνει ευρέως κατανοητή. Η ποίηση, κατά τη γνώμη μου, προσφέρει πάντα κάποιες μη τυπικές, ασύμμετρες κινήσεις. Και αυτό ακριβώς λείπει στον σύγχρονο, υπερβολικά τυποποιημένο κόσμο.
