Χιλά Μπλουμ: «Οι γονείς, ακόμη κι από αγάπη, μπορεί να κάνουν το λάθος πράγμα στα παιδιά τους»

Αν είσαι γονιός το ξέρεις. Τίποτα δεν είναι δεδομένο και τίποτα δεν είναι εύκολο. Ο κάποτε ανέφελος δρόμος, στην πορεία του χρόνου, καθώς το παιδί σου μεγαλώνει, μπορεί να μετατραπεί σε απόσταση και να οδηγήσει ακόμη και σε ρήγμα. 

Κάτι τέτοιο συμβαίνει στο μυθιστόρημα της Χιλά Μπλουμ Πώς να αγαπάς την κόρη σου (μτφρ. Μάγκυ Κοέν, εκδ. Gutenberg). Η μητέρα, Γιοέλα, και η κόρη, Λέα, κάποτε είχαν μια τρυφερή σχέση, η οποία πλέον δεν υφίσταται. Τι ακριβώς συνέβη;

Για τις σχέσεις γονέων και παιδιών συζητήσαμε με την Ισραηλινή συγγραφέα, ενόσω βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη για την 20ή Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης.

Το μυθιστόρημά σας δίνει τον τόνο από τις πρώτες κιόλας προτάσεις. Εκεί όπου η μητέρα της Λέα, Γιοέλα, παρακολουθεί από ένα παράθυρο τα εγγόνια της και την κόρη της κι όμως δεν τα πλησιάζει. Γιατί;

Διότι φοβάται την απόρριψη. Στο βιβλίο έχουμε μια σχέση μητέρας-κόρης που ενώ αρχικά είναι τρυφερή στη συνέχεια χαλάει.

Ωστόσο, η Γιοέλα πηγαίνει έως την Ολλανδία για να συναντήσει την κόρη της.

Ναι, γιατί θέλει να την δει, αλλά αυτό δεν είναι τόσο εύκολο όσο φαίνεται. Η ιστορία εξελίχθηκε ως μια αλυσιδωτή αντίδραση. Σκεφτόμουν καθώς έγραφα ποιο θα είναι το επόμενο κομμάτι της πλοκής. Τι θα σκεφτούν οι ηρωίδες; Τι θα κάνουν; Κι έτσι έβαλα αυτή την πρώτη σκηνή στον Γκόνινγκεν με την Γιοέλα να κοιτάζει από τον παράθυρο την Λέα και τα εγγόνια της.

Η ιστορία πηγαίνει συνεχώς μπρος-πίσω στο χρόνο. Τότε που τα πράγματα μεταξύ των δύο γυναικών ήταν τρυφερά και τώρα που είναι παγωμένα. Αυτή η χρονική μετατόπιση μάς δίνει την εξήγηση για τη σχέση τους;

Όταν αφηγούμαστε την ιστορία της ζωής μας, αναπόφευκτα χαράσσουμε γραμμές αιτιότητας μεταξύ συγκεκριμένων στιγμών και γεγονότων. Αλλά αυτές οι στιγμές και τα γεγονότα μπορεί επίσης να συνδέονται διαφορετικά. Πώς θα μπορούσαμε λοιπόν να ξέρουμε πού ακριβώς να πιάσουμε το νήμα για να προκαλέσουμε την επιθυμητή αλλαγή; Θέλω να πω, το να είσαι γονιός σου δίνει τόση δύναμη. Κάθε φράση του γονιού έχει τόσο μεγάλο βάρος. Πώς μπορείς να γνωρίζεις όλες τις αντηχήσεις αυτής της δύναμης; Πόσο μάλλον να καταλάβεις πώς να τις μετριάσεις ή να τις αλλάξεις;

Κάθε σχέση είναι διαφορετική, έχει άλλη δυναμική και ποτέ δεν ξέρεις πώς θα εξελιχθεί. Υπάρχουν σχέσεις αρμονικές και άλλες που δημιουργούν σύγκρουση.

Είναι δύσκολη, τελικά, η σχέση ανάμεσα σε μια μητέρα και σε μια κόρη;

Δεν μπορώ να το πω αυτό. Κάθε σχέση είναι διαφορετική, έχει άλλη δυναμική και ποτέ δεν ξέρεις πώς θα εξελιχθεί. Υπάρχουν σχέσεις αρμονικές και άλλες που δημιουργούν σύγκρουση. Ωστόσο, για μια μητέρα και μια κόρη, υπάρχει τόση ομοιότητα στις κεντρικές εμπειρίες που περνούν. Αυτό που κάνει πιο περίπλοκα τα πράγματα είναι όταν κοιτάζεις αυτές τις εμπειρίες και προσπαθείς να τις διορθώσεις μέσω της κόρης σου.

Σας έχουν ρωτήσει αν το βιβλίο σας είναι αυτοβιογραφικό;

Όχι, είναι μυθοπλασία. Δεν θα μπορούσε, άλλωστε, να είναι αυτοβιογραφικό καθώς όταν το έγραφα η κόρη μου ήταν μόλις επτά ετών.

Η Χιλά Μπλουμ είναι Ισραηλινή συγγραφέας. Ζει στην Ιερουσαλήμ όπου και γεννήθηκε και μεγάλωσε. Τα βιβλία της The Visit και How to Love Your Daughter έγιναν μεγάλες εμπορικές επιτυχίες στο Ισραήλ. Τιμήθηκε με το βραβείο Sapir. Είναι επίσης επιμελήτρια βιβλίων.

Τώρα που είναι μεγαλύτερη το διάβασε; Και αν ναι τι σας είπε;

Το διάβασε μονομιάς. Κλείστηκε στο δωμάτιο της με τις σελίδες που της έδωσα και κάθισε εκεί για τρεις ώρες. Και το πρώτο πράγμα που μου είπε μόλις βγήκε από εκεί ήταν, θεέ μου, μαμά, πώς σκέφτηκες αυτή την πλοκή; Τι συνέβαινε μέσα στο κεφάλι σου; Και με έκανε τόσο χαρούμενη, εννοώ, αυτή η αντίδραση γιατί ήταν πραγματικά, κυριολεκτικά σαν ένας αναστεναγμός ανακούφισης που ένιωσα επειδή είδα πόσο συγκλονιζόταν από την απλή πιθανότητα που παρουσίαζε το βιβλίο.

Υποθέτω της εξηγήσατε πως όλο αυτό είναι δημιουργημένο, απλή μυθοπλασία.

Φυσικά. Ξέρει ότι είναι μυθοπλασία. Αλλά της έλεγα πάντα ότι επειδή είναι μυθοπλασία δεν πρόκειται ποτέ να μοιάζει με την πραγματικότητα. Επομένως, θα πρέπει να βρούμε άλλους τρόπους, εάν αντιμετωπίσουμε οποιοδήποτε πρόβλημα. Δεν πρόκειται να το λύσουμε έτσι εμείς.

Εσείς θα πηγαίνατε να μιλούσατε στην κόρη σας σε αντίθεση με την Γιοέλα;

Ναι, σίγουρα θα πήγαινα να χτυπήσω την πόρτα της. 

Ως συγγραφέας, με ενδιαφέρει όχι μόνο τι λέει η μυθοπλασία, αλλά και τι μένει ανείπωτο. Προσπαθώ, όταν γράφω, να αφήνω ανοιχτούς όσο το δυνατόν περισσότερους δρόμους ερμηνείας.

Ποιες είναι οι αντιδράσεις των αναγνωστών που έχετε λάβει ως τώρα;

Οι αντιδράσεις των αναγνωστών για τους ήρωες του βιβλίου είναι απίστευτα ποικίλες. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που παίζουν ρόλο στις αντιδράσεις τους. Σίγουρα αν είναι γονείς ή όχι επηρεάζει την κρίση τους.

Ως συγγραφέας, με ενδιαφέρει όχι μόνο τι λέει η μυθοπλασία, αλλά και τι μένει ανείπωτο. Προσπαθώ, όταν γράφω, να αφήνω ανοιχτούς όσο το δυνατόν περισσότερους δρόμους ερμηνείας. Θέλω να δώσω χώρο στους αναγνώστες να καταλήξουν στη δική τους κατανόηση, με βάση τις δικές τους ιστορίες και ευαισθησίες και φαντασία, επομένως η ποικιλομορφία των αντιδράσεων είναι πολύ ευχάριστη για μένα.

Η απόσταση που δημιουργείται ανάμεσα στη Γιοέλα και την Λέα είναι, τελικά, το ζητούμενο του βιβλίου σας;

Οι αναγνώστες βλέπουν συχνά τη σχέση της Γιοέλα και της Λέα από την άποψη της απόστασης, η οποία μεγαλώνει συνεχώς. Και μερικές φορές το κάνω κι εγώ αυτό. Αλλά υπάρχουν στιγμές που δεν είμαι σίγουρη.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι, αν η Λέα γινόταν να μεγαλώσει χωριστά από τη μητέρα της, θα μπορούσε να μείνει στο Ισραήλ ή τουλάχιστον να κρατήσει επαφή. Υποθέτω ότι κατά κάποιο τρόπο οι δυο τους είναι πολύ δεμένοι και, όσον αφορά την ιδιωτικότητά τους, σε ορισμένες πτυχές δεν έχουν προχωρήσει πολύ πέρα από τα πρώτα χρόνια της σχέσης μητέρας-παιδιού.

Το να είναι κανείς γονιός δεν είναι εύκολο. Συχνά πέφτει σε λάθη, ακόμα κι αν δεν το θέλει.

Το έβλεπα αυτό όταν η κόρη μου ήταν μικρή κι εγώ έγραφα το βιβλίο. Υπήρχε ένας άπειρος αριθμός καθημερινών αποφάσεων που απαιτούσε η γονική μέριμνα. Μερικές ήταν πραγματικά μικρές. Κάποιες ήταν τεράστιες - αλλά πάντα αποφάσεις. Και με εντυπωσίασε η αδυναμία να προβλέψω τη συσσωρευμένη μακροπρόθεσμη επίδραση όλων αυτών.

Και σκεφτόμουν πώς οι γονείς οδηγούμενοι από συναισθήματα που αναγνωρίζουν ότι είναι αγάπη και από προθέσεις που θεωρούν καλές και λόγους που θεωρούν ότι είναι σωστοί - μπορεί μερικές φορές να καταλήξουν να κάνουν ένα πολύ λάθος πράγμα. Και με ανησύχησε η πιθανότητα φαινομενικά καλοήθεις προθέσεις να οδηγήσουν σε κακά αποτελέσματα. Κάπως έτσι μετέφερα όλες τις ανησυχίες μου στο βιβλίο.