Το μυθιστόρημα της Πορτογαλίδας συγγραφέως Ιζαμπέλ Ρίο Νόβο «Παριζιάνικος δρόμος μια βροχερή μέρα» –υποψήφιο για το Βραβείο PEN 2020 και το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2021– κυκλοφόρησε πρόσφατα, σε μετάφραση της Ζωής Καραμπέκιου, από τις εκδόσεις Βακχικόν. Με αυτήν την αφορμή, μιλάμε με τη συγγραφέα για το βιβλίο και για τη δύναμη της τέχνης να αλλάζει τον κόσμο.
Συνέντευξη στην Αγγελική Δημοπούλου
Το μυθιστόρημά σας Παριζιάνικος δρόμος μια βροχερή μέρα κυκλοφόρησε πρόσφατα στα ελληνικά από τις εκδόσεις Βακχικόν. Πώς νιώθετε που μπορείτε να επικοινωνήσετε τη συγκεκριμένη ιστορία σε ένα νέο κοινό, τους Έλληνες αναγνώστες;
Νιώθω τιμή και είμαι πολύ χαρούμενη. Ο παππούς μου, που ήταν σπουδαίος αναγνώστης και σοφός άνθρωπος, διάβαζε άπταιστα ελληνικά και ήταν μια πραγματική εγκυκλοπαίδεια του κλασικού πολιτισμού. Πολύ πριν μάθω στο σχολείο ότι η Ελλάδα ήταν το λίκνο του πολιτισμού μας, ο παππούς μου μού επαναλάμβανε: «Η Ελλάδα είναι η αρχή των πάντων, Ιζαμπελίτα». Δεν ξέρω ακόμα την Ελλάδα, αλλά εκτός από το να τη φαντάζομαι ως μια πολύ όμορφη χώρα, υποθέτω ότι οι Πορτογάλοι και οι Έλληνες θα έχουν πολλά κοινά.
Γιατί η συγγραφική διαδρομή σας οδήγησε στο Παρίσι; Πώς επιλέξατε τον χωροχρόνο στον οποίο διαδραματίζεται η ιστορία σας;
Πίσω στο 2010, ενώ ετοίμαζα κάποια μαθήματα ιστορίας της τέχνης, ανακάλυψα τον ιμπρεσιονιστή ζωγράφο Gustave Caillebotte, τον οποίο γνώριζα μόνο ως συλλέκτη έργων τέχνης και υποστηρικτή. Με γοήτευσε αμέσως η δουλειά του και η κάπως ντροπαλή και ανασφαλής προσωπικότητά του. Ωστόσο, πέρασε μία δεκαετία από την αόριστη ιδέα ενός μυθιστορήματος για τον Caillebotte, κατά την οποία συνειδητοποίησα ότι η ιστορία θα έπρεπε να περάσει όχι μόνο από τη ζωή του, αλλά και από τη σχέση μου μαζί του. Το γεγονός ότι έζησε σε μια συναρπαστική εποχή, όταν το Παρίσι υπέστη τόσες πολλές μεταμορφώσεις, ήταν ένας επιπλέον παράγοντας.
Όσον αφορά τους χαρακτήρες, βασίζομαι στην ανθρώπινη φύση, τη δική μου και των γύρω μου, η οποία είναι ίδια ανά πάσα στιγμή και σε οποιοδήποτε μέρος.
Μια ιστορία για την αγάπη και την τέχνη. Θα θέλατε να μοιραστείτε με τους αναγνώστες μερικά πράγματα για τον πυρήνα του βιβλίου σας;
Είναι η ιστορία της αγάπης από απόσταση μεταξύ μιας συγγραφέα και ενός ζωγράφου, της εμπλοκής μεταξύ μιας συγγραφέως και του χαρακτήρα της, ξεπερνώντας τα εμπόδια του χρόνου. Ενδιάμεσα, οι διάφοροι τρόποι να βιώσεις την τέχνη και να ζεις με την τέχνη.
Το βιβλίο περιέχει μυθοπλασία αλλά και ζωντανά κομμάτια ιστορίας. Πώς δουλέψατε για να δημιουργήσετε την ατμόσφαιρα, να εκμεταλλευτείτε τα ιστορικά στοιχεία και επίσης να δημιουργήσετε τους βασικούς χαρακτήρες;
Όλα τα ίχνη του παρελθόντος με ελκύουν πολύ: μέρη, γράμματα, πορτρέτα… Και σίγουρα αποτελούν πηγή έμπνευσης. Πιστεύω ότι έχω ένα συγκεκριμένο συναίσθημα του παρελθόντος, την ικανότητα να βρίσκω το κενό μέσω του οποίου η φαντασία μπορεί να εξαπατήσει τις συνθήκες του παρόντος για να φτάσω σε μια διαφορετική εποχή, όχι αυτή που ήταν, φυσικά, αλλά αυτή που κατασκευάζω ως μυθοπλασία. Και συχνά βρίσκω το κενό σε αυτά τα ίχνη. Όσον αφορά τους χαρακτήρες, βασίζομαι στην ανθρώπινη φύση, τη δική μου και των γύρω μου, η οποία είναι ίδια ανά πάσα στιγμή και σε οποιοδήποτε μέρος. Τέλος πάντων, πάντα μου άρεσε η ιστορία. Γι' αυτό πιθανώς γράφω και βιογραφίες (αυτή τη στιγμή ετοιμάζω μια βιογραφία του Luís de Camões), γιατί αυτό μου επιτρέπει να συνδυάσω την αυστηρότητα της έρευνας με τη χαρά της επεξεργασίας μιας αφήγησης.
Δεν είναι ότι το γράψιμο είναι η ζωή μου, αλλά νιώθω ότι μέσω της συγγραφής μένω πιστή στη φύση μου.
Μπορεί πραγματικά η τέχνη να αλλάξει τον κόσμο; Και ο ρόλος της λογοτεχνίας σε αυτό;
Η τέχνη είναι ένα ανοιχτό παράθυρο στην ανθρώπινη φύση. Ο καλλιτέχνης, ο συγγραφέας, στην περίπτωσή μου, είναι κάποιος που έρχεται αντιμέτωπος με την ανθρώπινη φύση, ξεκινώντας από αυτό που εκδηλώνεται στον εαυτό του. Κανείς δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τον εαυτό του στην πραγματικότητά του (γεμάτη συννεφιασμένες, γκρίζες περιοχές) χωρίς αυτό να τον κάνει να σκεφτεί. Γι' αυτό η τέχνη αλλάζει πάντα κάτι ή κάποιον, ακόμα κι αν είναι λίγο, ακόμα κι αν είναι ένα άτομο τη φορά.
Έχετε σπουδάσει και ασχοληθεί με τις τέχνες και είστε συγγραφέας. Πώς επιλέξατε αυτόν τον δρόμο; Θυμάστε το πρώτο πράγμα που γράψατε ποτέ; Τι σας οδήγησε στη συγγραφή;
Άρχισα να διαβάζω πολύ νωρίς. Ένιωθα μια αδηφάγα επιθυμία που διεγείρεται από τις συνθήκες ζωής ενός μοναχικού παιδιού που περιβάλλεται από βιβλία. Βουτώντας στον κόσμο των βιβλίων, γρήγορα συνειδητοποίησα ότι ήθελα να γράψω, ήθελα για μένα αυτόν τον τρόπο να υπάρχω στον κόσμο. Το πρώτο πράγμα που έγραψα ήταν μερικά διηγήματα, αλλά και γράμματα στη μητέρα μου.
Κάθε συγγραφέας θέλει φυσικά να τον διαβάζουν και να τον αγαπούν οι αναγνώστες. Αλλά αν κάποιος σας ρωτήσει: Γιατί γράφετε; Τι σημαίνει για εσάς η ίδια η γραφή;
Δεν μπορώ να φανταστώ τη ζωή μου χωρίς να γράφω. Δεν είναι ότι το γράψιμο είναι η ζωή μου, αλλά νιώθω ότι μέσω της συγγραφής μένω πιστή στη φύση μου. Αυτό που ανακάλυψα, καθώς τα βιβλία μου έφταναν σε περισσότερους ανθρώπους, είναι ότι μου αρέσει πολύ όταν οι αναγνώστες μοιράζονται μαζί μου τις εμπειρίες τους με τα βιβλία μου. Ως κάποια που δεν είναι ακριβώς ντροπαλή, αλλά πολύ αυτάρκης, με εξέπληξε πραγματικά το πόσο μου αρέσει η άμεση επαφή με τους αναγνώστες, σε αναγνώσεις ή σε λέσχες βιβλίου.
Σε τι στοχεύετε όταν γράφετε μια ιστορία;
Στόχος μου είναι να γράψω μια ιστορία σαν αυτές που αγαπώ να διαβάζω, και αυτές είναι οι ιστορίες που με συγκινούν, που με ταξιδεύουν, αυτές στις οποίες συναντώ έναν φίλο από απόσταση, κάποιον που μου λέει αυτό που πάντα ήθελα να πω, αλλά ποτέ δεν θα μπορούσα να πω τόσο καλά. Αυτό με ταξιδεύει ακόμα και μόνο λόγω της ομορφιάς της γλώσσας.
