Αλές Στέγκερ: «Η ποίηση πρέπει να προκύπτει από απόλυτη ανάγκη»

Ο Αλές Στέγκερ (Aleš Šteger, 1973) είναι Σλοβένος ποιητής και πεζογράφος, από τους σημαντικότερους της γενιάς του. Βιβλία του έχουν μεταφραστεί και εκδοθεί σε περισσότερες από 20 γλώσσες, έχει λάβει κορυφαία βραβεία, ενώ κείμενά του έχουν δημοσιευτεί σε σημαντικά περιοδικά και εφημερίδες. Ο Αλές Στέγκερ είναι επίσης συνιδρυτής και διευθυντής του σλοβένικου εκδοτικού οίκου Beletrina Academic Press καθώς και ιδρυτής και υπεύθυνος της ευρωπαϊκής πλατφόρμας για ανερχόμενους ποιητές και φεστιβάλ ποίησης Versopolis. Για πρώτη φορά ποίησή του κυκλοφορεί στα ελληνικά, με την συλλογή επιλεγμένων ποιημάτων «Φλεγόμενες γλώσσες» -σε μετάφραση και επίμετρο του Αναστάση Βιστωνίτη- από τις εκδόσεις Βακχικόν. Με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου, μιλάμε μαζί του για το αναπόφευκτο της ποίησης…

Η συλλογή σας με επιλεγμένα ποιήματα «Φλεγόμενες γλώσσες» κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Βακxικόν. Πώς νιώθετε που μπορείτε πλέον να επικοινωνήσετε την ποίησή σας με τους Έλληνες αναγνώστες;

Τα ποιήματα του ελληνικού βιβλίου δεν είναι δικά μου. Είναι ποιήματα του Έλληνα ποιητή και μεταφραστή, αγαπητού και αξιότιμου φίλου Αναστάση Βιστωνίτη, βασισμένα σε ποιήματα που κάποτε γράφτηκαν στα σλοβενικά από κάποιον με το όνομά μου. Ήμουν εγώ; Πολύ αμφιβάλλω. Καταρχάς, πιστεύω ότι η ποίηση είναι κάτι που είναι πάνω από τη γλώσσα και ταυτόχρονα μέσα στη γλώσσα. Είναι και «βρώμικη» από τον χρόνο κατά τον οποίο δημιουργείται και ταυτόχρονα απελευθερωμένη από το χρόνο. Από αυτή την άποψη, είναι ένα όνειρο που βγήκε αληθινό για μένα, τα ποιήματα που υπογράφονται με το όνομά μου να μπορούν να διαβαστούν από τους αναγνώστες του Καβάφη και του Ελύτη και να ξανα-διαγράψουν κάποιες από τις μυστικές τροχιές που δημιουργήθηκαν στα σλοβενικά. Και δεύτερον: δεν είμαι εγώ που γράφω τα ποιήματα, αλλά τα ποιήματα που γράφουν εμένα. Έχει ειπωθεί πολλές φορές στο παρελθόν, αλλά νιώθω μια έντονη ανάγκη σε αυτές τις στιγμές, που όλοι φαίνεται να έχουν εμμονή με την ατομικότητά τους, να το επαναλάβω. Νιώθω ότι τα ποιήματα είναι εκεί, πάντα, και μου μιλούν, και μερικές φορές είμαι έτοιμος να τα φέρω αβλαβή από τη σιωπή στη γλώσσα, να τα βοηθήσω να υλοποιηθούν, να κατέβουν ανάμεσα στους ανθρώπους, να ταξιδέψουν ανάμεσα στους ανθρώπους , αλλά αυτό είναι όλο. Η προσωπική μου βιογραφία, η ιστορία μου, είναι αρκετά άσχετη σε αυτή τη διαδικασία.

Και τι είναι η ποίηση χωρίς να είναι κραυγή; Μια ποίηση που δεν έχει έναν ωκεανό κρυμμένο στην τσέπη της;

«Φλεγόμενες γλώσσες». Λαμβάνοντας λίγη ελευθερία σε αυτή την ερώτηση, θα λέγατε ότι η ποίηση θα έπρεπε να είναι αυτό; Μια φλεγόμενη γλώσσα;

Η ποίηση πρέπει να προκύπτει από απόλυτη ανάγκη. Από το αναπόφευκτο της ποίησης. Αν δεν έχει αυτή την υπαρξιακή ώθηση, είναι θολή, δεν μπορεί να γίνει κραυγή. Δεν μπορεί να γίνει ωκεανός. Και τι είναι η ποίηση χωρίς να είναι κραυγή; Μια ποίηση που δεν έχει έναν ωκεανό κρυμμένο στην τσέπη της; Οι «Φλεγόμενες γλώσσες» υποδηλώνουν αυτή την απόλυτη αναγκαιότητα. Ταυτόχρονα, η φράση είναι παρμένη από ένα ποίημα για τους μετανάστες που, καθώς τους αρνήθηκαν την είσοδο στην Ευρώπη, έραψαν τα στόματά τους στα σύνορά της. Σοκαρίστηκα από αυτή τη σκηνή. Η κίνηση είναι εγγεγραμμένη στη γενετική του ελληνικού πολιτισμού και η κοινή μας ευρωπαϊκή πολιτιστική παράδοση βασίζεται στις παραδόσεις της μετανάστευσης. Είναι εύκολο να σκεφτεί κανείς ότι κάθε άνθρωπος είναι ένας Οδυσσέας. Αυτή η γνώση, και ταυτόχρονα η αδυναμία να ανταποκριθούμε σε αυτήν, έχει δημιουργήσει την εικόνα των «φλεγόμενων γλωσσών».

Είναι η ποίηση κάτι που απλώς είναι ή κάτι που πρέπει να είναι;

Για μένα η ποίηση είναι κοινός τόπος. Σαν το ψωμί, σαν όργανο του σώματος ή σαν οξυγόνο. Όταν οι ποιητές απαγορεύονται από μια χώρα, όταν τα βιβλία απαγορεύονται και καίγονται, ή όταν οι ποιητές και, ακόμη χειρότερα, τα ποιήματα αντιμετωπίζονται με χλεύη και άγνοια, πρέπει να ξέρουμε ότι αυτή είναι η αρχή του τέλους.

Όταν κλείνω τα μάτια μου, βλέπω το ποίημα να με κοιτάζει.

Όταν κλείνετε τα μάτια σας βλέπετε ένα ποίημα...;

Όταν κλείνω τα μάτια μου, βλέπω το ποίημα να με κοιτάζει. Συχνά κοιτάμε ο ένας τον άλλον για πολλή ώρα σε απόλυτη σιωπή και κρατάμε αποστάσεις, για εβδομάδες, μήνες, μερικές φορές χρόνια πριν συμβεί οτιδήποτε.

Έχετε αφιερώσει το δημιουργικό κομμάτι της ζωής σας και της δουλειάς σας στις λέξεις. Θα θέλατε να μοιραστείτε μαζί μας πότε και πώς βρήκατε τον δρόμο σας προς την ποίηση και τη συγγραφή;

Ήταν μια μοιραία σύμπτωση. Στα 16 μου, πήρα στα χέρια μου ένα βιβλίο με ποιήματα του Οκτάβιο Παζ. Ένα βιβλίο με σλοβενικές μεταφράσεις ποιημάτων του. Αυτό άνοιξε την πόρτα. Διάβαζα σαν τρελός, κυρίως Ισπανούς και Λατινοαμερικανούς ποιητές, τον Λόρκα, τον Βαγιέχο, τον Νερούδα, την Όλγα Ορόζκο και μεγάλωσα. Μόνο αργότερα ήρθε η ποίηση, γραμμένη αρχικά στη δική μου γλώσσα. Για μένα πρώτα υπήρξαν μεταφράσεις.

Ποιητικές συλλογές, μυθοπλασία, εκδόσεις και πολλές διακρίσεις. Τι σας κρατά σε δημιουργική κίνηση;

Ο εσωτερικός μου δαίμονας. Προέρχεται από τη σιωπή. Μπαίνει μέσα στη σιωπή. Ενδιάμεσα κάτι θέλει να πει. Τον βοηθάω.

Μέσω του Versopolis υποστηρίζετε νέους ποιητές και εκδόσεις από όλη την Ευρώπη. Ποιες σκέψεις σας οδήγησαν σε αυτό το εγχείρημα;

Η Ευρώπη είναι ένα συναρπαστικό μέρος του κόσμου. Με τις γλώσσες και τους πολιτισμούς, τις διαλέκτους και τις παρεξηγήσεις της, είναι μια πραγματική Βαβέλ. Όταν είχαμε την ιδέα για το Versopolis, το οποίο βοηθά κορυφαίους ποιητές που δεν είναι ακόμη διεθνώς γνωστοί, δεν υπήρχαν πολλές ευκαιρίες για νέους ποιητές να κυκλοφορήσουν σε ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο. Συναντούσαν άλλους ποιητές και μεγάλωναν και εμπλούτιζαν τους ορίζοντές τους μόνοι τους. Ήθελα να το αλλάξω. Να δημιουργήσω ευκαιρίες που δεν είχα όταν δημοσίευσα το πρώτο, το δεύτερο βιβλίο μου.

Τι πιστεύετε ότι μπορεί να μας προσφέρει η ποίηση σήμερα;

Η ποίηση μπορεί να κάνει τα πάντα. Η μόνη προϋπόθεση είναι να αφεθούμε και να μην σταματήσουμε να διαβάζουμε. Όλα τα άλλα θα γίνουν από μόνα τους.