ian 1 700b

Συνομιλία με τον Ίαν ΜακΓιούαν: Περί «κατσαρίδων» της πολιτικής, σάτιρας και άλλων δαιμονίων, όπως το Brexit.

Της Ελένης Κορόβηλα

Αυτή την εβδομάδα βρέθηκε στην Ελλάδα ο Βρετανός συγγραφέας Ίαν ΜακΓιούαν. Την Τρίτη, 1η Οκτωβρίου έδωσε διάλεξη με τίτλο «Ο εαυτός στη λογοτεχνία» στο Αμερικανικό Κολλέγιο Αθηνών στο πλαίσιο του κύκλου διαλέξεων Kimon Friar. 

Είχα την ευκαιρία να μιλήσω μαζί του για μια τηλεοπτική συνέντευξη για λογαριασμό του διεθνούς ενημερωτικού δικτύου Euronews. Δεν μιλήσαμε για το τελευταίο του μυθιστόρημα Μηχανές σαν κι εμένα (μτφρ. Κατερίνα Σχοινά, εκδ. Πατάκη), ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε πριν από έξι μήνες, στα μέσα Απριλίου, στη Βρετανία και ήδη βρίσκεται στις προθήκες των βιβλιοπωλείων στη χώρα μας. Σταθήκαμε κυρίως στην καφκικής εμπνεύσεως, ακυκλοφόρητη στα ελληνικά (βγήκε από το τυπογραφείο μόλις στις 26 Σεπτεμβρίου) «Κατσαρίδα» του, μια πολιτική σάτιρα του Brexit «που ουδεμία σχέση έχει με αληθινά πρόσωπα ή καταστάσεις» όπως ξεκαθαρίζεται στον αναγνώστη από την πρώτη σελίδα.

McEwan 7

Από το μυθιστόρημα «Μηχανές σαν κι εμένα» στην πολιτική σατιρική νουβέλα «Κατσαρίδα»

Πιστεύω ότι διαπράττουμε τεράστιο λάθος φεύγοντας από την Ευρωπαϊκή Ένωση. 

Το μυθιστόρημα με ήρωα το ανδροειδές ρομπότ Άνταμ είναι χρονικά τοποθετημένο στη δεκαετία του '80 κι ακολουθεί μια εναλλακτική χρονογραμμή στην οποία ο πόλεμος των Φώκλαντ, ο Άλαν Τούρινγκ αλλά και η εξάπλωση του διαδικτύου και η ανάπτυξη των κοινωνικών δικτύων συνυπάρχουν. Η αλληλεπίδραση του ανδροειδούς με την οικογένεια των ιδιοκτητών του και το ερωτικό τρίγωνο που δημιουργείται προδιαθέτει για ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον λογοτεχνικό εγχείρημα και μάλιστα σε μια στιγμή που το ζήτημα της Τεχνητής Νοημοσύνης και των ορίων, των χρήσεων και των δυνατοτήτων που δίνει απασχολεί πολλαπλά, καθώς τίθενται ηθικά διλήμματα.

Κι ενώ λοιπόν ο ΜακΓιούαν είχε ξεκινήσει περιοδείες για την προώθηση του μυθιστορήματός του, συνειδητοποίησε ότι αυτό που τον «τρώει» όλο και περισσότερο είναι η ορατή έξοδος του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Brexit. Μέσα σε λιγότερο από δυο μήνες έγραψε και εξέδωσε το πιο πρόσφατο βιβλίο του: την σατιρική αλληγορική και εξόχως πολιτική νουβέλα αντεστραμμένης πραγματικότητας «Η κατσαρίδα» (The Cockroach).

Το βιβλίο είναι ένας φόρος τιμής στη «Μεταμόρφωση» του Κάφκα και ένα όχημα για τον ΜακΓιούαν για να καυτηριάσει την παράνοια που, όπως λέει, έχει επικρατήσει στη χώρα του οδηγώντας άπαντες, λίγο πολύ, στην τρέλα.

ian orthiaΕπίκαιρος, σε εγρήγορση, ανήσυχος και ιδιαίτερα πνευματώδης ασχολείται αδιάκοπα με τις καταιγιστικές πολιτικές εξελίξεις. Του ζήτησα να μου περιγράψει γιατί κατέφυγε στη συγγραφή αυτής της νουβέλας: «Είμαι παθιασμένος Remainer. Δεν παριστάνω ότι έχω ισορροπημένη άποψη. Πιστεύω ότι διαπράττουμε τεράστιο λάθος φεύγοντας από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Είμαι απολύτως εθισμένος με το θέμα. Όσο κι αν το μισώ, δεν μπορώ να κάνω αλλιώς. Έχω διαβάσει χιλιάδες λέξεις, ό,τι έχει γραφτεί, άλλωστε πολλοί φίλοι μου έχουν γράψει για το Brexit. Ένιωσα μεγάλη απόγνωση. Και πιστεύω ότι όταν κανείς αισθάνεται απόγνωση, ειδικά στην πολιτική, κάτι έρχεται από την αντίθετη κατεύθυνση και αυτό είναι το γέλιο. Και όταν το γέλιο συναντά την απόγνωση, εκεί βρίσκεται η λογοτεχνία. Η αφετηρία μου ήταν η «Μεταμόρφωση» του Κάφκα. Ένα πρωί ο Γκρέγκορ Σάμσα ξυπνά, έπειτα από μια νύχτα με ταραγμένα όνειρα, για να ανακαλύψει ότι έχει μεταμορφωθεί σε ένα γιγαντιαίο σκαθάρι. Στην «Κατσαρίδα», μια μέρα μια κατσαρίδα ξυπνά για να ανακαλύψει ότι είναι ένα γιγάντιο πλάσμα. Και το πλάσμα αυτό είναι ο πρωθυπουργός. Στη συνέχεια συνειδητοποιεί ότι υπάρχουν άλλες εικοσιπέντε κατσαρίδες που όλες τους ζουν στο Γουέστμινστερ, στη Βουλή των Κοινοτήτων. Έχουν διεισδύσει και αναλάβει τις θέσεις μελών της κυβέρνησης. Οι κατσαρίδες έχουν έρθει για να «τελειώσουν τη δουλειά». Ο πρωθυπουργός ονομάζεται Τζιμ Σαμς, από τον Γκρέγκορ Σάμσα, και έχει στη διάθεση του δυο εβδομάδες για να ολοκληρώσει τη διαδικασία. Η κατσαρίδα καταλαμβάνει το σώμα του αδύναμου πρωθυπουργού για «να του βάλει φωτιά» ώστε να ολοκληρώσει ένα καταστροφικό σχέδιο. Δεν είναι το Brexit. Ονομάζεται Reversalism. Τα χρήματα θα κινούνται αντίστροφα. Οι εργαζόμενοι θα πληρώνουν για να εργάζονται αντί να πληρώνονται. Όλη η ροή της οικονομίας αντιστρέφεται προκειμένου να γίνει κάθαρση και να επέλθει κοινωνική δικαιοσύνη. Ένα σχέδιο απελπισίας, ένα παράλογο σχέδιο, ίσως όσο παράλογο είναι και το Brexit. Είναι μια πολιτική σάτιρα. Δεν είναι ένα roman à clef. Δεν αναγνωρίζεται κανένα πρόσωπο. Είναι μια πολιτική σάτιρα που αντανακλά τον παραλογισμό. Ας σταματήσω εδώ όμως. Καλύτερα να μιλήσουν άλλοι για τη δική μου πεζογραφία». 

Brexit, ένα θέμα τιμής

ian exofyllo katsaridaΟ Ίαν ΜακΓιούαν παρακολουθεί ειδήσεις κι αναρωτιέται πώς γίνεται και η χώρα του ετοιμάζεται «κάνει κάτι εντελώς παρανοϊκό επειδή κάποιοι ψήφισαν υπέρ του;» Στο επιχείρημα ότι έτσι λειτουργεί η Δημοκρατία κάνει ένα ενδιαφέρον σχόλιο. Απαντά ότι πράγματι στη Βρετανία υπάρχει πολύ μεγάλη δημοκρατική παράδοση και στο πλαίσιο αυτής διοργανώθηκε το δημοψήφισμα και όπως φάνηκε ο κόσμος ήθελε να φύγει η χώρα από την ΕΕ, αν και όχι με μεγάλη διαφορά. Τώρα, λοιπόν, υπάρχουν πάρα πολλοί βουλευτές στο Κοινοβούλιο που, ενώ είχαν ταχθεί υπέρ της παραμονής θέλουν να υλοποιήσουν το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος. Είναι για αυτούς θέμα τιμής». 

Μεταξύ αστείου και σοβαρού, υποστηρίζει ότι η ψήφος δεν θα έπρεπε να έχει την ίδια βαρύτητα σε όλες τις ηλικίες και λέει ότι, για παράδειγμα, «θα έπρεπε να λαμβάνεται 100% υπόψη όταν ο άνθρωπος βρίσκεται στην κορύφωση της παραγωγικότητάς του, ας πούμε στα 45 χρόνια, ενώ στα άκρα του ηλικιακού φάσματος, κοντά στα 20 και κοντά στα 80 θα έπρεπε να μετρά μόνο 10%». 

Γιατί σάτιρα;

Εξηγώντας γιατί αποφάσισε να γράψει σάτιρα και γιατί πιστεύει ότι είναι ένα επιδραστικό είδος λογοτεχνικής γραφής αναφέρεται στη μεγάλη βρετανική λογοτεχνική παράδοση: «Έχουμε τη σπουδαία σάτιρα των αρχών του 18ου αιώνα του Τζόναθαν Σουίφτ A modest proposal (1729) [στα ελληνικά κυκλοφορεί ως Σεμνή πρόταση ώστε να παύσουν τα τέκνα των φτωχών ν' αποτελούν βάρος για τους γονείς τους και τον τόπο και να καταστούν ωφέλιμα στην κοινωνία σε μετάφραση Γαβριήλ Νικολάου Πεντζίκη από τις εκδόσεις Άγρα (2017)] που ήταν μια απάντηση στην αγγλική, τη βρετανική καταπίεση στην Ιρλανδία και λέει ότι αφού έχουμε λιμό, τι να κάνουμε, ας φάμε τα παιδιά. Έτσι είναι η σάτιρα, δεν αποσκοπεί στο να προσφέρει μια ισορροπημένη άποψη».

Και συνεχίζει: «Η άλλη σπουδαία πολιτική σάτιρα της λογοτεχνικής μας παράδοσής μας είναι Η Φάρμα των ζώων (1945) του Τζόρτζ Όργουελ. Αρχικά, πολλοί εκδότες στη Βρετανία αρνούνταν να το εκδώσουν, ενώ τώρα διδάσκεται στα σχολεία. Κατάφερε να αποδομήσει τον σταλινισμό και το καθεστώς στη Σοβιετική Ένωση; Όχι. Τι κατάφερε; Πιστεύω ότι έδωσε προοπτική». Ο Ίαν ΜακΓιούαν είναι πεισμένος ότι στη Βρετανία τα τρία τελευταία χρόνια με όλη τη διαδικασία του Brexit «έχουμε χάσει την προοπτική μας και όλοι, λίγο πολύ, έχουμε τρελαθεί».

* Η ΕΛΕΝΗ ΚΟΡΟΒΗΛΑ είναι δημοσιογράφος.


ian machines exofylloΜηχανές σαν κι εμένα
Ίαν ΜακΓιούαν
Μτφρ. Κατερίνα Σχοινά
Πατάκης 2019
Σελ. 416, τιμή εκδότη: €17,70
politeia link more
 
 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τάβι Βάρτια: «Ήθελα να γράψω μια δυνατή ιστορία αγάπης και επιβίωσης»

Τάβι Βάρτια: «Ήθελα να γράψω μια δυνατή ιστορία αγάπης και επιβίωσης»

Συνέντευξη με τον Φινλανδό σκηνοθέτη, σεναριογράφο και συγγραφέα Taavi Vartia, με αφορμή το μυθιστόρημά του «Κλεμμένη νύφη» (μτφρ. Όικαρινεν-Βασιλοπούλου Γιάννα, εκδ. Βακχικόν)

Της Ελένης Κορόβηλα

Ο Τάβι Βάρτια είναι γνωστό...

Γράφοντας ως Ρόμπερτ Γκάλμπρεϊθ – μια συνέντευξη με την Τζ. Κ. Ρόουλινγκ

Γράφοντας ως Ρόμπερτ Γκάλμπρεϊθ – μια συνέντευξη με την Τζ. Κ. Ρόουλινγκ

Συνέντευξη με την J. K. Rowling, με αφορμή την κυκλοφορία στη χώρα μας από τις εκδόσεις Ψυχογιός του τέταρτου αστυνομικού μυθιστορήματός της με το ψευδώνυμο Ρόμπερτ Γκάλμπρεϊθ και τίτλο «Θανάσιμο λευκό» (μτφρ. Αύγου...

Κατερίνα Ρουντσενκόβα: «Όλος ο κόσμος είναι πηγή έμπνευσης»

Κατερίνα Ρουντσενκόβα: «Όλος ο κόσμος είναι πηγή έμπνευσης»

Συνέντευξη με την πολυμεταφρασμένη ποιήτρια από την Τσεχία Κατερίνα Ρουντσενκόβα (Kateřina Rudčenková), με αφορμή την ποιητική της συλλογή «Περπατώντας στους αμμόλοφους» (μτφρ. Στέργια Κάββαλου, εκδ. Βακχικόν).

Της Χριστίνας Σανούδου

Ο ήχος του νερού μ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...
Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Θέατρο, χορός, σινεμά, instalations, προβολές, λογοτεχνία, κοινωνικός προβληματισμός και «μια υπόσχεση ευτυχίας που δεν έρχεται αλλά είναι ωραίο να την περιμένεις σαν να φτάνει», όπως σημείωσε η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, Διευθύντρια Πολιτισμού του Ιδρύματος Ωνάση στην παρουσίαση του προγράμματος της Στέγης για το 2021-...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ