ian 1 700b

Συνομιλία με τον Ίαν ΜακΓιούαν: Περί «κατσαρίδων» της πολιτικής, σάτιρας και άλλων δαιμονίων, όπως το Brexit.

Της Ελένης Κορόβηλα

Αυτή την εβδομάδα βρέθηκε στην Ελλάδα ο Βρετανός συγγραφέας Ίαν ΜακΓιούαν. Την Τρίτη, 1η Οκτωβρίου έδωσε διάλεξη με τίτλο «Ο εαυτός στη λογοτεχνία» στο Αμερικανικό Κολλέγιο Αθηνών στο πλαίσιο του κύκλου διαλέξεων Kimon Friar. 

Είχα την ευκαιρία να μιλήσω μαζί του για μια τηλεοπτική συνέντευξη για λογαριασμό του διεθνούς ενημερωτικού δικτύου Euronews. Δεν μιλήσαμε για το τελευταίο του μυθιστόρημα Μηχανές σαν κι εμένα (μτφρ. Κατερίνα Σχοινά, εκδ. Πατάκη), ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε πριν από έξι μήνες, στα μέσα Απριλίου, στη Βρετανία και ήδη βρίσκεται στις προθήκες των βιβλιοπωλείων στη χώρα μας. Σταθήκαμε κυρίως στην καφκικής εμπνεύσεως, ακυκλοφόρητη στα ελληνικά (βγήκε από το τυπογραφείο μόλις στις 26 Σεπτεμβρίου) «Κατσαρίδα» του, μια πολιτική σάτιρα του Brexit «που ουδεμία σχέση έχει με αληθινά πρόσωπα ή καταστάσεις» όπως ξεκαθαρίζεται στον αναγνώστη από την πρώτη σελίδα.

McEwan 7

Από το μυθιστόρημα «Μηχανές σαν κι εμένα» στην πολιτική σατιρική νουβέλα «Κατσαρίδα»

Πιστεύω ότι διαπράττουμε τεράστιο λάθος φεύγοντας από την Ευρωπαϊκή Ένωση. 

Το μυθιστόρημα με ήρωα το ανδροειδές ρομπότ Άνταμ είναι χρονικά τοποθετημένο στη δεκαετία του '80 κι ακολουθεί μια εναλλακτική χρονογραμμή στην οποία ο πόλεμος των Φώκλαντ, ο Άλαν Τούρινγκ αλλά και η εξάπλωση του διαδικτύου και η ανάπτυξη των κοινωνικών δικτύων συνυπάρχουν. Η αλληλεπίδραση του ανδροειδούς με την οικογένεια των ιδιοκτητών του και το ερωτικό τρίγωνο που δημιουργείται προδιαθέτει για ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον λογοτεχνικό εγχείρημα και μάλιστα σε μια στιγμή που το ζήτημα της Τεχνητής Νοημοσύνης και των ορίων, των χρήσεων και των δυνατοτήτων που δίνει απασχολεί πολλαπλά, καθώς τίθενται ηθικά διλήμματα.

Κι ενώ λοιπόν ο ΜακΓιούαν είχε ξεκινήσει περιοδείες για την προώθηση του μυθιστορήματός του, συνειδητοποίησε ότι αυτό που τον «τρώει» όλο και περισσότερο είναι η ορατή έξοδος του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Brexit. Μέσα σε λιγότερο από δυο μήνες έγραψε και εξέδωσε το πιο πρόσφατο βιβλίο του: την σατιρική αλληγορική και εξόχως πολιτική νουβέλα αντεστραμμένης πραγματικότητας «Η κατσαρίδα» (The Cockroach).

Το βιβλίο είναι ένας φόρος τιμής στη «Μεταμόρφωση» του Κάφκα και ένα όχημα για τον ΜακΓιούαν για να καυτηριάσει την παράνοια που, όπως λέει, έχει επικρατήσει στη χώρα του οδηγώντας άπαντες, λίγο πολύ, στην τρέλα.

ian orthiaΕπίκαιρος, σε εγρήγορση, ανήσυχος και ιδιαίτερα πνευματώδης ασχολείται αδιάκοπα με τις καταιγιστικές πολιτικές εξελίξεις. Του ζήτησα να μου περιγράψει γιατί κατέφυγε στη συγγραφή αυτής της νουβέλας: «Είμαι παθιασμένος Remainer. Δεν παριστάνω ότι έχω ισορροπημένη άποψη. Πιστεύω ότι διαπράττουμε τεράστιο λάθος φεύγοντας από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Είμαι απολύτως εθισμένος με το θέμα. Όσο κι αν το μισώ, δεν μπορώ να κάνω αλλιώς. Έχω διαβάσει χιλιάδες λέξεις, ό,τι έχει γραφτεί, άλλωστε πολλοί φίλοι μου έχουν γράψει για το Brexit. Ένιωσα μεγάλη απόγνωση. Και πιστεύω ότι όταν κανείς αισθάνεται απόγνωση, ειδικά στην πολιτική, κάτι έρχεται από την αντίθετη κατεύθυνση και αυτό είναι το γέλιο. Και όταν το γέλιο συναντά την απόγνωση, εκεί βρίσκεται η λογοτεχνία. Η αφετηρία μου ήταν η «Μεταμόρφωση» του Κάφκα. Ένα πρωί ο Γκρέγκορ Σάμσα ξυπνά, έπειτα από μια νύχτα με ταραγμένα όνειρα, για να ανακαλύψει ότι έχει μεταμορφωθεί σε ένα γιγαντιαίο σκαθάρι. Στην «Κατσαρίδα», μια μέρα μια κατσαρίδα ξυπνά για να ανακαλύψει ότι είναι ένα γιγάντιο πλάσμα. Και το πλάσμα αυτό είναι ο πρωθυπουργός. Στη συνέχεια συνειδητοποιεί ότι υπάρχουν άλλες εικοσιπέντε κατσαρίδες που όλες τους ζουν στο Γουέστμινστερ, στη Βουλή των Κοινοτήτων. Έχουν διεισδύσει και αναλάβει τις θέσεις μελών της κυβέρνησης. Οι κατσαρίδες έχουν έρθει για να «τελειώσουν τη δουλειά». Ο πρωθυπουργός ονομάζεται Τζιμ Σαμς, από τον Γκρέγκορ Σάμσα, και έχει στη διάθεση του δυο εβδομάδες για να ολοκληρώσει τη διαδικασία. Η κατσαρίδα καταλαμβάνει το σώμα του αδύναμου πρωθυπουργού για «να του βάλει φωτιά» ώστε να ολοκληρώσει ένα καταστροφικό σχέδιο. Δεν είναι το Brexit. Ονομάζεται Reversalism. Τα χρήματα θα κινούνται αντίστροφα. Οι εργαζόμενοι θα πληρώνουν για να εργάζονται αντί να πληρώνονται. Όλη η ροή της οικονομίας αντιστρέφεται προκειμένου να γίνει κάθαρση και να επέλθει κοινωνική δικαιοσύνη. Ένα σχέδιο απελπισίας, ένα παράλογο σχέδιο, ίσως όσο παράλογο είναι και το Brexit. Είναι μια πολιτική σάτιρα. Δεν είναι ένα roman à clef. Δεν αναγνωρίζεται κανένα πρόσωπο. Είναι μια πολιτική σάτιρα που αντανακλά τον παραλογισμό. Ας σταματήσω εδώ όμως. Καλύτερα να μιλήσουν άλλοι για τη δική μου πεζογραφία». 

Brexit, ένα θέμα τιμής

ian exofyllo katsaridaΟ Ίαν ΜακΓιούαν παρακολουθεί ειδήσεις κι αναρωτιέται πώς γίνεται και η χώρα του ετοιμάζεται «κάνει κάτι εντελώς παρανοϊκό επειδή κάποιοι ψήφισαν υπέρ του;» Στο επιχείρημα ότι έτσι λειτουργεί η Δημοκρατία κάνει ένα ενδιαφέρον σχόλιο. Απαντά ότι πράγματι στη Βρετανία υπάρχει πολύ μεγάλη δημοκρατική παράδοση και στο πλαίσιο αυτής διοργανώθηκε το δημοψήφισμα και όπως φάνηκε ο κόσμος ήθελε να φύγει η χώρα από την ΕΕ, αν και όχι με μεγάλη διαφορά. Τώρα, λοιπόν, υπάρχουν πάρα πολλοί βουλευτές στο Κοινοβούλιο που, ενώ είχαν ταχθεί υπέρ της παραμονής θέλουν να υλοποιήσουν το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος. Είναι για αυτούς θέμα τιμής». 

Μεταξύ αστείου και σοβαρού, υποστηρίζει ότι η ψήφος δεν θα έπρεπε να έχει την ίδια βαρύτητα σε όλες τις ηλικίες και λέει ότι, για παράδειγμα, «θα έπρεπε να λαμβάνεται 100% υπόψη όταν ο άνθρωπος βρίσκεται στην κορύφωση της παραγωγικότητάς του, ας πούμε στα 45 χρόνια, ενώ στα άκρα του ηλικιακού φάσματος, κοντά στα 20 και κοντά στα 80 θα έπρεπε να μετρά μόνο 10%». 

Γιατί σάτιρα;

Εξηγώντας γιατί αποφάσισε να γράψει σάτιρα και γιατί πιστεύει ότι είναι ένα επιδραστικό είδος λογοτεχνικής γραφής αναφέρεται στη μεγάλη βρετανική λογοτεχνική παράδοση: «Έχουμε τη σπουδαία σάτιρα των αρχών του 18ου αιώνα του Τζόναθαν Σουίφτ A modest proposal (1729) [στα ελληνικά κυκλοφορεί ως Σεμνή πρόταση ώστε να παύσουν τα τέκνα των φτωχών ν' αποτελούν βάρος για τους γονείς τους και τον τόπο και να καταστούν ωφέλιμα στην κοινωνία σε μετάφραση Γαβριήλ Νικολάου Πεντζίκη από τις εκδόσεις Άγρα (2017)] που ήταν μια απάντηση στην αγγλική, τη βρετανική καταπίεση στην Ιρλανδία και λέει ότι αφού έχουμε λιμό, τι να κάνουμε, ας φάμε τα παιδιά. Έτσι είναι η σάτιρα, δεν αποσκοπεί στο να προσφέρει μια ισορροπημένη άποψη».

Και συνεχίζει: «Η άλλη σπουδαία πολιτική σάτιρα της λογοτεχνικής μας παράδοσής μας είναι Η Φάρμα των ζώων (1945) του Τζόρτζ Όργουελ. Αρχικά, πολλοί εκδότες στη Βρετανία αρνούνταν να το εκδώσουν, ενώ τώρα διδάσκεται στα σχολεία. Κατάφερε να αποδομήσει τον σταλινισμό και το καθεστώς στη Σοβιετική Ένωση; Όχι. Τι κατάφερε; Πιστεύω ότι έδωσε προοπτική». Ο Ίαν ΜακΓιούαν είναι πεισμένος ότι στη Βρετανία τα τρία τελευταία χρόνια με όλη τη διαδικασία του Brexit «έχουμε χάσει την προοπτική μας και όλοι, λίγο πολύ, έχουμε τρελαθεί».

* Η ΕΛΕΝΗ ΚΟΡΟΒΗΛΑ είναι δημοσιογράφος.


ian machines exofylloΜηχανές σαν κι εμένα
Ίαν ΜακΓιούαν
Μτφρ. Κατερίνα Σχοινά
Πατάκης 2019
Σελ. 416, τιμή εκδότη: €17,70
politeia link more
 
 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Μπέινιρ Μπέργκσον: «Θα υπάρξει καταιγισμός λογοτεχνικών έργων στο τέλος της πανδημίας»

Μπέινιρ Μπέργκσον: «Θα υπάρξει καταιγισμός λογοτεχνικών έργων στο τέλος της πανδημίας»

Συνέντευξη με τον Φεροέζο ποιητή Μπέινιρ Μπέργκσον, με αφορμή την πρόσφατη έκδοση στα ελληνικά της βραβευμένης ποιητικής του συλλογής «Το μικρό αγόρι και ο σκελετός» (μτφρ. Στέργια Κάββαλου, εκδ. Βακχικόν).

Της Χριστίνας Σανούδου

Ένα ταλαντούχο, εσωστρ...

Πέδρο Χουάν Γκουτιέρες: «Με έσωσαν το γράψιμο και το αλκοόλ»

Πέδρο Χουάν Γκουτιέρες: «Με έσωσαν το γράψιμο και το αλκοόλ»

Συνέντευξη με τον Κουβανό συγγραφέα Pedro Juan Gutiérrez, με αφορμή το νέο του βιβλίο «Ημερολόγιο επιβίωσης» (μτφρ. Κλεοπάτρα Ελαιοτριβιάρη) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Του Διονύση Μαρίνου

Τελευτα...

Τζέιμς Μπριντλ: «Βιώνουμε μια τεράστια αποτυχία της φαντασίας»

Τζέιμς Μπριντλ: «Βιώνουμε μια τεράστια αποτυχία της φαντασίας»

Συνέντευξη με τον Βρετανό καλλιτέχνη και συγγραφέα James Bridle, με αφορμή το βιβλίο του «Νέα Σκοτεινή Εποχή» (μτφρ. Μανώλης Ανδριωτάκης, εκδ. Μεταίχμιο), μια προειδοποίηση για τα σκοτεινά σύννεφα που συγκεντρώνονται πάνω από τον πλουμιστό ψηφιακό ουρανό που μας καλύπτει όλους. 

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Για τη μυθιστορηματική βιογραφία του Jack Fairweather «Ο εθελοντής – Η αληθινή ιστορία του ήρωα της αντίστασης που διείσδυσε στο Άουσβιτς» (μτφρ. Θεοδώρα Δαρβίρη, εκδ. Gutenberg). Στην κεντρική εικόνα, ο ήρωας του βιβλίου Βιτόλντ Πιλέτσκι (στο κέντρο) όταν ήταν ακόμα έφεδρος ανθυπολοχαγός του Πολωνικού στρ...

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Για το τελευταίο βιβλίο της Κατερίνας Ζαρόκωστα, η οποία έφυγε χθες από τη ζωή στα εβδομήντα της χρόνια, τη συλλογή διηγημάτων «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη).

Της Έλενας Χουζούρη

Τρία χρόνια μετά το μυθιστόρημά της Οι αδελφές Ραζή ...

Πέθανε η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα

Πέθανε η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα

Έφυγε από τη ζωή η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα στα εβδομήντα της χρόνια. Τελευταίο της βιβλίο, που εκδόθηκε λίγο καιρό πριν, ήταν η συλλογή με αυτοβιογραφικά διηγήματα «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη)

Σπούδασε Γαλλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Κοινων...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nina George «Τα φώτα του νότου» (μτφρ. Όλγα Γκαρτζονίκα), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος ενός διηγήματος, από τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΑΚΡΩΝ

Έν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

Μια επιλογή δέκα χριστουγεννιάτικων βιβλίων για πολύ μικρά και λίγο μεγαλύτερα παιδιά από τη βιβλιοπαραγωγή του 2020. Πρόκειται για όμορφα βιβλία που μεταφέρουν το πνεύμα των Γιορτών στους μικρούς αναγνώστες με τρυφερές καλογραμμένες ιστορίες. Στις παρακάτω επιλογές, η εικονογράφηση παρουσιάζει ποικιλία και μεγάλο ε...

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΕΛΛΗΝΙΚΑ

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

17 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020. Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ