Ελισάβετ Χρονοπούλου: «Τα διηγήματα του Παπαδιαμάντη είναι πάντα στο κομοδίνο μου»

Το πρώτο βιβλίο που θυμάμαι

Πρίγκιψ και φτωχός, του Μαρκ Τουέιν. Ήταν το πρώτο καταδικό μου βιβλίο. Μου το έφερε ο Άγιος Βασίλης όταν ήμουν τριών και μου το διάβαζε λίγο λίγο η μητέρα μου τα μεσημέρια, ξαπλωμένες στο κρεβάτι της. Αλλά την έπαιρνε ο ύπνος στη μέση του κεφαλαίου, οπότε το έπαιρνα κι εγώ στα χέρια μου και έπαιζα ότι ξέρω να διαβάζω. Και συνέχιζα την ιστορία με τη φαντασία μου.

Από τις πιο γλυκιές αναμνήσεις της παιδικής μου ηλικίας. Μου γέννησε τη λαχτάρα να μάθω να διαβάζω, την ανάγκη να αυτονομηθώ, μου έμαθε την αξία της αυτονομίας. Δεν ξεθώριασε ποτέ από τη μνήμη μου η απογοητευτική εικόνα μιας σελίδας γεμάτης σημαδάκια που δεν μπορούσα να αποκρυπτογραφήσω αλλά ήξερα πως μου κρύβουν την απόλαυση του παραμυθιού. Ούτε η τσαντίλα ξεθώριασε ποτέ, ακόμη φουντώνω από απογοήτευση μπροστά σε μια σελίδα γραμμένη σε μια γλώσσα που δεν ξέρω.

Το αγαπημένο μου βιβλίο ως παιδί

Ξεκάθαρα το Ένα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλυν της Μπέτι Σμιθ.

Η Φράνση Νόλαν ήρθε στη ζωή μου σαν δώρο εξ ουρανού, στα 11 χρόνια μου, όταν η ζωή μου είχε μόλις διαλυθει, ξαφνικά και με πάταγο, και δεν υπήρχε κανένας τριγύρω να μου εξηγήσει τα ανεξήγητα. Ήρθε η Φράνση, με τα δικά της βάσανα και τον γενναίο της τρόπο να γλιστράει ανάμεσά τους, στίβοντας δροσερές λεμονάδες από τα λεμόνια που επέμενε να της δίνει η ζωή. Έγινε η καλύτερή μου φίλη, το στήριγμά μου, η σοφή μου φίλη που μου έμαθε πολλά χρήσιμα πράγματα, από τα οποία αυτό που μου στάθηκε πραγματικά σωτήριο ήταν ότι: Όσο κι αν κλάψει κανείς, κάποτε πρέπει να σταματήσει και να σηκωθεί να κάνει και καμιά δουλειά.

Το βιβλίο που σημάδεψε την εφηβεία μου

Η εφηβεία είναι η κατ' εξοχήν ηλικία που σημαδεύεται από βιβλία. Μερικά μόνο από αυτά: Η Μεταμόρφωση, του Φραντς Κάφκα, Η Φάρμα των ζώων, του Τζορτζ Όργουελ, Το Ημερολόγιο της Άννας Φρανκ, το Η ζωή μπροστά σου, του Εμίλ Αζάρ (Ρομάν Γκαρί) και το πρώτο μέρος από τον Ερωτικό Λόγο του Σεφέρη που κάναμε στο σχολείο· ο τελευταίος στίχος: «ο κόσμος είναι εύκολος· ένας απλός παλμός» κάπως κατεύναζε την άγρια, υπαρξιακή αγωνία της εφηβείας.

Το βιβλίο που επηρέασε τη σκέψη μου

Ο Μύθος του Σίσυφου, του Αλμπέρ Καμύ.

Επιτρέψτε μου: «Τούτος ο κόσμος, αυτός καθαυτός, δεν είναι λογικός, αυτό μόνο μπορούμε να πούμε. Παράλογη όμως είναι η αντιπαράθεση του ανορθολογικού από τη μια και του επιτακτικού πόθου για σαφήνεια από την άλλη, που το κάλεσμά του αντηχεί ως τα μύχια της ψυχής του ανθρώπου. Το παράλογο εξαρτάται τόσο από τον άνθρωπο όσο κι από τον κόσμο. Για την ώρα αυτός είναι ο μόνος σύνδεσμός τους. […] Είναι η διάσταση αυτή ανάμεσα στο πνεύμα που επιθυμεί και τον κόσμο που απογοητεύει, η νοσταλγία μου για ενότητα, αυτό το διασκορπισμένο σύμπαν και η αντίφαση που το αλυσοδένει. […] Και τι άλλο αποτελεί την ουσία αυτής της σύγκρουσης, αυτού του ρήγματος ανάμεσα στον κόσμο και στο πνεύμα μου, αν όχι η συνείδησή μου;» Ο Μύθος του Σίσσυφου, Δοκίμιο για το παράλογο, εκδ. Καστανιώτη, 2007, μτφρ. Νίκη Καρακίτσου-Ντούζε, Μαρία Κασαμπαλόγλου-Ρομπλέν.

Το βιβλίο που με έκανε να θέλω να γίνω συγγραφέας

Το Κιβώτιο, του Άρη Αλεξάνδρου. Προφανώς περιττεύει να εξηγήσω τους λόγους.

Το βιβλίο που ξαναδιαβάζω

Τα διηγήματα του Παπαδιαμάντη. Είναι πάντα στο κομοδίνο μου. Ο Παπαδιαμάντης είναι ξεκάθαρα ο παππούς μου: Σοφία, στοργή, θαλπωρή. Με διασκεδάζει, με παρηγορεί, μου εξηγεί τι έχουμε οι άνθρωποι στο ξερό κεφάλι μας και στην άβυσσο της ψυχής μας.

Το βιβλίο που χαρίζω

Χαρίζω τα βιβλία της Γιόκο Ογκάουα, την οποία θεωρώ παμμέγιστη και δεν έχω καταλάβει γιατί δεν έχει πάρει Νόμπελ ακόμη. Αν η λογοτεχνία κλονίζει τις στερεοτυπικές αντιλήψεις μιας εποχής, η Ογκάουα τις θρυμματίζει. Αν η λογοτεχνία ρίχνει ένα φως σ’ αυτό που δεν βλέπουμε, η Ογκάουα ρίχνει έναν προβολέα σ’ αυτό που δεν αντέχουμε να δούμε. Αν η λογοτεχνία ανατέμνει τον ανθρώπινο ψυχισμό, η Ογκάουα τον σφάζει. Κι όλα αυτά με τον συναρπαστικό, προσωπικό, αφηγηματικό της τρόπο.

Το βιβλίο που άργησα να ανακαλύψω

Άργησα να ανακαλύψω το Κουτσό του Χούλιο Κορτάσαρ.

Το είχα ξεκινήσει δυο τρεις φορές αλλά φαίνεται δεν ήμουν έτοιμη και ξαφνικά πριν λίγα χρόνια το ξανάπιασα απρόθυμα, κάπως σαν υποχρέωση, και Ω, του θαύματος! Κι από τότε είναι στο ράφι με τα ευαγγέλιά μου, και μάλιστα σε περίοπτη θέση, πλάι στη Βιρτζίνια Γουλφ. Είναι το βιβλίο που σκάω που δεν έχω πια την ευκαιρία να το διαβάσω για πρώτη φορά.

Το βιβλίο που ντρέπομαι να λέω ότι έχω διαβάσει

Κάτι βιβλία αμπελοφιλοσοφίας και αμπελοψυχολογίας, που σου κάνουν αμπελοανάλυση και σου χαϊδεύουν τις πρόσκαιρες αμπελοαπελπισίες της καθημερινής βασάνου. Ε, προφανώς δεν θα τα κατονομάσω, γιατί ντρέπομαι.

Το βιβλίο που διαβάζω τώρα

Τις 61 Πολαρόιντ για την ελληνική περιπέτεια (εκδ. Πόλις) της Μικέλας Χαρτουλάρη. 61 συναντήσεις της Χαρτουλάρη με «αξιοσημείωτους ανθρώπους» , που όλες μαζί συνθέτουν μια διεισδυτική και πολυπρισματική, όχι απάντηση, αλλά διερεύνηση του πάντοτε παρόντος και κάποτε επιτακτικού ερωτήματος «τι είναι η πατρίδα μας;» Παράλληλα, από λογοτεχνία, διαβάζω το Σου γράφω από την κοιλιά του κτήνους (εκδ. Μεταίχμιο) του Μίνωα Ευσταθιάδη – είμαι στη μέση και μέχρι στιγμής με έχει αιχμαλωτίσει. Και αμέσως μετά με περιμένουν Οι άγνωστες λέξεις (εκδ. Πόλις) της Σοφίας Αυγερινού.

Λίγα λόγια για τη συγγραφέα 

Η Ελισάβετ Χρονοπούλου είναι σκηνοθέτις και συγγραφέας. Έχει σκηνοθετήσει τηλεταινίες και τηλεοπτικές σειρές και τις κινηματογραφικές ταινίες: Μικρή Άρκτος (2015), Ο Αννίβας προ των Πυλών (2011), Ένα τραγούδι δεν φτάνει (2003), Χτες το απόγευμα (1998), Να που γίνεται (1995). Έχει γράψει τα βιβλία: Φοράει κοστούμι, διηγήματα, 2013, εκδ. Πόλις, Ο Έτερος εχθρός, διηγήματα, 2017, (Βραβείο Διηγήματος Ακαδημίας Αθηνών, Κρατικό Λογοτεχνικό Βραβείο διηγήματος-νουβέλας), εκδ. Πόλις, Γιώργος Αρβανίτης – Μια ζωή στο φως, βιογραφία, 2024, εκδ. Πατάκη, Επί σκοπώ πλουτισμού, μυθιστόρημα, 2026, εκδ. Πόλις.