Χρήστος Χρυσόπουλος: «Η Πάπισσα Ιωάννα με έκανε να θέλω να γίνω συγγραφέας»

Το πρώτο βιβλίο που θυμάμαι

Θα μπορούσε να είναι και κάτι πολύ συνηθισμένο... Το πρώτο βιβλίο που θυμάμαι είναι μια έκδοση της Ελληνικής Μυθολογίας. Όχι, όμως, παιδική διασκευή, αλλά πλήρης έκδοση για ενηλίκους. Συγκεκριμένα, ο δεύτερος τόμος από τη συλλεκτική σειρά Παγκόσμιος Μυθολογία των εκδόσεων Βίπερ.

Το βιβλίο αυτό –παράξενο για ποιον λόγο– η μητέρα μου είχε επιλέξει να μου το διαβάζει χαμηλόφωνα βάζοντάς με για ύπνο. Αργότερα θυμάμαι να το διαβάζω εγώ έχοντας τη φωνή της στο νου μου – ήταν σαν να μην το διαβάζω εγώ ο ίδιος αλλά μέσω της ανάγνωσης να ανασυστήνω την ακρόαση.

Το αγαπημένο μου βιβλίο ως παιδί

Μόλις πρόσφατα αναζήτησα στο πατρικό μου σπίτι εκείνα τα πρώτα αναγνώσματα τα οποία διασώθηκαν στο πέρασμα του χρόνου και θα μπορούσα να κληροδοτήσω στην οκτάχρονη κόρη μου. Ανάμεσά τους ανακάλυψα ξανά τη γοητεία που –σε αυτή την ηλικία– ασκούσε επάνω μου το εξώφυλλο, οι σελίδες και η εικονογράφηση μιας ξεχασμένης πλέον, διασκευασμένης έκδοσης του Ροβινσώνα Κρούσου (Εκδόσεις Γεμεντζόπουλος, δίχως χρονολογία, μετάφραση και διασκευή της Νέλλης Θεοδώρου). Θυμόμουν πάντα σαν όνειρο αυτό το βιβλίο...

Εντούτοις, κάτι που δεν περίμενα και το διαπίστωσα με αυτή την αφορμή, είναι το πόσο άρτια ήταν η διασκευή και φροντισμένη η γλώσσα (σε μια εποχή κατά την οποία ήταν συχνές οι εκδοτικές προχειρότητες). Έμαθα ότι η Νέλλη Θεοδώρου ήταν συγγραφέας, και βραβεύτηκε με Β' Κρατικό Βραβείο μυθιστορήματος το 1973. Νομίζω αυτή η φροντίδα έπαιξε ρόλο στο να παραμείνει στην παιδική μου μνήμη το μυθιστόρημα του Ντεφόε – το οποίο διάβασα αργότερα στο πρωτότυπο και θεωρώ πλέον από τα θεμέλια της συγγραφικής μου συγκρότησης. Εκείνη η παλιά έκδοση, λοιπόν, φαντάζομαι ότι είχε μια σιωπηλή και ανέλπιστη επίδραση σ' εμένα.

Το βιβλίο που σημάδεψε την εφηβεία μου

Ήταν οπωσδήποτε η έκδοση Έντγκαρ Άλαν Πόε Ο άγγελος του παράξενου και άλλες ιστορίες, μετάφραση του Δημοσθένη Κούρτοβικ, Εκδόσεις Αιγόκερως, 1982.

Εκείνη την εποχή ενδιαφερόμουν περισσότερο για τη μουσική και το συγκρότημα Dark Wave που ονειρευόμασταν να φτιάξουμε με συμμαθητές στη Νέα Σμύρνη, αλλά –άγνωστο πώς– το βιβλιαράκι αυτό έπεσε στα χέρια μου και άνοιξε έναν ολόκληρο κόσμο ο οποίος –έτσι αισθάνθηκα– βρισκόταν ήδη στο νου μου. 

Το βιβλίο που επηρέασε τη σκέψη μου

Το δοκίμιο Διαβάζοντας του Μαρσέλ Προυστ, μετάφραση Πέτρος Παπαδόπουλος, Εκδόσεις Εστία, 1985. Όχι τόσο για την συγγραφική μέθοδο του Προυστ, ή για την ίδια τη λογοτεχνία του, αλλά για την υπεράσπιση της λογοτεχνίας (συγκεκριμένα εδώ από την όχθη της ανάγνωσης) ως δομικό στοιχείο του προσώπου και ως αποδεκτό, επαρκή και πολύτιμο θεμέλιο λίθο για να χτίσεις επάνω του μια ζωή.

Τον τόμο αυτόν θυμάμαι να τον κουβαλάω κάποιον καιρό στην τσάντα μου όχι για να διαβάζω κάποια σελίδα, αλλά ως υπενθύμιση της δέσμευσης που γραφή – και ως «καύσιμο» της φαντασίωσης να γίνω κάποτε συγγραφέας.   

Το βιβλίο που με έκανε να θέλω να γίνω συγγραφέας

Κι εδώ η απάντηση είναι ξεκάθαρη: Η πάπισσα Ιωάννα του Ροΐδη.

Για την ριζοσπαστική σκέψη. Για το αποδομητικό πνεύμα. Για τις λογής παραπρακτικές της αφήγησης. Για τη μίξη τεκμηρίου, ιστορικότητας και μυθοπλασίας. Για την πλάνη της αληθοφάνειας. Για το χιούμορ. Για τη στυλιστική καλλιέργεια της γλώσσας. Για το ναρκισιστικά ειρωνικό υποκείμενο του συγγραφέα. 

Το βιβλίο που ξαναδιαβάζω

Τον Ροβινσώνα Κρούσο, αλλά αυτή τη φορά ως βαθιά αλληγορία για τη μοίρα του ατόμου που είναι ρηγμένο στο Είναι του κόσμου. Οι δυνάμεις που αντιπαλεύει ο Ροβινσώνας δεν είναι κυριολεκτικά του φυσικού κόσμου. Αξίζει να διαβάσει κανείς εκ νέου, με τέτοιο πνεύμα το αριστούργημα του Ντεφόε.

Εδώ είναι χρήσιμο και το πέμπτο σεμινάριο από τον δεύτερο τόμο της σειράς διαλέξεων του Jacques Derrida για τη σχέση μεταξύ του θηρίου και του κυρίαρχου, όπου αναζητά τις σχέσεις ανάμεσα στον Ροβινσώνα και τη Χαϊντεγκεριανή σκέψη (J. Derrida, The Beast and the Sovereign, Vol. 2’: Seminar Five, Exhumation or Cremation).

Το βιβλίο που χαρίζω

Εδώ είναι δύσκολο να δώσω μια οριστική απάντηση, μια και κάθε φορά η προσπάθεια είναι να ζευγαρώσει το βιβλίο με το πρόσωπο. Αν όμως θα έπρεπε να χαρίσω ένα βιβλίο σε κάποιο πρόσωπο για το οποίο δεν θα είχα έστω κάποια ένδειξη προτίμησης, θα επέλεγα τον Κοινό λόγο της Έλλης Παπαδημητρίου.

Αυτή η συλλογή μαρτυριών πιστεύω ότι αποτελεί υψηλότατο δείγμα λογοτεχνίας, και συμπυκνώνει –μολονότι όχι στενά αλλά με ευρύτητα– την ανθρώπινη εμπειρία. Είναι την ίδια στιγμή και εξαιρετικό παράδειγμα για την αφηγηματική ισχύ της βιωμένης εμπειρίας και την πλαστικότητα της Ελληνικής γλώσσας. 

Το βιβλίο που άργησα να ανακαλύψω

Τον Οδυσσέα του Τζέημς Τζόις. Μετά από κάμποσα χρόνια, ακόμα δεν τον έχω ολοκληρώσει! 

Το βιβλίο που ντρέπομαι να λέω ότι έχω διαβάσει

Εδώ δεν χωράνε ντροπές!

Το βιβλίο που διαβάζω τώρα

Το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα Mother Mary Comes to Me (2025) της Αρουντάτι Ρόι.

Το βιβλίο επικεντρώνεται στην πολυτάραχη ζωή της μητέρας της, Μέρι Ρόι, η οποία περιγράφεται ως «οξυδερκής, ανήσυχη και χαρισματική, μια οραματίστρια που κυβερνά με σιδηρά πυγμή», καθώς και στις σχέσεις της Αρούντατι Ρόι μαζί της. Με τα λόγια της ίδιας της συγγραφέως, το βιβλίο «αφορά τη σχέση μου με τη μητέρα μου, το πώς με έκανε τη συγγραφέα που είμαι σήμερα – και στη συνέχεια το μετάνιωσε». Ωστόσο, το βιβλίο είναι επίσης μια αναζήτηση της ίδιας της εξέλιξης της Ρόι σε συγγραφέα.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Χρήστος Χρυσόπουλος (Αθήνα 1968) ασχολείται με διαφορετικά είδη λογοτεχνίας (πεζογραφία δοκίμιο, χρονικό). Έχει βραβευτεί με το Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών (2008) και με τα γαλλικά βραβεία Prix Laure Bataillon (2014) και Pri Ravachol (2013), καθώς και με το διεθνές βραβείο Balkanika (2015). Το 2015 η Γαλλική Δημοκρατία τού απένειμε τον τίτλο του Ιππότη των Γραμμάτων και των Τεχνών. Είναι μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Πολιτισμού (ECP). Τα πιο πρόσφατα βιβλία του είναι: Βάθος Πεδίου, Μυθιστόρημα, Εκδόσεις Οκτώ (2025) και Ο βομβιστής του Παρθενώνα, Νουβέλα, Εκδόσεις Έρμα (2026). Διδάσκει Δημιουργική Γραφή σε συνδυασμό με Αφηγηματική Ψυχοθεραπεία.