Κοραής Δαμάτης: «Μ' ένα βιβλίο δεν γίνεσαι συγγραφέας»

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέας; Τι το καινούργιο φέρνει;

Δεν ξέρω ακόμα αν είμαι συγγραφέας. Ξέρετε κάτι, δεν ξεκίνησα να γράψω ένα βιβλίο. Γενικά δεν έγραφα, άρχισα μετά τα πενήντα μου. Πέρασαν περίπου πέντε χρόνια, τέλειωσα αυτά που είχα ανάγκη να γράψω και τα έβαλα στην μπάντα. Τα ξανακοίταξα μετά από μήνες και τότε μου πέρασε για πρώτη φορά η ιδέα του βιβλίου. Από κει και ύστερα, για να πω την αλήθεια, άρχισε και η πολλή δουλειά. Η αμφισβήτηση, πρώτη και καλύτερη, και μετά... πέταξε κράτησε, ξαναγράψ' το, βρες πιο ουσιαστικές λέξεις να περιγράψεις αυτά που θέλεις, την εικόνα ή τα συναισθήματα των ηρώων, και έτσι πέρασαν άλλα τρία χρόνια για να τελειώσει. Γι' αυτό σας λέω, μ' ένα βιβλίο δεν γίνεσαι συγγραφέας, μπορεί να ξεχωρίσεις, άλλο αυτό, αλλά για να μάθεις και να επαναλάβεις το όποιο καλό αποτέλεσμα, χρειάζεται πολλή δουλειά, ώρες, και αφοσίωση. Και το άλλο που με ρωτάτε. Δεν ξέρω τι σημαίνει καινούργιο. Tο Αναζητώντας τον Χαμένο Χρόνο του Μαρσέλ Προυστ είναι καινούργιο ή παλιό; Όλα τα ποιήματα του Καβάφη ή Οι Δαιμονισμένοι του Ντοστογιέφσκι, η Παλατινή Ανθολογία; Είναι καινούργια ή παλιά; Τότε που πρωτοβγήκαν ήταν καινούργια και τώρα είναι παλιά; Έχω την πεποίθηση ότι το καινούργιο δεν το επιλέγεις, προκύπτει. Κι αν κάποιος βαλθεί να το «δημιουργήσει» σώνει και ντε -έχουμε πάμπολλα παραδείγματα στη ζωγραφική, στο θέατρο, στο χορό και, ίσως, λιγότερα στην λογοτεχνία- μπορεί να εντυπωσιάσει προς στιγμήν, αλλά σύντομα καταρρέει το φτιαχτό, η εντυπωσιακή κατασκευή που στερείται αλήθειας, και, εν τέλει, πρωτοτυπίας. Ναι, το καινούργιο προκύπτει. Προκύπτει ερήμην σου, από ένα σωρό συγκυρίες, γεγονότα κοινωνικά, πολιτικά. Οι ανάγκες του καιρού δημιουργούν το πραγματικά καινούργιο, όχι οι υπερφίαλες φαντασιώσεις.

Με ποια λόγια θα συστήνατε το βιβλίο σας σε κάποιον που δεν γνωρίζει τίποτε για σας;

Το Σπίτι Μόνο είναι ένα βιβλίο που μιλάει για έναν άντρα και την συνάντησή του με τον χρόνο. Μιλάει για το πως ο χρόνος γύρισε πίσω τον βασικό ήρωα στην αρχή, στην μήτρα και στον φόβο του να γεννηθεί. Τον πήγε πίσω ο χρόνος, σε χαμένες πατρίδες, κι όπως λέει και ένα απόσπασμα απ' το βιβλίο, «...του φανέρωσε ξεχασμένα νησιά της ψυχής του, τον έβαλε να βρει ένα σωρό πολύτιμα πράγματα, και ευτελή συναισθήματα, και πράξεις του κακές, και μεγαλειώδεις του στιγμές που δεν τις υπολόγιζε σαν τέτοιες, κι ανούσιους θυμούς, και πένθη που δεν τ' άφησε να πενθήσουν, και ερωτικά ακοινώνητα μεσημέρια και υπερφίαλες στάσεις του κορμιού και αγαπούλες που ήρθαν και δεν μπόρεσε να τις δει, και χαμένα ηλιοβασιλέματα, και λίμνες χαράς που δεν αφέθηκε να κολυμπήσει γιατί πλατσούριζε στα ρηχά τρέμοντας τις συνέπειες, ή γιατί είχε τυφλωθεί από κάτι άλλο που έλαμπε περισσότερο, ή ίσως, γιατί τελικά, δεν του άξιζε να κοινωνήσει τέτοια χαρά. Κάποιες φορές, στα βαθειά ψαξίματα του με τον χρόνο, βρήκε και τα κελύφη των σωμάτων του, παλαιά δέρματα από παλαιούς καιρούς, όσα είχε απεκδυθεί για να κρυφτεί σ' άλλα σώματα τότε που παράσταινε πως ήταν κάτι άλλο...»

Ναι, το καινούργιο προκύπτει. Προκύπτει ερήμην σου, από ένα σωρό συγκυρίες, γεγονότα κοινωνικά, πολιτικά. Οι ανάγκες του καιρού δημιουργούν το πραγματικά καινούργιο, όχι οι υπερφίαλες φαντασιώσεις.

Πείτε μας δυο λόγια για το νεότευκτο «συγγραφικό σας εργαστήρι».

Μ' αρέσει η έκφραση «συγγραφικό εργαστήρι». Δεν ξέρω αν μπορώ να μιλήσω και εγώ γι' αυτό κι αν θα έχει κάποιο ενδιαφέρον. Λοιπόν, τέλος πάντων, έγραφα, και γράφω, μόνο πρωινές ώρες. Όσο για τον τρόπο «γραφής» μου, αυτοσχεδίασα... Δεν συμβουλεύτηκα κάποιον, δεν ακολούθησα κάποια μέθοδο. Θαυμασμός, βέβαια, υπήρχε και υπάρχει για άλλους συγγραφείς, Έλληνες και ξένους, θαυμασμός που δεν γνωρίζω πόσο με επηρέασε. Απ' τη μεριά μου, ξέρω πως επιβάρυνα μερικούς δικούς μου ανθρώπους διαβάζοντάς τους ή στέλνοντάς τους κατά καιρούς κάποια κομμάτια, περισσότερο για να δω αν καταλαβαίνανε αυτά που ήθελα να πω μέσα απ' το γραπτό μου, αν έβγαινε το νόημα που ήθελα, κι όχι αν είναι ωραία διατυπωμένο. Περισσότερο με ενδιέφερε αν και πώς επικοινωνεί με τον αναγνώστη. Όσο για τον κίνδυνο να χαθώ στον κόσμο των λέξεων, όπως λέτε, μάλλον με έσωσαν τα διαβάσματά μου, λογοτεχνία και πολλά θεατρικά έργα.

Ο δρόμος προς την έκδοση για τους νέους συγγραφείς συνήθως δεν είναι σπαρμένος με ροδοπέταλα. Ποια είναι η δική σας ιστορία;

Δεν ξέρω αν καλύπτω ακριβώς τον όρο «νέος συγγραφέας» κι αυτό που εννοείτε, πάντως η δική μου ιστορία είναι μικρή. Κάποιοι μήνες αναμονής και ο Σάμης Γαβριηλίδης αποφάσισε την έκδοση του βιβλίου -σε μια εποχή που δύσκολα τολμάς να εκδόσεις ένα πολυσέλιδο μυθιστόρημα, και τον ευχαριστώ- και μου το ανακοίνωσε τόσο απλά και ήσυχα που δεν το πίστευα. Συνεργάστηκα πολύ εποικοδομητικά με τον ποιητή Παναγιώτη Κερασίδη, που επιμελήθηκε το βιβλίο και με τον Θάνο Γκιώνη που έφτιαξε το εξώφυλλο, κι αυτό ήταν.

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΑΓΟΡΑΣΤΟΣ είναι δημοσιογράφος.

Το σπίτι μόνο
Κοραής Δαμάτης
Γαβριηλίδης 2016
Σελ. 464, τιμή εκδότη €21,20