Μαρία Ζάχου: «Ψάχνω μέσα στο πλήθος να συναντήσω «Αυτόν» που χρειάζεται όσα γράφω»

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας ποιητής; Τι το καινούργιο φέρνει;

Θα έλεγα, «Βεβαίως ακόμη ένας ποιητής, αυτό δεν θα πάψει ποτέ». Η ανθρωπότητα, ευτυχώς, δεν σταματά να παράγει τέχνη σε όλες τις εποχές, σε όλες τις μορφές. Δεν πιστεύω ότι οι δημιουργοί προσπαθούν να δώσουν οπωσδήποτε κάτι καινούριο, ότι κατευθύνουν τον εαυτό τους προς την διαφοροποίηση, νομίζω ότι αυτή θα ήταν μία σκέψη του marketing. Ο κάθε δημιουργός έχει τη δική του φωνή, το δικό του «σύμπαν» και συνεισφέρει με έναν τρόπο, που μπορεί να διαφέρει ή να θυμίζει, στην προαιώνια προσπάθεια να εκφραστούμε, να κατανοήσουμε ποιοι είμαστε, να επικοινωνήσουμε, να μοιραστούμε, να συναισθανθούμε και, μακάρι, να συμπράξουμε. Άλλος ένας ποιητής, άλλος ένας ζωγράφος, άλλος ένας ηθοποιός, άλλος ένας ερμηνευτής, άλλος ένας γλύπτης, όλοι μαζί σε έναν πολυσύνθετο και άχρονο χορό που ξεκίνησε με την ύπαρξη και επεκτείνεται διαρκώς ακολουθώντας εσωτερικές επιταγές, προσωπικές και συλλογικές. Δεν ξέρω αν φέρνω κάτι καταφανώς καινούριο, και δεν γνωρίζω αν αυτό είναι το ζητούμενο, ξέρω όμως ότι όσα γράφω αφορούν σημαντικά αυτό που είμαστε, όσα νιώθουμε και όσα αναζητάμε. Ξέρω επίσης ότι ενστικτωδώς και χωρίς πολλή σκέψη ψάχνω μέσα στο πλήθος να συναντήσω «Αυτόν» που χρειάζεται όσα γράφω, για να ακούσει την φωνή του αρθρωμένη, για να κατανοήσει τον εαυτό του.

Με ποιους στίχους από τη συλλογή σας θα την συστήνατε σε κάποιον που δεν γνωρίζει τίποτε γι’ αυτήν;

Επιλέγω αυτή τη στιγμή τους ακόλουθους στίχους,

«Έμαθα να είμαι ανθεκτική.
Ανθεκτική με έναν τρόπο
που σκοτώνει τα όνειρα.

Ψάχνει η Ευρυδίκη να βρει το σώμα της
μέσα στα ρημαγμένα της φουστάνια.

“Δεν είμαι εδώ!”
«Δεν υπάρχω!”
Ουρλιάζει»

Οι στίχοι αφορούν σε μια στιγμή περισυλλογής και οδυνηρής συνειδητοποίησης. Η εποχή μας επιτάσσει να είμαστε ανθεκτικοί. Μας θέλει προσγειωμένους, ρεαλιστές, κυνικούς ει δυνατόν, χωρίς πολλούς πολλούς συναισθηματισμούς κι εξάρσεις, προσηλωμένους σε έναν στόχο, όχι όμως σε έναν στόχο δικό μας προσωπικό, αλλά σε έναν στόχο-μοντέλο επιβεβλημένο. Λίγο λίγο εκπαιδευόμαστε σε αυτό. Είναι μια εποχή επικίνδυνη, ικανή να κάμψει και τους πιο ονειροπόλους και τους πιο ασυμβίβαστους. Έχουμε γίνει πράγματι «ανθεκτικοί» ως άτομα κι ως κοινωνία, σε προσωπικό και σε συλλογικό επίπεδο. Μπορούμε πλέον να αποδεχτούμε και τα πιο τρομερά γεγονότα, να «καταπιούμε» και τις πιο σκληρές κι εγωιστικές συμπεριφορές. Μας φαίνεται σιγά σιγά ανόητο να ελπίζεις και να προσπαθείς, μας φαίνεται εξαιρετικά ανόητο να θέλει κάποιος να χαράξει την δική του πορεία, να επιθυμεί να ζήσει διαφορετικά από τον τρόπο που εκπαιδευτήκαμε να θεωρούμε πως σχετίζεται με την«ορθολογική επιλογή». Κάποιες φορές πράγματι καλούμαστε να «αντέξουμε» τη ζωή, όταν αυτή γίνεται σκληρή ή αδιέξοδη, όμως δεν θα έπρεπε να οικοδομούμε όλη μας την ύπαρξη πάνω σε αυτή τη φόρμα. Όσα αλλάζουν, οφείλουμε να τα αλλάξουμε προς την κατεύθυνση των ονείρων μας και της αυτοπραγμάτωσής μας, πριν γίνουμε ανίκανοι να ονειρευόμαστε και να προσπαθούμε. Δεν είναι πάντοτε καλό να είσαι ανθεκτικός. Κάποιες φορές πρέπει να λυγίζεις, πρέπει να επιλέγεις να λυγίσεις, και να πεις, «Όχι, από το σημείο αυτό και πέρα δεν μπορώ να συνεχίσω, γιατί νιώθω ότι εκτροχιάζομαι, γιατί παύω να είμαι εγώ, γιατί ξέμαθα να ονειρεύομαι, να είμαι ελεύθερος, να προσπαθώ».

Επιλέγω αυτούς τους στίχους, γιατί η συλλογή Woman in a box οπωσδήποτε αφορά σε ένα αίσθημα εγκλωβισμού, επιβολής, στενοχώριας και σε μια ανάγκη απελευθέρωσης του θηλυκού, που το φαντάζομαι να παραδέχεται σε μια στιγμή περισυλλογής κι επαναξιολόγησης «Έμαθα να είμαι ανθεκτική. /Ανθεκτική με έναν τρόπο/που σκοτώνει τα όνειρα». Εν ολίγοις, άντεξα πράγματα που όφειλα να μην τα αντέξω.

Πώς κατανοείτε τον περίφημο στίχο του Γιώργου Σεφέρη «Είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας»;

Τον αντιλαμβάνομαι ως μια σημαντική αλήθεια που διέπει την Τέχνη του λόγου. Όσα ένας ποιητής, ένας συγγραφέας κατορθώνει να συλλέξει, να τακτοποιήσει, να μορφοποιήσει και τελικά να ακουμπήσει στο χαρτί αποτελούν σαφώς τις σκέψεις και τα συναισθήματα πολλών ανθρώπων γύρω του, είναι όσα πολλοί άνθρωποι θα επιθυμούσαν να πουν, όμως δεν μπορούν να το κάνουν με τρόπο τέτοιο που να δημιουργούν τέχνη. Προεκτείνοντας, ο στίχος αυτός για εμένα φανερώνει την κοινωνική διάσταση της ποίησης ως μέσο έκφρασης των σκέψεων, των συναισθημάτων, των εμπειριών, των τραυμάτων του κοινωνικού συνόλου κι ας φαντάζει η ποίηση κάποτε μια έκφραση «προσωπική», ποτέ δεν είναι, πάντοτε μέσα από την φωνή του ποιητή εκφράζονται και πολλοί άλλοι άνθρωποι.

Ελληνική ποίηση, μεταφρασμένη ποίηση. Ποιο είναι το δικό σας «αναγνωστικό ισοζύγιο»;

Ξεκίνησα διαβάζοντας ελληνική ποίηση, ακολουθώντας την σχολική τροφοδότηση, αλλά και την εμμονική ανάγνωση ελλήνων πεζογράφων όπως ο Λουντέμης, ο Καζαντζάκης, ο Τερζάκης, ο Μυριβήλης, ο Τσίρκας, ο Βενέζης κ.ο.κ. Πέρασα αργότερα στην ανάγνωση μεταφρασμένης ποίησης. Ό,τι έχω διαβάσει έχει πάρει τη θέση του μέσα μου και δεν ξέρω αν μπορώ να ξεχωρίσω και να ορίσω τι οφείλεται πού. Πλέον δεν έχω και ξεκάθαρες προτιμήσεις, κυκλοφορώ και στους δύο «τόπους» απολαμβάνοντάς τους εξίσου, αγαπώντας καθετί που μπορεί με τον τρόπο του να μπει μέσα μου και να με αγγίξει.

Έχουν επηρεάσει άλλες τέχνες -εικαστικά, μουσική, κινηματογράφος κ.ά.- το ποιητικό σας έργο;

Ναι, φυσικά. Υπάρχουν αρκετά ποιήματά μου εμπνευσμένα από έργα τέχνης, τα οποία μου γέννησαν συναισθήματα και σκέψεις, πιθανότατα πολύ διαφορετικά από αυτά του δημιουργού τους, ή και ιστορίες. Υπάρχουν ποιήματά μου που συνομιλούν με έργα τέχνης ή με δημιουργούς. Μου αρέσει πάρα πολύ αυτός ο διάλογος, είναι ένα πολύ όμορφο παιχνίδι. Στην ποιητική συλλογή Woman in a box υπάρχουν δύο ποιήματα που απευθύνονται το καθένα σε μία γυναίκα της τέχνης, το ένα στη συγγραφέα Βιρτζίνια Γουλφ και το άλλο στη γλύπτρια Καμίλ Κλωντέλ, σύντροφο του Ροντέν.