Μάνος Στεφανίδης: «Στην εποχή μας η κομψεπίκομψη αγραμματοσύνη τείνει να καταστεί στυλ»

Με αφορμή τη συλλογή διηγημάτων του «Έρωτες μισοί, μίση ολόκληρα» (εκδ. Νίκας), ο συγγραφέας και ιστορικός τέχνης Μάνος Στεφανίδης μιλά για τον έρωτα, τη σαγήνη της γλώσσας και την απέχθειά του για τον επαγγελματισμό κάθε είδους. «Οι έρωτες συνήθως είναι μισοί, μισεροί και διαρκούν λίγο, ενώ τα μίση που προκύπτουν από τους έρωτες είναι αθάνατα», σημειώνει, μεταξύ άλλων.

Συνέντευξη στην Ευλαλία Πάνου

«Έρωτες μισοί, μίση ολόκληρα». Πώς συνομιλεί ο τίτλος του βιβλίου με το περιεχόμενο;

Η σχέση μου με τη λογοτεχνία ξεκινάει από τα μαθητικά μου χρόνια, είτε ως αναγνώστη είτε ως ερασιτέχνη γραφιά και συνεχίζεται σήμερα. Χαίρομαι πάντως που παραμένω ερασιτέχνης και ως ιστορικός τέχνης και ως συγγραφέας, κυρίως γιατί σιχαίνομαι τον επαγγελματισμό κάθε είδους. Ο τίτλος του βιβλίου πέρα από εύρημα υποκρύπτει μιαν αλήθεια που πιστεύω βαθιά. Οι έρωτες συνήθως είναι μισοί, μισεροί και διαρκούν λίγο, ενώ τα μίση που προκύπτουν από τους έρωτες είναι αθάνατα. Στους έρωτες συνήθως αγαπάμε την, εντελώς φανταστική, δύναμη του άλλου, γι’ αυτό και η απογοήτευση καραδοκεί. Αντίθετα, στην αγάπη αγαπάμε την αδυναμία του. Αλλά και στο μίσος πάλι την αδυναμία του μισούμε!

Ζούμε σε μία εποχή όπου τα λογοτεχνικά είδη αμφισβητούνται, τουλάχιστον στην παραδοσιακή μορφή τους.

Στο εξώφυλλο παρατηρούμε τον υπότιτλο (υποσημείωση) «σαν διηγήματα». Γιατί όχι διηγήματα; Σε τι διαφέρουν;

Και το «σαν διηγήματα» είναι ένα λεκτικό παιχνίδι. Όπως εξάλλου και ο τίτλος του βιβλίου. Όπως και όλο το περιεχόμενο του. Ένα παιχνίδι τόσο σοβαρό ώστε να αξίζει να συμμετάσχει κανείς. Ζούμε σε μια εποχή όπου τα λογοτεχνικά είδη αμφισβητούνται, τουλάχιστον στην παραδοσιακή μορφή τους. Έτσι τα κείμενά μου, κατά βάση αυτοβιογραφικά, κινούνται ανάμεσα στη σάτιρα, την πρόζα, το πεζοτράγουδο, το δοκίμιο, το πείραμα, την πρόκληση κ.λπ. κυρίως επειδή φοβάμαι την εύκολη κατάταξη όπως επίσης και τη σοβαροφανή πόζα. Ιδανικό μου είναι να παραμένει κανείς σταθερά σοβαρός κάνοντας διαρκώς χιούμορ.

Ποιο είναι το νήμα που συνδέει τις ιστορίες μεταξύ τους;

Το νήμα που συνδέει τα κείμενα αυτά είναι −τι κοινότοπο− οι εμπειρίες της καθημερινότητας, οι μνήμες που επανέρχονται άλλοτε βασανιστικές και άλλοτε λυτρωτικές και βέβαια η επιθυμία υποταγής όλου αυτού του υλικού στη σαγήνη της γλώσσας. Ή, καλύτερα, η προσπάθεια να γίνει γλώσσα όλο αυτό το άμορφο εντελώς προσωπικό υλικό που ακατέργαστο δεν ενδιαφέρει κανέναν. Και έχουμε «γλώσσα» όταν το όποιο βίωμα μπορεί να περάσει έστω και σε έναν (1) αποδέκτη. Το «να πούμε μία ιστορία» είναι τελικά κάτι πολύ πιο σύνθετο και πιο φιλόδοξο από το να πούμε μία ιστορία.

Μάνος Στεφανίδης

Τα κείμενα χαρακτηρίζονται ως «ασκήσεις ύφους». Τι σημαίνει αυτό για εσάς; Το ύφος παίζει μεγαλύτερο ρόλο από το περιεχόμενο, από την ιστορία; Ή κάτι άλλο;

Φαντάζομαι πως όποιος μου κάνει την τιμή να διαβάζει τα κείμενά μου, είτε τα λογοτεχνίζοντα είτε τα «άλλα» −για μένα δεν υπάρχει διαφορά− αντιλαμβάνεται με την πρώτη ματιά πώς τα ίδια αυτά τα κείμενα υπονομεύουν το αρχικό τους θέμα ή τον τίτλο τους. Γιατί συμβαίνει κάτι τέτοιο; Γιατί ο συγγραφέας τους πιστεύει πως κάθε κείμενο είναι αφορμή για να ξαναδιαβαστεί ένα άλλο κείμενο και για να παρακινηθεί ο παρατυχών αναγνώστης να γράψει −ή να διαγράψει− ένα δικό του κείμενο. Ελπίζω, τέλος, στα κείμενά μου να κυριαρχεί περισσότερο η γόνιμη παραδοξολογία και λιγότερο ο συχνά κουραστικός εξυπνακισμός. Και αυτός ο τελευταίος πάντως κατά βάθος είναι ένας σπασμός αντίδρασης στην εγγενή μελαγχολία.

Πιστεύω ακράδαντα, καθώς ασχολούμαι μισόν αιώνα με την τέχνη είτε ως δάσκαλος είτε ως γραμματοκομιστής της, ότι η τέχνη μπορεί να είναι τα πάντα εκτός από βαρετή.

Είστε γνωστός ως ιστορικός της τέχνης. Με ποιο τρόπο εγγράφεται αυτή η ιδιότητα σε τούτη τη συλλογή;

Είμαι πλέον ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών με περισσότερα από 50 βιβλία τέχνης στο ενεργητικό μου και παρόλα αυτά δεν με θέλουν στις τάξεις τους ούτε η Εταιρεία Ελλήνων Τεχνοκριτών ούτε ο Σύλλογος Ιστορικών Τέχνης! Ευτυχώς μου έχει προσφέρει φιλόξενο άσυλο η Εταιρεία Συγγραφέων. Το αναφέρω αυτό για να υπογραμμίσω κάτι που είπα και πιο πάνω, δηλαδή πως ήμουν και παραμένω ερασιτέχνης και για αυτό κάρφος οφθαλμών για τους πολλούς και αδέκαστους επαγγελματίες του χώρου. Φιλοδοξία μου σταθερή πάντως είναι όλα μου τα κείμενα να είναι γραμμένα με αισθητικά κριτήρια. Χωρίς βέβαια να πέφτουν στο αφόρητο μελόδραμα της λυρικής αφήγησης. Είτε πρόκειται για τεχνοκριτική είτε για λογοτεχνία. Μεταξύ μας, στη συνείδησή μου αυτά τα δύο δεν διαφοροποιούνται. Αλίμονο αν γράφεις για τέχνη χωρίς να θηρεύεις στοιχειώδες, έντεχνο ύφος.

Έρωτες μισοί, μίση ολόκληραΣτο επίμετρο αναφέρετε πως πλέον θεωρείτε την πλήξη μορφή αισθητικής στάσης. Θα βλέπατε ως αισθητική στάση και ενδεχόμενη «πλήξη του αναγνώστη»;

Πιστεύω ακράδαντα, καθώς ασχολούμαι μισόν αιώνα με την τέχνη είτε ως δάσκαλος είτε ως γραμματοκομιστής της, ότι η τέχνη μπορεί να είναι τα πάντα εκτός από βαρετή. Από την άλλη πλευρά, ξέρω πως η εποχή μάς ναρκώνει, μάς εθίζει σαν Κίρκη, εξωθεί τους πάντες και ιδιαίτερα τους νεότερους στην ελάσσονα προσπάθεια, στην εύκολη, την «τηλεοπτική» συγκίνηση και αποθαρρύνει τον μόχθο ως προς την πρόσληψη της αισθητικής μορφής. Αυτό που λέμε συνεκδοχικά «βαρεμάρα» αναφέρεται στην έλλειψη προσπάθειας, στην πνευματική νωθρότητα, την καταγέλαστη ραστώνη από την έλλειψη παιδείας και καταλήγει στην άρνηση να συμμετάσχουμε σε κάτι που καταφανώς μας ξεπερνάει και οφείλουμε να κοπιάσουμε για να το αποκαλύψουμε. Στην εποχή μας η κομψεπίκομψη αγραμματοσύνη τείνει να καταστεί στυλ.

Σε ένα από τα κείμενα, με αφορμή μια αναφορά του Τζούλιαν Μπαρνς, αναλύετε τη φράση «σ’ αγαπώ» και πώς αλλάζουν οι υποδηλώσεις της από γλώσσα σε γλώσσα, αλλά κι από προφορά σε προφορά. Έχει η ελληνική γλώσσα κάποια ιδιαιτερότητα σε σχέση με την έκφραση του έρωτα, και αν ναι, ποια είναι αυτή;

Η γλώσσα, η ουσιαστική μας πατρίδα, η συγκίνηση από τη γλώσσα, ο έρωτας για τη γλώσσα, η αγωνία για τη γλώσσα, για το παρελθόν και για το μέλλον της, η κρίσιμή μας υποχρέωση να μεταλαμπαδεύσουμε ένα υψηλό γλωσσικό αισθητήριο στους νεότερους και να διατηρήσουμε όσα τόσο εύκολα χάνονται στις μέρες μας από την αδιαφορία, την άγνοια ή τον ηθελημένο γραικυλισμό όσων γρυλίζουν από τους επίσημους θώκους τους αντί να συνομιλούν δολοφονώντας τη γλώσσα, τη μάνα μας, είναι νομίζω ο πρώτος και έσχατος λόγος που πρέπει να ωθεί τον καθένα μας στην άσκηση της γραφής. Για να διασώσουμε ό,τι εν τέλει μπορεί να διασωθεί.

politeia link more

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κώστας Καλτσάς: «Η αναμέτρηση με το παρελθόν δεν τελειώνει ποτέ»

Κώστας Καλτσάς: «Η αναμέτρηση με το παρελθόν δεν τελειώνει ποτέ»

Με αφορμή το πρώτο του μυθιστόρημα «Νικήτρια σκόνη» (εκδ. Ψυχογιός) που κυκλοφόρησε πρόσφατα, συνομιλούμε με τον μεταφραστή και συγγραφέα Κώστα Καλτσά για τα Δεκεμβριανά, το πρόσφατο Δημοψήφισμα, αλλά και τον Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας. Κεντρική εικόνα: © Μαρίνα Δογάνου. 

...

Μαριάννα Σκυλακάκη – Στέλλα Κάσδαγλη: «Τα σημερινά κορίτσια είναι πιο ''δουλεμένα'', εξερευνούν την ταυτότητα και τις επιθυμίες τους»

Μαριάννα Σκυλακάκη – Στέλλα Κάσδαγλη: «Τα σημερινά κορίτσια είναι πιο ''δουλεμένα'', εξερευνούν την ταυτότητα και τις επιθυμίες τους»

Τι ζητούν τα σημερινά κορίτσια; Ποιοι είναι οι μεγαλύτεροι φόβοι τους και πώς τοποθετούνται απέναντι στα αιτήματα του φεμινισμού, αλλά και την έμφυλη βία; Με αφορμή το βιβλίο «Μικρές επικίνδυνες - 100 ιστορίες από 100 γενναία κορίτσια» (εκδ. Key Books) συνομιλήσαμε με τις Μαριάννα Σκυλακάκη και Στέλλα Κάσδαγλη που μ...

Κώστας Νασίκας: «Οι απεργίες πείνας είναι μια μορφή πάλης, μέχρι θανάτου, του απεργού με τον αντίπαλό του»

Κώστας Νασίκας: «Οι απεργίες πείνας είναι μια μορφή πάλης, μέχρι θανάτου, του απεργού με τον αντίπαλό του»

Mε αφορμή το βιβλίο του «Βία και καταναλωτισμός» (εκδ. Αρμός) συζητάμε με τον ψυχαναλυτή και συγγραφέα Κώστα Νασίκα για την ψευδεπίγραφη ευμάρεια των σύγχρονων κοινωνιών, αλλά και πώς η τροφή μπορεί να γίνει «όπλο» στους απεργούς πείνας και σε εκείνους που νηστεύουν. 

Συνέντ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τo «100 χρόνια μοναξιά» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες έγινε σειρά

Τo «100 χρόνια μοναξιά» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες έγινε σειρά

Η πλατφόρμα έδωσε στη δημοσιότητα το teaser trailer του σίριαλ 16 επεισοδίων που προσπαθεί να οπτικοποιήσει το εμβληματικό μυθιστόρημα «100 χρόνια μοναξιά» του νομπελίστα Κολομβιανού συγγραφέα. Κεντρική εικόνα: © Netflix. 

Επιμέλεια: Book Press

...
Στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος: Η Άννα Κοκκίνου διαβάζει τον «Μοσκώβ-Σελήμ» του Γεωργίου Βιζυηνού

Στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος: Η Άννα Κοκκίνου διαβάζει τον «Μοσκώβ-Σελήμ» του Γεωργίου Βιζυηνού

Την Κυριακή 28 Απριλίου στις 20:00 στον Φάρο του ΚΠΙΣΝ θα πραγματοποιηθεί η τελευταία ανάγνωση της επιτυχημένης σειράς «Παραβάσεις / Αναγνώσεις», του θεατρικού αναλόγιου που επιμελείται η σκηνοθέτης Σύλβια Λιούλιου. Αυτή τη φορά, η Άννα Κοκκίνου συνεργάζεται με τον Νίκο Βελιώτη και διαβάζει τον «Μοσκώβ-Σελήμ» τ...

Μια βραδιά για τον Νίκο Γκάτσο στην Καλαμάτα

Μια βραδιά για τον Νίκο Γκάτσο στην Καλαμάτα

Καλεσμένοι στη βραδιά μιλούν για το έργο του κορυφαίου στιχουργού, ενώ θα ακουστούν και τραγούδια σε ποίηση Νίκου Γκάτσου με τη Μαρία Κρασοπούλου και τον Νικόλα Παλαιολόγο.

Επιμέλεια: Book Press

Ο Δήμος Καλαμάτας και ο Τομέας Λόγου και Γραμμάτων της Κ.Ε. «ΦΑΡΙΣ», διοργανώνουν...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Aπό τον Γκάμπορ Μάτε έως τον Όσσο: 5 βιβλία για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή

Πέντε βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα μάς δείχνουν τον δρόμο για μια πιο υγιή και ισορροπημένη ζωή, μέσα από δεδομένα που προέκυψαν από σημαντικές επιστημονικές έρευνες των τελευταίων ετών και από πολύτιμα αποστάγματα πνευματικής εμβάθυνσης. 

Γράφει η Ελεάνα Κολοβού 

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ