Χάρης Ψυχογιός: «Aν υπήρχαν ευκολίες και συνταγές, πολλοί ακόμα συγγραφείς θα έκαναν τόσο μεγάλες πωλήσεις»

Διαβάζω στο ιστορικό των εκδόσεων ότι ξεκινήσατε [ο κ. Θανάσης Ψυχογιός] το 1979 από ένα μικρό γραφείο στον ημιώροφο της οδού Ακαδημίας 91 με τέσσερις παιδικούς τίτλους, για να φτάσετε σήμερα, σχεδόν 45 χρόνια μετά, να έχετε περισσότερους από 5.000 τίτλους σε κυκλοφορία. Ποια είναι τα δομικά στοιχεία των εκδόσεων τα οποία συνέβαλλαν σ’ αυτή την αλματώδη εξέλιξη;

Πολλά είναι τα στοιχεία που συνέβαλαν στην ανάπτυξη της εταιρείας μας. Πρώτο και κυριότερο η αγάπη και ο ενθουσιασμός του πατέρα μας για το επάγγελμα που επέλεξε να ασκήσει και η μετάδοση αυτού του πάθους σε εμάς και τους συνεργάτες μας. Έπειτα, οι αρχές πάνω στις οποίες είναι δομημένη η εταιρεία μας: ήθος, αξιοπρέπεια, ομαδικότητα, αλληλοσεβασμός, δημιουργικότητα, υπευθυνότητα, εξυπηρέτηση, γενικά θα έλεγα υψηλός επαγγελματισμός. Το σημαντικότερο όλων, όμως, είναι το ανθρώπινο δυναμικό, οι συνεργάτες μας, που τους διακατέχει η ίδια αγάπη και ο ζήλος με τους μετόχους της εταιρείας.

Ειδικά στις μέρες μας, αλλά και παλαιότερα, ένας εκδοτικός οίκος με στόχο την «επιμόρφωση και την ψυχαγωγία του ελληνικού αναγνωστικού κοινού, καθώς και την ανάπτυξη των νοητικών και συναισθηματικών ικανοτήτων των παιδιών», αποδεδειγμένα πιστούς αναγνώστες και υψηλές πωλήσεις, στο μεγαλύτερο μέρος όσων εκδίδει, το να διατηρηθεί σε σταθερή πορεία δεν είναι ούτε εύκολο, ούτε αυτονόητο. Εσείς πιστεύετε στη φράση: «όταν κάτι λειτουργεί, δεν το αλλάζουμε» ή θέλετε να βάλετε και την προσωπική σας σφραγίδα, στην ταυτότητα των εκδόσεων; Αν ναι, μιλήστε μας για ορισμένα από τα βραχυχρόνια και μακροχρόνια πλάνα σας;

Αντιθέτως. Τίποτα δεν είναι στατικό. Είμαστε σε διαρκή εγρήγορση, παρακολουθούμε τις εξελίξεις στη διεθνή αγορά και προσαρμοζόμαστε αναλόγως. Ενώ παλαιότερα η εκδοτική μας παραγωγή είχε δώσει έμφαση κυρίως στην παιδική λογοτεχνία και την ελληνική και ξένη λογοτεχνία ενηλίκων, σήμερα έχουμε αναπτυχθεί και σε άλλες κατηγορίες, εκδίδοντας βιβλία ιστορίας, ψυχολογίας, αυτοβελτίωσης, παιδικά εικονογραφημένα, business management και βιογραφίες σημαντικών προσωπικοτήτων.

Πολλά είναι τα στοιχεία που συνέβαλαν στην ανάπτυξη της εταιρείας μας. [...] Το σημαντικότερο όλων, όμως, είναι το ανθρώπινο δυναμικό, οι συνεργάτες μας, που τους διακατέχει η ίδια αγάπη και ο ζήλος με τους μετόχους της εταιρείας.

Επιδίωξη και καθημερινό μέλημά μας είναι όχι να παραμείνουμε στη θέση που βρισκόμαστε σήμερα αλλά να αναπτυχθούμε, μέσω της οργάνωσης και της τεχνογνωσίας που διαθέτουμε, και σε άλλα εκδοτικά σχήματα.

Ένα από τα μεγάλα και φιλόδοξα ανοίγματα που έχουν κάνει οι εκδόσεις Ψυχογιός είναι να εντάξουν στον κατάλογό τους βιβλία κατασκευών/παιχνιδιών/γνώσεων, και με αυτόν τον τρόπο να συνδυάσουν το παιχνίδι με την ανάγνωση, την πληροφορία, τη γνώση. Πόσο σημαντικός είναι για εσάς ο χώρος του παιδικού βιβλίου και πώς ανταποκρίνεστε στους διαρκώς μεταβαλλόμενους τρόπους προσέγγισης των μικρών αναγνωστών αλλά και των [δύσκολων] θεμάτων με τα οποία καταπιάνονται πλέον τα παιδικά βιβλία;

Το παιδικό βιβλίο αποτελεί για τις εκδόσεις Ψυχογιός πρωταρχικό μέλημα, ως ψυχαγωγικό και εκπαιδευτικό μέσο, το οποίο προετοιμάζει τα παιδιά ώστε να γίνουν σκεπτόμενοι πολίτες, που εκτιμούν τη λογοτεχνία και τη γνώση.

Η συνεχής αναβάθμιση της ποιότητας των παιδικών εκδόσεων σε παγκόσμιο και εθνικό επίπεδο είναι μια ευτυχής συγκυρία αλλά και πρόκληση για τους εκδότες, οι οποίοι θα πρέπει να έχουν καλά αντανακλαστικά όσον αφορά τις κοινωνικές τάσεις, υψηλό αισθητικό κριτήριο αλλά και βαθιά αίσθηση ευθύνης για την παροχή ποιοτικού περιεχομένου που υπηρετεί τη γνώση, την ψυχαγωγία, την αισθητική απόλαυση ή και όλα αυτά μαζί. Προς εξυπηρέτηση αυτού του σκοπού, συνεργαζόμαστε με κορυφαίους εκδοτικούς οίκους του εξωτερικού, που επενδύουν στην καινοτομία, στη βιωματική μάθηση, στη συμπερίληψη και σε ό,τι κάνει το βιβλίο προσβάσιμο και ελκυστικό για όλα τα παιδιά, ανεξαρτήτως της ανάπτυξής τους ή των χαρακτηριστικών τους. Αναγνωρίζοντας την παιδαγωγική αρχή ότι τα παιδιά έχουν έμφυτη την τάση για τη γνώση και την εξερεύνηση, αλλά και ότι αφομοιώνουν βιωματικά τις νέες πληροφορίες μέσα από τις εμπειρίες τους, επενδύουμε σε εκδόσεις που τα εμπλέκουν ενεργά είτε μέσω ενός συνοδευτικού παιχνιδιού, μιας κατασκευής, διαδραστικών σελίδων που ξεδιπλώνουν, ήχων, ενός κειμένου που χαρίζει γέλιο αλλά και γνώσεις, ή μέσω μιας εντυπωσιακής εικονογράφησης που εξάπτει τη φαντασία και την περιέργεια.

Αναγνωρίζοντας την παιδαγωγική αρχή ότι τα παιδιά έχουν έμφυτη την τάση για τη γνώση και την εξερεύνηση, αλλά και ότι αφομοιώνουν βιωματικά τις νέες πληροφορίες μέσα από τις εμπειρίες τους, επενδύουμε σε εκδόσεις που τα εμπλέκουν ενεργά...

Επίσης, συνεργαζόμαστε συστηματικά με εκπαιδευτικούς και ακαδημαϊκούς με ειδίκευση σε συγκεκριμένα γνωστικά αντικείμενα ώστε να εξασφαλίσουμε την ορθότητα του περιεχομένου και τη συμβατότητά του με τις σύγχρονες τάσεις. Τέλος, στόχος μας είναι η εκπαίδευση του κοινού στην προσέγγιση αυτών των βιβλίων και αντικειμένων μέσα από βιωματικά και ψυχοπαιδαγωγικά παιχνίδια που οργανώνονται υπό την αιγίδα του οίκου μας σε σχολικές μονάδες, βιβλιοθήκες, βιβλιοπωλεία ή άλλους χώρους που υπηρετούν τον πολιτισμό.

Με όλους τους παραπάνω τρόπους φιλοδοξούμε να κάνουμε τη γνώση προσιτή και ελκυστική, ενώ παράλληλα να προσφέρουμε στους εκπαιδευτικούς επιπλέον εργαλεία στην απαιτητική αποστολή τους να μορφώσουν τους μελλοντικούς πολίτες του κόσμου.

Από το τέλος της δεκαετίας του ’90 και την εμφάνιση αυτού που συνηθίζουμε να αποκαλούμε «γυναικεία λογοτεχνία», οι εκδόσεις Ψυχογιός ταυτίστηκαν με το συγκεκριμένο είδος, σημειώνοντας πρωτοφανείς πωλήσεις. Τα βιβλία της Λένας Μαντά ξεπερνούν τα 2,3 εκατ. αντίτυπα, της Χρυσηίδας Δημουλίδου ξεπερνούν τα 2 εκατ. αντίτυπα, της Ρένας Ρώσση-Ζαΐρη άγγιξαν τα 1,3 εκατ. αντίτυπα, της Μάρως Βαμβουνάκη ξεπερνούν το 1 εκατ. αντίτυπα και του Γιώργου Πολυράκη τα 600.000 αντίτυπα, σύμφωνα με στοιχεία που δίνετε στο σάιτ σας. Πολλοί θεωρούν ότι αυτά τα βιβλία είναι βασισμένα σε «ευκολίες» και «συνταγές», ενώ κάποιοι άλλοι επισημαίνουν τους μονοδιάστατους ήρωες και τον αισθηματικό καμβά, μέσα στον οποίο κινούνται οι περισσότερες ιστορίες. Εσείς πού πιστεύετε ότι οφείλεται αυτή η ανεξάντλητη στήριξη των αναγνωστών προς τα βιβλία και τους Έλληνες συγγραφείς τους;

Ανέκαθεν οι συγγραφείς πουλάνε τα περισσότερα αντίτυπα στη χώρα όπου ζουν. Αυτό συμβαίνει γιατί τα ενδιαφέροντα και οι προβληματισμοί τους, όπως επίσης και τα θέματα με τα οποία καταπιάνονται, αφορούν γενικά και τις τοπικές κοινωνίες.

Αντιληφθήκαμε την τάση αυτή που όπως είπατε ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του ’90 αλλά τότε ήμαστε προσανατολισμένοι κυρίως στη μετάφραση ξένων συγγραφέων. Αρχίσαμε να εκδίδουμε Έλληνες συγγραφείς από τα μέσα της δεκαετίας του 2000, κι αυτό όχι γιατί το επιδιώξαμε απαραίτητα, αλλά γιατί προέκυψε καθώς μας προσέγγισαν αρκετοί Έλληνες συγγραφείς. Ο επαγγελματισμός που ανέφερα παραπάνω και η ακεραιότητά μας προκάλεσαν αυτή τη ροή ταλαντούχων Ελλήνων συγγραφέων και σταδιακά ήρθαν οι επιτυχίες που προαναφέρατε.

Αρχίσαμε να εκδίδουμε Έλληνες συγγραφείς από τα μέσα της δεκαετίας του 2000, κι αυτό όχι γιατί το επιδιώξαμε απαραίτητα, αλλά γιατί προέκυψε καθώς μας προσέγγισαν αρκετοί Έλληνες συγγραφείς.

Η συγγραφή σίγουρα δεν είναι μαγειρική. Έχοντας ως δεδομένο πως κάθε συγγραφέας επιθυμεί να διαβαστούν τα βιβλία του από όσο το δυνατόν περισσότερους αναγνώστες, αν υπήρχαν «ευκολίες» και «συνταγές» στη συγγραφή, θα υπήρχαν πολλοί ακόμα τίτλοι και συγγραφείς που θα έφταναν σε αυτές τις πωλήσεις. Αντιθέτως, κάθε συγγραφέας γράφει από την καρδιά και τη φαντασία του και αυτό είναι που κάνει τη διαφορά στο αναγνωστικό κοινό και φαίνεται και στα αντίτυπα που τελικά αγοράζονται. Όταν μάλιστα οι συγγραφείς αυτοί καταφέρνουν να διαβάζονται από χιλιάδες αναγνώστες με κάθε νέα τους έκδοση εδώ και πολλά χρόνια, τότε σίγουρα δεν πρόκειται για μια επαναλαμβανόμενη συνταγή.

Στα 44 χρόνια δραστηριοποίησής μας έχουμε καταφέρει να είμαστε ένας πολυσυλλεκτικός εκδοτικός οίκος. 

Κάθε βιβλίο είναι ένα μοναδικό πνευματικό έργο και κάθε βιβλίο έχει το κοινό του. Χάρη στην πολυσυλλεκτικότητα του καταλόγου μας, κάθε αναγνώστης βρίσκει να διαβάσει αυτό που του αρέσει και αυτό μας χαροποιεί ιδιαίτερα.

Ο Νίκος Ψυχογιός, η Πένυ Ψυχογιού και ο Χάρης Ψυχογιός στη βραδιά για τον εορτασμό των 40 χρόνων από την ίδρυση των εκδόσεων Ψυχογιός.

Θα ήθελα να σταθούμε στη μεταφρασμένη πεζογραφία, όπου ανέκαθεν ήταν το δυνατό σας χαρτί. Νομπελίστες, σύγχρονοι καταξιωμένοι πεζογράφοι, καθώς και μια σχετικά νέα σειρά, με τον δηλωτικό τίτλο »Τα Κλασικά«, αποτελούν κομβικές ενότητες της μεταφρασμένης λογοτεχνίας σας. Ποια η σημασία και η βαρύτητά τους στο προφίλ του εκδοτικού;

Μέσα στα 44 χρόνια δραστηριοποίησής μας έχουμε καταφέρει να είμαστε ένας πολυσυλλεκτικός εκδοτικός οίκος. Ένα μεγάλο και σημαντικό κομμάτι του καταλόγου μας όντως καταλαμβάνουν βραβευμένα έργα, αξιόλογοι συγγραφείς και βιβλία «διαμάντια» της παγκόσμιας λογοτεχνίας και είμαστε ιδιαίτερα υπερήφανοι γι’ αυτό. Διότι από τη μια μεριά είναι έργα που μας εκφράζουν, που τα αγαπάμε εμείς οι ίδιοι, που μας συγκινούν και μας εντυπωσιάζουν με τη γλώσσα, το ύφος, τη θεματολογία τους. Και από την άλλη, διότι έχουμε τη χαρά και την τιμή να τα επικοινωνούμε στους Έλληνες αναγνώστες δίνοντάς τους την ευκαιρία να γνωρίσουν εκφάνσεις του πολιτισμού από το εξωτερικό, να διευρύνουν τους λογοτεχνικούς και όχι μόνο ορίζοντές τους.

Ειδικά, στη σειρά »Τα Κλασικά«, βρίσκουμε σπουδαία πεζογραφικά κείμενα, σε προσεγμένες μεταφράσεις έμπειρων μεταφραστών, με κατατοπιστικές εισαγωγές και καλόγουστα εξώφυλλα. Μια ιδιαιτέρως φροντισμένη σειρά που αποτελεί επένδυση των εκδόσεων Ψυχογιός και μια σημαντική παρακαταθήκη. Θα συνεχίσετε τη σειρά με τον ζήλο και τον ενθουσιασμό της αρχής;

Ο ζήλος και ο ενθουσιασμός παραμένουν το ίδιο και περισσότερο δυνατοί. Κάθε επιλογή κλασικού έργου είναι ένα στοίχημα για μας, με το σκεπτικό ότι τα έργα αυτά έχουν μεταφραστεί και κυκλοφορήσει στο παρελθόν, οπότε δικός μας στόχος είναι να προσφέρουμε την εναλλακτική μιας νέας μετάφρασης, σε σύγχρονη γλώσσα, φρέσκα και μοντέρνα εξώφυλλα προκειμένου να προσεγγίσουμε το πιο νεανικό κοινό, και, κυρίως, κείμενα πλαισιωτικά, επεξηγηματικά και συμπληρωματικά χάρη στα οποία ο αναγνώστης θα εμβαθύνει στο έργο και στην εποχή όπου έζησε ο εκάστοτε συγγραφέας. Φέτος η σειρά θα εμπλουτιστεί με άλλους τρεις τίτλους, τη Μαντάμ Μποβαρί, την Άννα Καρένινα και το Χειρόγραφο της Σαραγόσα.

Κάθε επιλογή κλασικού έργου είναι ένα στοίχημα για μας, με το σκεπτικό ότι τα έργα αυτά έχουν μεταφραστεί και κυκλοφορήσει στο παρελθόν, οπότε δικός μας στόχος είναι να προσφέρουμε την εναλλακτική μιας νέας μετάφρασης, σε σύγχρονη γλώσσα...

Η εποχή δίνει τις λαβές, η ανάγκη της σωστής πληροφορίας βρίσκεται παντού, ενώ τα non fiction βιβλία με πολιτικούς ή κοινωνικούς προβληματισμούς ποτέ δεν είναι αρκετά ώστε να καλύψουν ερωτήματα και προβληματισμούς. Σκοπεύετε να κάνετε κάποιο «άνοιγμα» σε άλλα λιγότερο εμπορικά είδη βιβλίων, όπως π.χ. το κοινωνικό και πολιτικό δοκίμιο;

Τα τελευταία χρόνια εκδίδουμε συστηματικά τίτλους που εντάσσονται στη συγκεκριμένη κατηγορία σε μια προσπάθεια να συνεισφέρουμε ουσιαστικά στον δημόσιο διάλογο, αλλά και στην κατανόηση των προκλήσεων της σύγχρονης πραγματικότητας. Για παράδειγμα, μεταξύ άλλων, πρόσφατα εκδώσαμε μια εισαγωγή στην Τεχνητή Νοημοσύνη του Μανώλη Ανδριωτάκη· ένα εξαιρετικό βιβλίο για το περιβάλλον, το Earthshot των Colin Butfield και Jonnie Hughes· μια συγκλονιστική μαρτυρία του βραβευμένου με Νομπέλ γιατρού Ντένις Μουκουέγκε για τις γυναίκες θύματα σεξουαλικής βίας με τίτλο Η δύναμη των γυναικών, καθώς και μια σειρά Σύντομων Ιστοριών που καλύπτουν ζητήματα γεωπολιτικής ιστορίας από κορυφαίους ειδικούς (Μια σύντομη ιστορία του πολέμου της Μάργκαρετ Μακμίλαν, Μια σύντομη ιστορία της Γης του Άντριου Νολ, Μια σύντομη ιστορία της Ρωσίας του Ρόντρικ Μπρεϊθγουέιτ). Φυσικά έπεται συνέχεια.

Έχετε «ζηλέψει» ποτέ κάποιο βιβλίο άλλου εκδοτικού;

Ο κόσμος των βιβλίων είναι ανεξάντλητος, συνεπώς δεν τίθεται θέμα ζήλειας. Ο κατάλογός μας ικανοποιεί πλήρως τον στόχο που έχουμε: να εκδίδουμε βιβλία που θα ικανοποιούν κάθε αναγνώστη.

Ένα βιβλίο, πιστεύετε, είναι ικανό να αλλάξει τον κόσμο [μας]; Έχετε κάποιο που άλλαξε τον δικό σας;

Ναι βεβαίως, ειδικά αν πρόκειται για ένα βιβλίο που αφορά την ανθρωπότητα, όπως είναι το Earthshot. Είναι ένα βιβλίο που άλλαξε τον τρόπο που βλέπω τα πράγματα καθημερινά παρόλο που χάρη στις σπουδές μου θεωρώ ότι έχω ήδη ανεπτυγμένη οικολογική συνείδηση! Είναι γραμμένο σε απλή γλώσσα και δίνει σοκαριστικές πληροφορίες (παραδείγματα) για το πώς εμείς οι άνθρωποι καταστρέφουμε με τις καθημερινές μας συνήθειες τον πλανήτη μας. Δεν είναι όμως ένα από αυτά τα βιβλία καταστροφολογίας. Δίνει ταυτόχρονα ελπίδα στον αναγνώστη και προτείνει τρόπους για το πώς μπορούμε να τον αλλάξουμε υιοθετώντας μικρές αλλαγές στην καθημερινότητά μας. Οι αλλαγές αυτές δεν αφορούν τους «άλλους», ούτε τους «μεγάλους», αλλά καθέναν από εμάς! Μακάρι βιβλία σαν κι αυτό να διδάσκονταν στα ελληνικά σχολεία!

Όραμά μας και στόχος μας είναι η επιμόρφωση και η ψυχαγωγία του ελληνικού αναγνωστικού κοινού...

Οι εκδόσεις Ψυχογιός είναι ένας από τους μεγαλύτερους και πιο εμπορικούς εκδοτικούς οίκους στη χώρα μας. Παίρνοντας τη σκυτάλη από τον πατέρα σας, τον κ. Θανάση Ψυχογιό, ποιο είναι το όραμα της γενιάς σας για τις εκδόσεις τα επόμενα δέκα χρόνια;

Όραμά μας και στόχος μας είναι η επιμόρφωση και η ψυχαγωγία του ελληνικού αναγνωστικού κοινού, καθώς και η ανάπτυξη των νοητικών και συναισθηματικών ικανοτήτων των παιδιών μέσα από τα βιβλία και τα παιχνίδια που εκδίδουμε και διανέμουμε, διατηρώντας τις αξίες μας απέναντι στους συνεργάτες μας και τους πελάτες μας.

^＊ Ο ΚΩΣΤΑΣ ΑΓΟΡΑΣΤΟΣ είναι δημοσιογράφος.