tasoula tsilimeni

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, η Τασούλα Τσιλιμένη, με αφορμή τον τόμο «Παραβατικότητα στο παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο – Στερεότυπα, ανατροπές και προτάσεις για την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των αναγνωστών», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ροπή.

Επιμέλεια: Book Press

Ποιο ερέθισμα γέννησε την ανάγκη γι’ αυτό το βιβλίο;

Παρακολουθώντας τη θεματολογία της παιδικής εφηβικής λογοτεχνίας σε παγκόσμιο επίπεδο, διαπιστώθηκε ότι όλο και περισσότερα λογοτεχνικά κείμενα προβάλλουν χαρακτήρες οι οποίοι παρουσιάζουν παραβατική συμπεριφορά σε ηθικούς ή θεσπισμένους κανόνες του κράτους. Έχοντας υπόψη την άποψη για την αξιοποίηση της λογοτεχνίας προς την κατεύθυνση της «κοινωνικοποίησης» και σε συνάρτηση με τον τρόπο που παρουσιάζονται οι παραβατικές συμπεριφορές ηρώων στην κλασική παγκόσμια λογοτεχνία (Όλιβερ Τουίστ, κ.α.), αλλά και το γεγονός της «ταύτισης» του αναγνώστη με τους χαρακτήρες, θεωρήσαμε σκόπιμο να διερευνήσουμε σε βάθος τον τρόπο που σκιαγραφείται η παραβατικότητα στη σύγχρονη εποχή.

Πείτε μας δυο λόγια για το Ερευνητικό Πρόγραμμα του Εργαστηρίου Λόγου και Πολιτισμού του Π.Τ.Π.Ε. του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας; Τι σας βοήθησε να κατανοήσετε;

Το Εργαστήριο Λόγου και Πολιτισμού, το οποίο και διευθύνω και το οποίο ιδρύθηκε από τον Ομότιμο σήμερα Καθηγητή κ. Β.Δ. Αναγνωστόπουλο, γνωστό για την προσφορά του στην εξέλιξη της Παιδικής Λογοτεχνίας στη χώρα μας, έχει μακρόχρονη πορεία στο Πανεπιστήμιο (1999), με ποικίλες δράσεις και εκτός από το πλούσιο υλικό σε βιβλία (θεωρητικά και λογοτεχνικά), περιοδικά, βιντεοκασέτες με προφορικές αφηγήσεις και σπάνιο υλικό με στόχο την ίδρυση του «Μουσείου Παιδικής Λογοτεχνίας», ασχολείται μεταξύ άλλων και με την έρευνα. Στο πλαίσιο αυτό έρχεται να προστεθεί και το συγκεκριμένο ερευνητικό πρόγραμμα που επιχορηγήθηκε από την Επιτροπή Ερευνών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Στο πρόγραμμα εργάστηκαν υπ. Διδάκτορες και εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης (και όχι μόνο της περιοχής δράσης του πανεπιστημίου), οι οποίοι εφάρμοσαν σε συνθήκες πραγματικής τάξης τις προτάσεις και τις δραστηριότητες που έθεσε το πρόγραμμα, με έμφαση πάντα στο λογοτεχνικό κείμενο. Επιλέχθηκαν βιβλία ελληνικά αλλά και ξενόγλωσσα που προβάλλουν την παραβατική συμπεριφορά όχι μόνο εφήβων και μικρών παιδιών, αλλά και ενηλίκων που φέρουν «φωτοστέφανο» ηθικής, όπως η μητέρα. Στα βιβλία αυτά σχεδιάστηκαν εφαρμογές με γνώμονα πάντα την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των αναγνωστών. Για τη συλλογή δεδομένων σχεδιάστηκαν ερωτηματολόγια που αρχικά διερευνούσαν τις απόψεις των αναγνωστών για την παραβατική συμπεριφορά, τα είδη της, του ποιος έχει δικαίωμα σε τέτοιες συμπεριφορές, κ.α. Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκαν εφαρμογές με τα κείμενα και επανήλθε το ερωτηματολόγιο. Τα αποτελέσματα, μεταξύ άλλων, δείχνουν τη διαφορά στον κοινωνικό ιστό σε ό,τι αφορά την αντίληψη και ερμηνεία της παραβατικότητας και της ανθεκτικότητας σε αυτή, καθώς και τον βαθμό επίδρασης των αναγνωσμάτων στις απόψεις και ιδέες των παιδιών.

Τα αποτελέσματα, μεταξύ άλλων, δείχνουν τη διαφορά στον κοινωνικό ιστό σε ό,τι αφορά την αντίληψη και ερμηνεία της παραβατικότητας και της ανθεκτικότητας σε αυτή, καθώς και τον βαθμό επίδρασης των αναγνωσμάτων στις απόψεις και ιδέες των παιδιών.

Πρέπει να ενθαρρύνονται τα παιδιά και οι έφηβοι να γράφουν λογοτεχνία, ακόμη κι αν δεν είναι μέχρι τότε επαρκείς αναγνώστες;

Με την εμπειρία μου, ως διδάσκουσα το αντικείμενο της λογοτεχνίας για παιδιά και θέματα δημιουργικής γραφής σε πανεπιστημιακά ιδρύματα της ημεδαπής και της αλλοδαπής, δηλώνω ένθερμη υποστηρίκτρια της απόκτησης εμπειρίας των εφήβων και των παιδιών με τη λογοτεχνική γραφή. Όχι τόσο για να βελτιώσουν την έκφρασή τους ή να μυηθούν σε τεχνικές συγγραφής, όσο για να κατανοήσουν την σύνθεση ενός κειμένου και κυρίως γιατί έρχονται σε επαφή με κείμενα και μέσα από την «ανασύνθεσή» τους ή την «ανατομία» τους, εδραιώνουν τη σχέση τους με την ανάγνωση.

Θα μπορούσε η λογοτεχνία, ανάγνωση ή συγγραφή, να βοηθήσει παιδιά ή νέους με μητρώο παραβατικότητας;

Προγράμματα ανάλογα που έχουν εφαρμοστεί (έστω σε περιορισμένη έκταση) ακόμη και σε σωφρονιστικά «ιδρύματα» νέων με μητρώο παραβατικότητας, καταθέτουν θετική εμπειρία πάνω σε αυτό το θέμα. Προσωπικά δεν πιστεύω ότι τα παιδιά με παραβατική συμπεριφορά έχουν μεγαλύτερη ανάγκη από τέτοιου είδους βιβλία έναντι των «άλλων» παιδιών. Οι ψυχοσυναισθηματικές ανάγκες είναι κοινές. Εκείνο που διαφέρει ίσως είναι η αίσθηση της δικαίωσης όπως σκιαγραφείται σήμερα η παραβατικότητα στη λογοτεχνία για παιδιά και νέους. Δεν υπάρχει τιμωρία, ούτε κατηγορητήριο απέναντι στην παραβατικότητα. Σκιαγραφούνται οι λόγοι, οι αιτίες, και κάθε αναγνώστης παίρνει θέση απέναντι σε αυτό που προβάλλεται ως αποδεκτό ή μη αποδεκτό κοινωνικά, ηθικά, νομικά. Εκείνο που μπορεί να βοηθήσει τον αναγνώστη είναι ότι η λογοτεχνία εκτός των άλλων θέτει προβλήματα προς λύση κι εκεί δοκιμάζονται ιδεολογίες και απόψεις. Ενισχύονται, δικαιώνονται ή καταρρίπτονται. Κι αυτό γιατί αποκαλύπτεται όλος ο ιστός πάνω στον οποίο δομείται μια κοινωνία.

Εκείνο που μπορεί να βοηθήσει τον αναγνώστη είναι ότι η λογοτεχνία εκτός των άλλων θέτει προβλήματα προς λύση κι εκεί δοκιμάζονται ιδεολογίες και απόψεις. Ενισχύονται, δικαιώνονται ή καταρρίπτονται. Κι αυτό γιατί αποκαλύπτεται όλος ο ιστός πάνω στον οποίο δομείται μια κοινωνία.

Είναι οι εκπαιδευτικοί έτοιμοι να εφαρμόσουν στην πράξη τα συμπεράσματα της μελέτης σας;

Η εφαρμογή του Προγράμματος αυτού, τόσο σε δημόσια όσο και ιδιωτικά σχολεία, έδειξε ότι εφόσον οι εκπαιδευτικοί έχουν το απαραίτητο θεωρητικό/ενημερωτικό πλαίσιο (τους το δίνει το συγκεκριμένο βιβλίο εν συντομία) αλλά και προτάσεις για τους τρόπους διαχείρισης και αξιοποίησης αυτής της θεματικής βιβλίων και γενικά όσων αναπτύσσουν ευαίσθητα κοινωνικά θέματα, ναι είναι έτοιμοι. Έχουν στη διάθεσή τους έτοιμο υλικό βασισμένο σε κείμενα,  με το οποίο όχι απλά μπορεί να προχωρήσουν σε εφαρμογή της ίδιας διαδικασίας, αλλά να επεκτείνουν και σε άλλα αναγνώσματα με τον δικό τους τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες και τις συνθήκες της τάξης τους.

Πώς θα περιγράφατε τον ιδανικό αναγνώστη του βιβλίου σας;

Ως κάποιον/α που έχει ενδιαφέρον για καινοτόμες δράσεις. Που κρατά αποστάσεις από την στερεοτυπική επανάληψη ακολουθίας των «ασφαλών» οδών σε τρόπους διδασκαλίας της λογοτεχνίας και αντιμετώπισης της δράσης της ανάγνωσης στο χώρο της εκπαίδευσης.


syllogikos tomos paravatikotitaΠαραβατικότητα στο παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο
ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ, ΑΝΑΤΡΟΠΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ
ΤΩΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΩΝ

ΤΑΣΟΥΛΑ ΤΣΙΛΙΜΕΝΗ, ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΜΗΚΕ, ΘΕΟΔΩΡΑ ΤΣΙΒΟΥΛΗ
ΡΟΠΗ 2020
Σελ. 120, τιμή εκδότη €12.70

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΤΑΣΟΥΛΑΣ ΤΣΙΛΙΜΕΝΗ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

5 λεπτά με τον Τζον Κίλιαν

5 λεπτά με τον Τζον Κίλιαν

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Τζον Κίλιαν με αφορμή το τρίτο του μυθιστόρημα «Μοτέλ Μιζούρι», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Bell.

Είστε γνωστός Έλληνας συγγραφέας. Ποια ανάγκη γέννησε τον ...

5 λεπτά με την Ισμήνη Ζαγοραίου

5 λεπτά με την Ισμήνη Ζαγοραίου

Πέντε λεπτά με μία συγγραφέα. Σήμερα, η Ισμήνη Ζαγοραίου με αφορμή τη δεύτερη συλλογή της με διηγήματα, «Μισοτιμής», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν. 

Επιμέλεια: Book Press

Το δεύτερο βήμα, στη λογοτεχ...

5 λεπτά με τη Μαρία Γερογιάννη

5 λεπτά με τη Μαρία Γερογιάννη

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, η Μαρία Γερογιάννη με αφορμή την ποιητική της συλλογή «Οι κούκλες σου δεν είχαν ψυχή», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Περισπωμένη.

Επιμέλεια: Book Press 

Υπάρχει μια σ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων προς βράβευση βιβλίων. Η καλύτερη μετάφραση θα ανακοινωθεί σε εκδήλωση που θα διοργανωθεί από το Φεστιβάλ ΛΕΑ [Λογοτεχνία εν Αθήναις] στο Μουσείο ...

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη

Σασμός, του Σπύρου Πετρουλάκη

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Πετρουλάκη «Σασμός», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μίνωας.

Του Κυριάκου Αθανασιάδη

Εξαιρετικά παραγωγικός, ο Σπύρος Πετρουλάκης είναι συγγραφέας πολλών μπεστ-σέλερ μυθιστορημάτων, αλλά ο «Σασμός» (Μίνωας 2019), χάρη πλέον και στην εξαιρετικά επιτυχη...

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Ερωταποκρίσεις από παλαιότερες συνομιλίες και συνεντεύξεις με ποιητές και μεταφραστές.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πώς επιλέγουμε τα κείμενα που μεταφράζουμε;

Με ποικίλους τρόπους και για όλους τους δυνατ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ