tasoula tsilimeni

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, η Τασούλα Τσιλιμένη, με αφορμή τον τόμο «Παραβατικότητα στο παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο – Στερεότυπα, ανατροπές και προτάσεις για την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των αναγνωστών», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ροπή.

Επιμέλεια: Book Press

Ποιο ερέθισμα γέννησε την ανάγκη γι’ αυτό το βιβλίο;

Παρακολουθώντας τη θεματολογία της παιδικής εφηβικής λογοτεχνίας σε παγκόσμιο επίπεδο, διαπιστώθηκε ότι όλο και περισσότερα λογοτεχνικά κείμενα προβάλλουν χαρακτήρες οι οποίοι παρουσιάζουν παραβατική συμπεριφορά σε ηθικούς ή θεσπισμένους κανόνες του κράτους. Έχοντας υπόψη την άποψη για την αξιοποίηση της λογοτεχνίας προς την κατεύθυνση της «κοινωνικοποίησης» και σε συνάρτηση με τον τρόπο που παρουσιάζονται οι παραβατικές συμπεριφορές ηρώων στην κλασική παγκόσμια λογοτεχνία (Όλιβερ Τουίστ, κ.α.), αλλά και το γεγονός της «ταύτισης» του αναγνώστη με τους χαρακτήρες, θεωρήσαμε σκόπιμο να διερευνήσουμε σε βάθος τον τρόπο που σκιαγραφείται η παραβατικότητα στη σύγχρονη εποχή.

Πείτε μας δυο λόγια για το Ερευνητικό Πρόγραμμα του Εργαστηρίου Λόγου και Πολιτισμού του Π.Τ.Π.Ε. του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας; Τι σας βοήθησε να κατανοήσετε;

Το Εργαστήριο Λόγου και Πολιτισμού, το οποίο και διευθύνω και το οποίο ιδρύθηκε από τον Ομότιμο σήμερα Καθηγητή κ. Β.Δ. Αναγνωστόπουλο, γνωστό για την προσφορά του στην εξέλιξη της Παιδικής Λογοτεχνίας στη χώρα μας, έχει μακρόχρονη πορεία στο Πανεπιστήμιο (1999), με ποικίλες δράσεις και εκτός από το πλούσιο υλικό σε βιβλία (θεωρητικά και λογοτεχνικά), περιοδικά, βιντεοκασέτες με προφορικές αφηγήσεις και σπάνιο υλικό με στόχο την ίδρυση του «Μουσείου Παιδικής Λογοτεχνίας», ασχολείται μεταξύ άλλων και με την έρευνα. Στο πλαίσιο αυτό έρχεται να προστεθεί και το συγκεκριμένο ερευνητικό πρόγραμμα που επιχορηγήθηκε από την Επιτροπή Ερευνών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Στο πρόγραμμα εργάστηκαν υπ. Διδάκτορες και εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης (και όχι μόνο της περιοχής δράσης του πανεπιστημίου), οι οποίοι εφάρμοσαν σε συνθήκες πραγματικής τάξης τις προτάσεις και τις δραστηριότητες που έθεσε το πρόγραμμα, με έμφαση πάντα στο λογοτεχνικό κείμενο. Επιλέχθηκαν βιβλία ελληνικά αλλά και ξενόγλωσσα που προβάλλουν την παραβατική συμπεριφορά όχι μόνο εφήβων και μικρών παιδιών, αλλά και ενηλίκων που φέρουν «φωτοστέφανο» ηθικής, όπως η μητέρα. Στα βιβλία αυτά σχεδιάστηκαν εφαρμογές με γνώμονα πάντα την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των αναγνωστών. Για τη συλλογή δεδομένων σχεδιάστηκαν ερωτηματολόγια που αρχικά διερευνούσαν τις απόψεις των αναγνωστών για την παραβατική συμπεριφορά, τα είδη της, του ποιος έχει δικαίωμα σε τέτοιες συμπεριφορές, κ.α. Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκαν εφαρμογές με τα κείμενα και επανήλθε το ερωτηματολόγιο. Τα αποτελέσματα, μεταξύ άλλων, δείχνουν τη διαφορά στον κοινωνικό ιστό σε ό,τι αφορά την αντίληψη και ερμηνεία της παραβατικότητας και της ανθεκτικότητας σε αυτή, καθώς και τον βαθμό επίδρασης των αναγνωσμάτων στις απόψεις και ιδέες των παιδιών.

Τα αποτελέσματα, μεταξύ άλλων, δείχνουν τη διαφορά στον κοινωνικό ιστό σε ό,τι αφορά την αντίληψη και ερμηνεία της παραβατικότητας και της ανθεκτικότητας σε αυτή, καθώς και τον βαθμό επίδρασης των αναγνωσμάτων στις απόψεις και ιδέες των παιδιών.

Πρέπει να ενθαρρύνονται τα παιδιά και οι έφηβοι να γράφουν λογοτεχνία, ακόμη κι αν δεν είναι μέχρι τότε επαρκείς αναγνώστες;

Με την εμπειρία μου, ως διδάσκουσα το αντικείμενο της λογοτεχνίας για παιδιά και θέματα δημιουργικής γραφής σε πανεπιστημιακά ιδρύματα της ημεδαπής και της αλλοδαπής, δηλώνω ένθερμη υποστηρίκτρια της απόκτησης εμπειρίας των εφήβων και των παιδιών με τη λογοτεχνική γραφή. Όχι τόσο για να βελτιώσουν την έκφρασή τους ή να μυηθούν σε τεχνικές συγγραφής, όσο για να κατανοήσουν την σύνθεση ενός κειμένου και κυρίως γιατί έρχονται σε επαφή με κείμενα και μέσα από την «ανασύνθεσή» τους ή την «ανατομία» τους, εδραιώνουν τη σχέση τους με την ανάγνωση.

Θα μπορούσε η λογοτεχνία, ανάγνωση ή συγγραφή, να βοηθήσει παιδιά ή νέους με μητρώο παραβατικότητας;

Προγράμματα ανάλογα που έχουν εφαρμοστεί (έστω σε περιορισμένη έκταση) ακόμη και σε σωφρονιστικά «ιδρύματα» νέων με μητρώο παραβατικότητας, καταθέτουν θετική εμπειρία πάνω σε αυτό το θέμα. Προσωπικά δεν πιστεύω ότι τα παιδιά με παραβατική συμπεριφορά έχουν μεγαλύτερη ανάγκη από τέτοιου είδους βιβλία έναντι των «άλλων» παιδιών. Οι ψυχοσυναισθηματικές ανάγκες είναι κοινές. Εκείνο που διαφέρει ίσως είναι η αίσθηση της δικαίωσης όπως σκιαγραφείται σήμερα η παραβατικότητα στη λογοτεχνία για παιδιά και νέους. Δεν υπάρχει τιμωρία, ούτε κατηγορητήριο απέναντι στην παραβατικότητα. Σκιαγραφούνται οι λόγοι, οι αιτίες, και κάθε αναγνώστης παίρνει θέση απέναντι σε αυτό που προβάλλεται ως αποδεκτό ή μη αποδεκτό κοινωνικά, ηθικά, νομικά. Εκείνο που μπορεί να βοηθήσει τον αναγνώστη είναι ότι η λογοτεχνία εκτός των άλλων θέτει προβλήματα προς λύση κι εκεί δοκιμάζονται ιδεολογίες και απόψεις. Ενισχύονται, δικαιώνονται ή καταρρίπτονται. Κι αυτό γιατί αποκαλύπτεται όλος ο ιστός πάνω στον οποίο δομείται μια κοινωνία.

Εκείνο που μπορεί να βοηθήσει τον αναγνώστη είναι ότι η λογοτεχνία εκτός των άλλων θέτει προβλήματα προς λύση κι εκεί δοκιμάζονται ιδεολογίες και απόψεις. Ενισχύονται, δικαιώνονται ή καταρρίπτονται. Κι αυτό γιατί αποκαλύπτεται όλος ο ιστός πάνω στον οποίο δομείται μια κοινωνία.

Είναι οι εκπαιδευτικοί έτοιμοι να εφαρμόσουν στην πράξη τα συμπεράσματα της μελέτης σας;

Η εφαρμογή του Προγράμματος αυτού, τόσο σε δημόσια όσο και ιδιωτικά σχολεία, έδειξε ότι εφόσον οι εκπαιδευτικοί έχουν το απαραίτητο θεωρητικό/ενημερωτικό πλαίσιο (τους το δίνει το συγκεκριμένο βιβλίο εν συντομία) αλλά και προτάσεις για τους τρόπους διαχείρισης και αξιοποίησης αυτής της θεματικής βιβλίων και γενικά όσων αναπτύσσουν ευαίσθητα κοινωνικά θέματα, ναι είναι έτοιμοι. Έχουν στη διάθεσή τους έτοιμο υλικό βασισμένο σε κείμενα,  με το οποίο όχι απλά μπορεί να προχωρήσουν σε εφαρμογή της ίδιας διαδικασίας, αλλά να επεκτείνουν και σε άλλα αναγνώσματα με τον δικό τους τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες και τις συνθήκες της τάξης τους.

Πώς θα περιγράφατε τον ιδανικό αναγνώστη του βιβλίου σας;

Ως κάποιον/α που έχει ενδιαφέρον για καινοτόμες δράσεις. Που κρατά αποστάσεις από την στερεοτυπική επανάληψη ακολουθίας των «ασφαλών» οδών σε τρόπους διδασκαλίας της λογοτεχνίας και αντιμετώπισης της δράσης της ανάγνωσης στο χώρο της εκπαίδευσης.


syllogikos tomos paravatikotitaΠαραβατικότητα στο παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο
ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ, ΑΝΑΤΡΟΠΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ
ΤΩΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΩΝ

ΤΑΣΟΥΛΑ ΤΣΙΛΙΜΕΝΗ, ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΜΗΚΕ, ΘΕΟΔΩΡΑ ΤΣΙΒΟΥΛΗ
ΡΟΠΗ 2020
Σελ. 120, τιμή εκδότη €12.70

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΤΑΣΟΥΛΑΣ ΤΣΙΛΙΜΕΝΗ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

5 λεπτά με την Κωνσταντίνα Γιαχαλή

5 λεπτά με την Κωνσταντίνα Γιαχαλή

Πέντε λεπτά με μία συγγραφέα. Σήμερα η Κωνσταντίνα Γιαχαλή, με αφορμή το μυθιστόρημά της «Ποτέ δεν ξέρεις», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Βρισκόμαστε στα ανέμελα χρόνια του 2004, όταν η Ελλάδα «νικούσε». Τι σημαίν...

Παντελής Μπουκάλας: «Η μαρτυρία τους είναι μαρτυρία της νοοτροπίας των προγόνων μας»

Παντελής Μπουκάλας: «Η μαρτυρία τους είναι μαρτυρία της νοοτροπίας των προγόνων μας»

Μια συνομιλία με τον Παντελή Μπουκάλα για τη δημώδη ποίηση, την πρόσληψή της από τους μεταγενέστερους ποιητές και την ένταξή της στις πηγές ιστορικής πληροφορίας, με αφορμή την κυκλοφορία του τέταρτου τόμου της σειράς «Πιάνω γραφή να γράψω... Δοκίμια για το Δημοτικό Τραγούδι»: «Ο έρως και το έθνος. Οι φυλές, οι θρησ...

Νίκος Σιδέρης: «Χρειάζεται συναισθηματική ευθύνη» – Με αφορμή το «Πώς το παιδί μαθαίνει να ζητά λαμβάνοντας υπόψη και τον άλλον»

Νίκος Σιδέρης: «Χρειάζεται συναισθηματική ευθύνη» – Με αφορμή το «Πώς το παιδί μαθαίνει να ζητά λαμβάνοντας υπόψη και τον άλλον»

Από την ωμή ναρκισσιστική απαίτηση στο έντεχνο αίτημα: «Πώς το παιδί μαθαίνει να ζητά λαβαίνοντας υπόψη και τον άλλον». Μια συζήτηση με τον ψυχίατρο - ψυχαναλυτή Νίκο Σιδέρη με αφορμή το τελευταίο βιβλίο του που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Της Ελένης Κορόβηλα

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Ξεκίνησε χθες το 1ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων

Το βράδυ της Τετάρτης 29 Ιουνίου ξεκίνησε και επίσημα το 1ο φεστιβάλ βιβλίου στα Χανιά με εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στον χώρο «Μίκης Θεοδωράκης». Στην κεντρική εικόνα, ο διευθυντής του Φεστιβάλ Μανώλης Πιμπλής και η δημοσιογράφος Κυριακή Μπεϊόγλου, παρουσιάζουν το Φεστιβάλ. 

Επιμέλεια: Book ...

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

«Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» του Αντόνιο Σκάρμετα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Antonio Skarmeta «Ο ταχυδρόμος του Νερούδα» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Κλειδάριθμος), στο οποίο βασίστηκε και η εξαιρετικά επιτυχημένη ταινία «Ο ταχυδρόμος» (1994) του Μάικλ Ράντφορντ.

Της Λεύκης Σαραντινού

Μια καλή ματ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ