tasoula tsilimeni

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, η Τασούλα Τσιλιμένη, με αφορμή τον τόμο «Παραβατικότητα στο παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο – Στερεότυπα, ανατροπές και προτάσεις για την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των αναγνωστών», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ροπή.

Επιμέλεια: Book Press

Ποιο ερέθισμα γέννησε την ανάγκη γι’ αυτό το βιβλίο;

Παρακολουθώντας τη θεματολογία της παιδικής εφηβικής λογοτεχνίας σε παγκόσμιο επίπεδο, διαπιστώθηκε ότι όλο και περισσότερα λογοτεχνικά κείμενα προβάλλουν χαρακτήρες οι οποίοι παρουσιάζουν παραβατική συμπεριφορά σε ηθικούς ή θεσπισμένους κανόνες του κράτους. Έχοντας υπόψη την άποψη για την αξιοποίηση της λογοτεχνίας προς την κατεύθυνση της «κοινωνικοποίησης» και σε συνάρτηση με τον τρόπο που παρουσιάζονται οι παραβατικές συμπεριφορές ηρώων στην κλασική παγκόσμια λογοτεχνία (Όλιβερ Τουίστ, κ.α.), αλλά και το γεγονός της «ταύτισης» του αναγνώστη με τους χαρακτήρες, θεωρήσαμε σκόπιμο να διερευνήσουμε σε βάθος τον τρόπο που σκιαγραφείται η παραβατικότητα στη σύγχρονη εποχή.

Πείτε μας δυο λόγια για το Ερευνητικό Πρόγραμμα του Εργαστηρίου Λόγου και Πολιτισμού του Π.Τ.Π.Ε. του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας; Τι σας βοήθησε να κατανοήσετε;

Το Εργαστήριο Λόγου και Πολιτισμού, το οποίο και διευθύνω και το οποίο ιδρύθηκε από τον Ομότιμο σήμερα Καθηγητή κ. Β.Δ. Αναγνωστόπουλο, γνωστό για την προσφορά του στην εξέλιξη της Παιδικής Λογοτεχνίας στη χώρα μας, έχει μακρόχρονη πορεία στο Πανεπιστήμιο (1999), με ποικίλες δράσεις και εκτός από το πλούσιο υλικό σε βιβλία (θεωρητικά και λογοτεχνικά), περιοδικά, βιντεοκασέτες με προφορικές αφηγήσεις και σπάνιο υλικό με στόχο την ίδρυση του «Μουσείου Παιδικής Λογοτεχνίας», ασχολείται μεταξύ άλλων και με την έρευνα. Στο πλαίσιο αυτό έρχεται να προστεθεί και το συγκεκριμένο ερευνητικό πρόγραμμα που επιχορηγήθηκε από την Επιτροπή Ερευνών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Στο πρόγραμμα εργάστηκαν υπ. Διδάκτορες και εκπαιδευτικοί όλων των βαθμίδων εκπαίδευσης (και όχι μόνο της περιοχής δράσης του πανεπιστημίου), οι οποίοι εφάρμοσαν σε συνθήκες πραγματικής τάξης τις προτάσεις και τις δραστηριότητες που έθεσε το πρόγραμμα, με έμφαση πάντα στο λογοτεχνικό κείμενο. Επιλέχθηκαν βιβλία ελληνικά αλλά και ξενόγλωσσα που προβάλλουν την παραβατική συμπεριφορά όχι μόνο εφήβων και μικρών παιδιών, αλλά και ενηλίκων που φέρουν «φωτοστέφανο» ηθικής, όπως η μητέρα. Στα βιβλία αυτά σχεδιάστηκαν εφαρμογές με γνώμονα πάντα την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των αναγνωστών. Για τη συλλογή δεδομένων σχεδιάστηκαν ερωτηματολόγια που αρχικά διερευνούσαν τις απόψεις των αναγνωστών για την παραβατική συμπεριφορά, τα είδη της, του ποιος έχει δικαίωμα σε τέτοιες συμπεριφορές, κ.α. Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκαν εφαρμογές με τα κείμενα και επανήλθε το ερωτηματολόγιο. Τα αποτελέσματα, μεταξύ άλλων, δείχνουν τη διαφορά στον κοινωνικό ιστό σε ό,τι αφορά την αντίληψη και ερμηνεία της παραβατικότητας και της ανθεκτικότητας σε αυτή, καθώς και τον βαθμό επίδρασης των αναγνωσμάτων στις απόψεις και ιδέες των παιδιών.

Τα αποτελέσματα, μεταξύ άλλων, δείχνουν τη διαφορά στον κοινωνικό ιστό σε ό,τι αφορά την αντίληψη και ερμηνεία της παραβατικότητας και της ανθεκτικότητας σε αυτή, καθώς και τον βαθμό επίδρασης των αναγνωσμάτων στις απόψεις και ιδέες των παιδιών.

Πρέπει να ενθαρρύνονται τα παιδιά και οι έφηβοι να γράφουν λογοτεχνία, ακόμη κι αν δεν είναι μέχρι τότε επαρκείς αναγνώστες;

Με την εμπειρία μου, ως διδάσκουσα το αντικείμενο της λογοτεχνίας για παιδιά και θέματα δημιουργικής γραφής σε πανεπιστημιακά ιδρύματα της ημεδαπής και της αλλοδαπής, δηλώνω ένθερμη υποστηρίκτρια της απόκτησης εμπειρίας των εφήβων και των παιδιών με τη λογοτεχνική γραφή. Όχι τόσο για να βελτιώσουν την έκφρασή τους ή να μυηθούν σε τεχνικές συγγραφής, όσο για να κατανοήσουν την σύνθεση ενός κειμένου και κυρίως γιατί έρχονται σε επαφή με κείμενα και μέσα από την «ανασύνθεσή» τους ή την «ανατομία» τους, εδραιώνουν τη σχέση τους με την ανάγνωση.

Θα μπορούσε η λογοτεχνία, ανάγνωση ή συγγραφή, να βοηθήσει παιδιά ή νέους με μητρώο παραβατικότητας;

Προγράμματα ανάλογα που έχουν εφαρμοστεί (έστω σε περιορισμένη έκταση) ακόμη και σε σωφρονιστικά «ιδρύματα» νέων με μητρώο παραβατικότητας, καταθέτουν θετική εμπειρία πάνω σε αυτό το θέμα. Προσωπικά δεν πιστεύω ότι τα παιδιά με παραβατική συμπεριφορά έχουν μεγαλύτερη ανάγκη από τέτοιου είδους βιβλία έναντι των «άλλων» παιδιών. Οι ψυχοσυναισθηματικές ανάγκες είναι κοινές. Εκείνο που διαφέρει ίσως είναι η αίσθηση της δικαίωσης όπως σκιαγραφείται σήμερα η παραβατικότητα στη λογοτεχνία για παιδιά και νέους. Δεν υπάρχει τιμωρία, ούτε κατηγορητήριο απέναντι στην παραβατικότητα. Σκιαγραφούνται οι λόγοι, οι αιτίες, και κάθε αναγνώστης παίρνει θέση απέναντι σε αυτό που προβάλλεται ως αποδεκτό ή μη αποδεκτό κοινωνικά, ηθικά, νομικά. Εκείνο που μπορεί να βοηθήσει τον αναγνώστη είναι ότι η λογοτεχνία εκτός των άλλων θέτει προβλήματα προς λύση κι εκεί δοκιμάζονται ιδεολογίες και απόψεις. Ενισχύονται, δικαιώνονται ή καταρρίπτονται. Κι αυτό γιατί αποκαλύπτεται όλος ο ιστός πάνω στον οποίο δομείται μια κοινωνία.

Εκείνο που μπορεί να βοηθήσει τον αναγνώστη είναι ότι η λογοτεχνία εκτός των άλλων θέτει προβλήματα προς λύση κι εκεί δοκιμάζονται ιδεολογίες και απόψεις. Ενισχύονται, δικαιώνονται ή καταρρίπτονται. Κι αυτό γιατί αποκαλύπτεται όλος ο ιστός πάνω στον οποίο δομείται μια κοινωνία.

Είναι οι εκπαιδευτικοί έτοιμοι να εφαρμόσουν στην πράξη τα συμπεράσματα της μελέτης σας;

Η εφαρμογή του Προγράμματος αυτού, τόσο σε δημόσια όσο και ιδιωτικά σχολεία, έδειξε ότι εφόσον οι εκπαιδευτικοί έχουν το απαραίτητο θεωρητικό/ενημερωτικό πλαίσιο (τους το δίνει το συγκεκριμένο βιβλίο εν συντομία) αλλά και προτάσεις για τους τρόπους διαχείρισης και αξιοποίησης αυτής της θεματικής βιβλίων και γενικά όσων αναπτύσσουν ευαίσθητα κοινωνικά θέματα, ναι είναι έτοιμοι. Έχουν στη διάθεσή τους έτοιμο υλικό βασισμένο σε κείμενα,  με το οποίο όχι απλά μπορεί να προχωρήσουν σε εφαρμογή της ίδιας διαδικασίας, αλλά να επεκτείνουν και σε άλλα αναγνώσματα με τον δικό τους τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες και τις συνθήκες της τάξης τους.

Πώς θα περιγράφατε τον ιδανικό αναγνώστη του βιβλίου σας;

Ως κάποιον/α που έχει ενδιαφέρον για καινοτόμες δράσεις. Που κρατά αποστάσεις από την στερεοτυπική επανάληψη ακολουθίας των «ασφαλών» οδών σε τρόπους διδασκαλίας της λογοτεχνίας και αντιμετώπισης της δράσης της ανάγνωσης στο χώρο της εκπαίδευσης.


syllogikos tomos paravatikotitaΠαραβατικότητα στο παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο
ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ, ΑΝΑΤΡΟΠΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ
ΤΩΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΩΝ

ΤΑΣΟΥΛΑ ΤΣΙΛΙΜΕΝΗ, ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΜΗΚΕ, ΘΕΟΔΩΡΑ ΤΣΙΒΟΥΛΗ
ΡΟΠΗ 2020
Σελ. 120, τιμή εκδότη €12.70

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΤΑΣΟΥΛΑΣ ΤΣΙΛΙΜΕΝΗ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Θεόδωρος Γρηγοριάδης: «Κλείνει ένας κύκλος αγάπης και γραφής ταυτόχρονα»

Θεόδωρος Γρηγοριάδης: «Κλείνει ένας κύκλος αγάπης και γραφής ταυτόχρονα»

Μια συζήτηση με τον συγγραφέα Θεόδωρο Γρηγοριάδη με αφορμή το πρόσφατο μυθιστόρημά του «Ελσίνκι» (εκδ. Πατάκη).

Συνέντευξη στον Κώστα Αγοραστό 

Ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης είναι ένας τολμηρός και ταυτόχρονα χαμηλών τόνων συγγραφέας. Μέχρι στιγμής έχει ...

Άλκης Χαραλαμπίδης: «Το απλό, καθημερινό αντικείμενο, ακόμη και στην πιο μπανάλ εκδοχή του, αναβαπτίζεται από την τέχνη»

Άλκης Χαραλαμπίδης: «Το απλό, καθημερινό αντικείμενο, ακόμη και στην πιο μπανάλ εκδοχή του, αναβαπτίζεται από την τέχνη»

Συνέντευξη με τον ομότιμο καθηγητή του ΑΠΘ, ιστορικό της τέχνης Άλκη Χαραλαμπίδη, με αφορμή την έκδοση του βιβλίου «Τέχνη εκ των πραγμάτων» (εκδ. University Studio Press). 

Συνέντευξη στον Διονύση Μαρίνο 

Δύσ...

Αγνή Μαριακάκη: «Οφείλουμε τις δυνάμεις και τις αντοχές μας στα παιδικά μας τραύματα»

Αγνή Μαριακάκη: «Οφείλουμε τις δυνάμεις και τις αντοχές μας στα παιδικά μας τραύματα»

Μιλήσαμε με την ψυχολόγο και κοινωνική ερευνήτρια Αγνή Μαριακάκη με αφορμή το βιβλίο της «Μάθε από το παρελθόν σου, αγάπησε τον εαυτό σου, ζήσε τη ζωή που σου αξίζει», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Key Books. 

Συνέντευξη στην Ελένη Κορόβηλα

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ετυμολογίες» του Ευθύμη Φιλίππου και της Αγγελικής Παπούλια στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική)

«Ετυμολογίες» του Ευθύμη Φιλίππου και της Αγγελικής Παπούλια στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική)

Για την παράσταση «Ετυμολογίες» σε κείμενο του Ευθύμη Φιλίππου και σκηνοθεσία του Ευθύμη Φιλίππου και της Αγγελικής Παπούλια, η οποία θα παρουσιαστεί στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου, στο κτήριο της Παλαιάς Βουλής για 4 ακόμη παραστάσεις (20, 21 –δύο παραστάσεις–, 22 Ιουλίου).

Γράφει ο ...

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα, όπως ψηφίστηκαν από 503 μυθιστοριογράφους, συγγραφείς μη μυθοπλαστικών έργων, ποιητές, κριτικούς και άλλους βιβλιόφιλους – με την επιμέλεια των συντακτων του Book Review των Νew Υork Τimes. Έκπληξη; Οι γυναίκες συγγραφείς είναι, οριακά, περισσότερες από τους άντρες. 

...
«Θεόδωρος Τερζόπουλος: Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» του Δημήτρη Τσατσούλη (κριτική)

«Θεόδωρος Τερζόπουλος: Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» του Δημήτρη Τσατσούλη (κριτική)

Για το βιβλίο του Δημήτρη Τσατσούλη «Θεόδωρος Τερζόπουλος: ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» (εκδ. 24 Γράμματα). 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Η πρόσφατη παράσταση της αισχύλειας τριλογίας «...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα, όπως ψηφίστηκαν από 503 μυθιστοριογράφους, συγγραφείς μη μυθοπλαστικών έργων, ποιητές, κριτικούς και άλλους βιβλιόφιλους – με την επιμέλεια των συντακτων του Book Review των Νew Υork Τimes. Έκπληξη; Οι γυναίκες συγγραφείς είναι, οριακά, περισσότερες από τους άντρες. 

...
50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Γίνεται να αλλάξουμε τη ζωή μας αντιμετωπίζοντας τους φόβους, τα τραύματα του παρελθόντος και να αγαπήσουμε πραγματικά; Επιλέγουμε δέκα βιβλία που μας παρέχουν πρακτικές συμβουλές για να δούμε τον εαυτό μας κάτω από ένα νέο φως. 

Γράφει ο Λεωνίδας Καλούσης 

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ