genia30-390

Προδημοσίευση από τη μελέτη του Θανάση Αγάθου Η εποχή του μυθιστορήματος - Αναγνώσεις της πεζογραφίας της γενιάς του τριάντα, που κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Γκοβόστη. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός 

 

Πρόλογος

Το βιβλίο αυτό έχει ως κεντρικό άξονα την πρόσληψη της πεζογραφίας της γενιάς του '30 (κριτική υποδοχή, κινηματογραφικές και τηλεοπτικές μεταφορές) και απαρτίζεται από εννέα κεφάλαια που επιχειρούν να καταθέσουν έναν προβληματισμό πάνω σε ευρύτερα και ειδικότερα θέματα που σχετίζονται με τα πεζογραφήματα –κυρίως μυθιστορήματα– αυτής της γενιάς. Λέω «κυρίως μυθιστορήματα», γιατί με την εξαίρεση της νουβέλας του Στράτη Μυριβήλη Βασίλης ο Αρβανίτης, όλα τα κείμενα που συζητιούνται εδώ ανήκουν στο μυθιστόρημα, το είδος που κατ' εξοχήν ανανεώνεται και αναδεικνύεται από τη συγκεκριμένη λογοτεχνική γενιά, σε βαθμό που να δικαιολογείται, θαρρώ, η επιλογή του τίτλου του παρόντος βιβλίου. «Η εποχή του μυθιστορήματος», άλλωστε, είναι ο τίτλος και ενός ανυπόγραφου (αποδιδόμενου στον Γιώργο Θεοτοκά) άρθρου του περιοδικού Ιδέα, όπου γίνεται επισκόπηση της πεζογραφικής παραγωγής του 1933 και υπογραμμίζεται με νόημα ότι «το ελληνικό μυθιστόρημα γεννήθηκε και αντρώνεται γρήγορα».

Το κεφάλαιο «Η γενιά του '30 και η εποχή του μυθιστορήματος» έχει εισαγωγικό χαρακτήρα και αποπειράται να συνοψίσει κάποιες βασικές θέσεις συγγραφέων, κριτικών και ιστορικών της νεοελληνικής λογοτεχνίας αναφορικά με τη σχέση της γενιάς του 1930 με το μυθιστόρημα.

Στο κεφάλαιο «Τα μυθιστορήματα της γενιάς του '30 που αποτυπώνουν τη Μικρασιατική εμπειρία και η κριτική υποδοχή τους» επιχειρείται μια συνοπτική παρουσίαση της κριτικής πρόσληψης των «αιολικών» ή «μικρασιατικών» πεζογραφημάτων της γενιάς του '30, όπου συμπεριλαμβάνονται έργα πεζογράφων όπως ο Στράτης Μυριβήλης, ο Στρατής Δούκας, ο Ηλίας Βενέζης, ο Γιώργος Θεοτοκάς, ο Κοσμάς Πολίτης και η Τατιάνα Σταύρου. Τα μυθιστορήματα που συγκροτούν αυτόν τον μικρασιατικό «κανόνα», κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες: αυτά που επικεντρώνονται στην περίοδο της Καταστροφής και της αιχμαλωσίας· αυτά που αναφέρονται στην επιστροφή των στρατιωτών από το μικρασιατικό μέτωπο και στην εγκατάσταση των προσφύγων σε αστικές περιοχές γύρω από την Αθήνα· και αυτά που περιγράφουν τη ζωή στη Μικρασία πριν από την Καταστροφή.

Στο κεφάλαιο «Το Νούμερο 31328 του Βενέζη και 1922 του Κούνδουρου: Από το βιβλίο της αιχμαλωσίας στην ταινία-μπαλάντα της καταστροφής», διευρυμένη και επεξεργασμένη εκδοχή παλαιότερης μελέτης μου («Το Νούμερο 31328 του Βενέζη και 1922 του Κούνδουρου: το μυθιστόρημα ως αφετηρία για κινηματογραφική αναλογία», στο: Ζ.Ι. Σιαφλέκης, Ερασμία – Λουίζα Σταυροπούλου (επιμ.), Τριαντάφυλλα και γιασεμιά. Τιμητικός τόμος για την Ελένη Πολίτου-Μαρμαρινού, Gutenberg, Αθήνα 2012, σ. 599-616), προτείνεται μια συγκριτική ανάγνωση του μυθιστορήματος και της ταινίας, εστιασμένη στους άξονες της πλοκής, της αφήγησης, της σκιαγράφησης των χαρακτήρων και της κριτικής πρόσληψης των δύο έργων. Το μυθιστόρημα του Ηλία Βενέζη Το Νούμερο 31328 (1931), συγκλονιστικό χρονικό μιας οδυνηρής προσωπικής εμπειρίας του συγγραφέα, της αιχμαλωσίας του μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, αποτελεί ορόσημο στην ιστορία της νεοελληνικής πεζογραφίας, με αλλεπάλληλες εκδόσεις και ύμνους από την κριτική. Η –απαγορευμένη επί τρία χρόνια μετά τη βράβευσή της στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης του 1978– κινηματογραφική ταινία του Νίκου Κούνδουρου 1922 (1978), η οποία αποτελεί ελεύθερη κινηματογραφική διασκευή του μυθιστορήματος του Βενέζη, ανήκει στην κατηγορία της κινηματογραφικής μεταφοράς λογοτεχνικού έργου που ονομάζεται «αναλογία», κατά την οποία ένα λογοτεχνικό έργο χρησιμεύει ως σημείο εκκίνησης για ένα νέο έργο τέχνης, με αποτέλεσμα η λογοτεχνική πηγή να καθίσταται ενίοτε δυσδιάκριτη.

Στο κεφάλαιο «Κουρασμένοι ήρωες στα αστικά μυθιστορήματα της δεκαετίας του 1930» γίνεται συζήτηση για αρκετούς μυθιστορηματικούς χαρακτήρες, ανδρικούς και γυναικείους, που εκφράζουν έναν από τους κυρίαρχους θεματικούς άξονες στην αστική πεζογραφία της γενιάς του '30, την αλλοτρίωση του ατόμου και τη δυσαρμονία του με το περιβάλλον. Τέτοιοι «κουρασμένοι» ήρωες μπορούν να εντοπιστούν στα μυθιστορήματα Δεσμώτες (1932), Η παρακμή των Σκληρών (1933) και Η μενεξεδένια πολιτεία (1937) του Άγγελου Τερζάκη, Ο συνταγματάρχης Λιάπκιν (1933) και Χίμαιρα (1936) του Μ. Καραγάτση, Εκάτη (1933) του Κοσμά Πολίτη, Αργώ (1933) και Το δαιμόνιο (1938) του Γιώργου Θεοτοκά, Οι παραστρατημένοι (1935) της Λιλίκας Νάκου.

Στο κεφάλαιο «Το δαιμόνιο του Γιώργου Θεοτοκά από την οπτική γωνία του Βασίλη Βασιλικού» συνοψίζονται τα βασικά σημεία μιας σχετικά πρόσφατης κριτικής του μυθιστορήματος του Θεοτοκά από έναν νεότερο ομότεχνό του και επιχειρείται ένας διακειμενικός συσχετισμός ανάμεσα στο Δαιμόνιο και στα Θύματα ειρήνης του Βασιλικού.

Στο κεφάλαιο «Ο Ζορμπάς και ο Βασίλης ο Αρβανίτης». Δύο εκδοχές ελληνικότητας σε καιρούς δύστηνους» (πρώτη δημοσίευση: περιοδικό Αντί, περίοδος Β΄, τχ. 911-912, 4 Ιανουαρίου 2008, σ. 35-39) προτείνεται μια σύγκριση ανάμεσα σε δύο οριακά έργα της νεοελληνικής πεζογραφίας, το Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά του Νίκου Καζαντζάκη και το Βασίλης ο Αρβανίτης του Στράτη Μυριβήλη – έργα τα οποία λαμβάνουν την οριστική μορφή τους κατά τη διάρκεια της Γερμανικής Κατοχής και, παρά τις διόλου αμελητέες διαφορές τους, «συνομιλούν» μεταξύ τους σε διάφορα επίπεδα. Επισημαίνονται κοινά σημεία μεταξύ των κεντρικών ηρώων των δύο έργων (ιδιόμορφη «παλικαριά», απαξίωση προς το ιδανικό της Πατρίδας, περιφρόνηση προς τη θρησκεία και τους ιερωμένους, αμοραλισμός, απόρριψη κοινωνικών συμβάσεων, διάθεση προστασίας των περιφρονημένων γυναικών), δύο αρχετυπικών μορφών που καταλήγουν να συμβολίζουν την αντοχή της ελληνικής φυλής και να αποτελούν δύο ιδιαίτερες εκφράσεις της ελληνικής ταυτότητας, βασισμένες στη λαϊκή παράδοση. Εξετάζονται, επίσης, θέματα όπως ο ρόλος των αφηγητών στα δύο έργα και η διάθεση ειδωλοποίησης των δύο κεντρικών ηρώων, οι μέθοδοι σκιαγράφησης των χαρακτήρων, η τοποθέτηση της δράσης σε μικρές αγροτικές κοινότητες.

Το κεφάλαιο «Ένας συγγραφέας πίσω από την κάμερα: ο Άγγελος Τερζάκης και το πείραμα της Νυχτερινής περιπέτειας» (πρώτη δημοσίευση: Δημήτρης Αγγελάτος, Ευριπίδης Γαραντούδης (επιμ.), Η λογοτεχνία και οι τέχνες της εικόνας. Ζωγραφική και κινηματογράφος, Καλλιγράφος, Αθήνα 2013, σ. 139-151), επιχειρεί μια ανίχνευση της «συνομιλίας» της ταινίας Νυχτερινή περιπέτεια, που σκηνοθέτησε ο Άγγελος Τερζάκης το 1953, με το σύνολο της πεζογραφικής και της δραματικής δημιουργίας του συγγραφέα. Η ταινία συνιστά ένα πολύτιμο τεκμήριο για το ανήσυχο πνεύμα του δημιουργού της, τη διάθεσή του να εκφραστεί εκμεταλλευόμενος τις δυνατότητες που του προσφέρει η κινηματογραφική γλώσσα και, οπωσδήποτε, συνδέεται με το λογοτεχνικό του έργο, τόσο από την άποψη της θεματολογίας όσο και από την άποψη της τεχνικής.

genia30-200Το κεφάλαιο «Το μυθιστόρημα των τεσσάρων: το γοητευτικό και παιγνιώδες πείραμα μιας λογοτεχνικής "élite"», επικεντρώνεται στο Μυθιστόρημα των τεσσάρων, ένα μυθιστόρημα που γράφεται το 1958 από τέσσερις κορυφαίους Νεοέλληνες πεζογράφους, βασικούς εκπροσώπους της γενιάς του '30, τους Άγγελο Τερζάκη, Στράτη Μυριβήλη, Ηλία Βενέζη και Μ. Καραγάτση. Επιχειρώ να διερευνήσω εάν και σε ποιον βαθμό το παιγνιώδες Μυθιστόρημα των τεσσάρων είναι δυνατόν να αντιμετωπιστεί ως ένα συλλογικό δημιούργημα ενός σημαντικού λογοτεχνικού «κουαρτέτου», ισχυρού μέρους μιας πνευματικής élite, της θρυλικής γενιάς του '30, η οποία, παρά τις αμφισβητήσεις που δέχεται, διατηρεί το 1958, τρεις δεκαετίες μετά το ξεκίνημά της, την πεποίθηση ότι αποτελεί μια «ξεχωριστή και ηγετική ομάδα» (κατά τον πρόσφατο χαρακτηρισμό του Δημήτρη Τζιόβα), δυνάμενη ακόμη να προσελκύσει το ενδιαφέρον του αναγνωστικού κοινού μιας καθημερινής εφημερίδας μεγάλης κυκλοφορίας.

Το κεφάλαιο «Οι τηλεοπτικές διασκευές των μυθιστορημάτων της γενιάς του '30» αναφέρεται στο ζήτημα της πρόσληψης της νεοελληνικής λογοτεχνικής παραγωγής της γενιάς του '30 μέσα από τις δημοφιλείς τηλεοπτικές διασκευές.

Κλείνοντας αυτό το σημείωμα, αισθάνομαι την ανάγκη να ευχαριστήσω τους συναδέλφους Έρη Σταυροπούλου, Γεωργία Γκότση, Γιάννη Ξούρια και Κατερίνα Μουστακάτου για τις πολύτιμες υποδείξεις τους και το πάντα πρόθυμο και εξυπηρετικό προσωπικό της Εθνικής Βιβλιοθήκης, της Βιβλιοθήκης της Βουλής, των Σπουδαστηρίου Νεοελληνικής Φιλολογίας, Αγγλικής και Γαλλικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Επίσης, τις εκδόσεις Γκοβόστης και ιδιαίτερα την επιμελήτρια Ευγενία Νικολάου και τον γραφίστα Πέτρο Τσαλπατούρο για την άψογη συνεργασία που είχαμε.

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μόνος με τον εαυτό σου» του Φρίντριχ Νίτσε (προδημοσίευση)

«Μόνος με τον εαυτό σου» του Φρίντριχ Νίτσε (προδημοσίευση)

Απόσπασμα από το βιβλίο με σύντομους αφορισμούς για τα ανθρώπινα πάθη του Friedrich Nietzsche «Μόνος με τον εαυτό σου» (μτφρ. Θάνος Καραγιαννόπουλος, εκδ. Οξύ), το οποίο κυκλοφορεί στις 12 Απριλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πεποίθηση είναι...

«Πάπυρος: Η περιπέτεια του βιβλίου από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα» της Ιρένε Βαγέχο (προδημοσίευση)

«Πάπυρος: Η περιπέτεια του βιβλίου από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα» της Ιρένε Βαγέχο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Irene Vallejo «Πάπυρος: Η περιπέτεια του βιβλίου από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα» (μτφρ. Κλεοπάτρα Ελαιοτριβιάρη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 14 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Πώς το παιδί μαθαίνει να ζητά λαμβάνοντας υπόψη και τον άλλον» του Νίκου Σιδέρη (προδημοσίευση)

«Πώς το παιδί μαθαίνει να ζητά λαμβάνοντας υπόψη και τον άλλον» του Νίκου Σιδέρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Νίκου Σιδέρη «Πώς το παιδί μαθαίνει να ζητά λαμβάνοντας υπόψη και τον άλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 8 Απριλίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τα παιδιά συνέχεια ζητούν από τους γονείς...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

Η Margaret Atwood είναι Καναδή συγγραφέας και ποιήτρια, ευρέως γνωστή για το μελλοντολογικό μυθιστόρημά της «Η ιστορία της θεραπαινίδας», το οποίο εκτυλίσσεται σε μια δυστοπική, πατριαρχική κοινωνία όπου οι γυναίκες έχουν χάσει τα περισσότερα δικαιώματά τους. Τόσο με το λογοτεχνικό της έργο, όσο και με τα δοκίμια, τ...

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Santiago Roncagliolo «Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου, εκδ. Καστανιώτη).

Του Διονύση Μαρίνου

Το 2021, έπειτα από τρία χρόνια εργώδους προσπάθειας και αναγκαίας κατάδυσης στο σκότος, η περιβ...

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Σε μια σεμνή μα συγκινησιακά φορτισμένη εκδήλωση, ο Δήμος Χανίων τίμησε τη Χανιώτισσα συγγραφέα, Μάρω Δούκα, για την προσφορά της στις Τέχνες, τα Γράμματα και την ανάδειξη της Ιστορίας του τόπου. Στη φωτογραφία, ο Δήμαρχος Χανίων Παναγιώτης Σημανδηράκης καθώς αποδίδει το μετάλλιο της πόλης στη συγγραφέα.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Από την πληθώρα των νέων εκδόσεων μεταφρασμένων αστυνομικών βιβλίων ξεχωρίσαμε εννέα. Σας τα παρουσιάζουμε. 

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Μήπως το κατασκοπικό εξελίσσεται στο νέο συναρπαστικό θρίλερ; Εννέα –κλασικά και σύγχρονα– αστυνομικά μυθιστορήμ...

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ