«Οι Pearl Jam σε Χρόνο Ενεστώτα» του Ρόνεν Γκιβόνι (προδημοσίευση)

Οι Pearl Jam και οι σύγχρονοί τους έκαναν τον ιδεαλισμό –το να νοιάζεσαι– κουλ. Ήταν μια μουσική που πίστευε αφελώς σε μια κοινή δημόσια γλώσσα, στη συνείδηση και στην κοινότητα, και επιδίωκε να αλλάξει τη ζωή των ανθρώπων. Ήταν μια μορφή τέχνης που βασιζόταν στη συναισθηματική ειλικρίνεια χωρίς να ντρέπεται. Ήταν μια μουσική που έμοιαζε να λέει πως, αν μπορούσες να είσαι ανθεκτικός και εφευρετικός, θα έβρισκες το κουράγιο που θα σε θωράκιζε για να τα βγάλεις πέρα σε όλα. Αμφισβητούσε τις απόψεις περί θεατών και αστέρων. Και το πιο ασυνήθιστο, ήταν μια μουσική που έλεγε όχι, όχι στην ιδέα ότι ένα συγκρότημα υπήρχε μόνο και μόνο για να πουλάει, όχι στην άποψη ότι ένα συγκρότημα πρέπει να γίνει όσο το δυνατόν πλουσιότερο και πιο διαδεδομένο.

Το γκραντζ άφησε πίσω του μερικά σπουδαία συγκροτήματα (Screaming Trees, Soundgarden, Pearl Jam, Alice in Chains, Nirvana), λίγες καλές ταινίες (Hype!), κάποια καλά σάουντρακ και σινγκλ και μερικές αξιόλογες συνεργασίες. Το πιο σημαντικό όμως ήταν ότι παρείχε τη δυνατότητα σε μια ολόκληρη γενιά να αντιμετωπίσει τη μουσική σαν κάτι παραπάνω από καταναλωτικό αγαθό. Ήταν κάτι που καταργούσε όρια, που διέθετε αξιοπρέπεια, που εξέφραζε κοινές επιθυμίες, που περιλάμβανε πολυπλοκότητα και ουτοπικές φιλοδοξίες, που απέβλεπε σε μια δεκτική, ηθική κουλτούρα. «Ήμουν σχετικά νέα και δεν είχα μέτρο σύγκρισης», είπε η Τζάνετ Μπίλιγκ Ριτς, μάνατζερ των Breeders. «Υπέθετα απλώς ότι έτσι λειτουργούσαν τα πράγματα. Μόνο εκ των υστέρων συνειδητοποίησα ότι ήταν μια επανάσταση».

Ήταν κάτι που καταργούσε όρια, που διέθετε αξιοπρέπεια, που εξέφραζε κοινές επιθυμίες, που περιλάμβανε πολυπλοκότητα και ουτοπικές φιλοδοξίες, που απέβλεπε σε μια δεκτική, ηθική κουλτούρα.

Δεν ήταν απλώς μια παρέκκλιση ή ένα δημιούργημα των μέσων ενημέρωσης. Κάτι είχε όντως αλλάξει. Όποιος ενδιαφερόταν για τη μουσική άλλαξε και θα δυσκολευόταν να το ξεχάσει. Ο Λέστερ Μπανγκς έγραψε το 1977: «Δεν θα συμφωνήσουμε ποτέ ξανά για τίποτα όπως συμφωνούσαμε για τον Έλβις». Όμως, μόλις δεκαπέντε χρόνια αργότερα, αυτό θα αποδεικνυόταν αναληθές. «Βασιζόμασταν στην αντίληψή μας, που μερικές φορές ήταν μειωμένη, και στην τύχη μας, που ήταν μεγάλη, αλλά πρώτα και κύρια στην πίστη μας», είπε ο Τζόναθαν Πόουνμαν. «Αυτό ήταν το ζήτημα: Καταλαβαίναμε ότι συγκροτήματα σαν τους Screaming Trees, τους Soundgarden και τους Nirvana ήταν παγκόσμιας κλάσης, ότι σε έναν δίκαιο κόσμο αυτά θα έπρεπε να είναι τα μεγαλύτερα συγκροτήματα του πλανήτη. Αυτό που δεν περιμέναμε ήταν ότι ο κόσμος θα γινόταν δίκαιος προσωρινά. Ήταν φοβερά, πάντως».

Σήμερα ο κόσμος της δημοφιλούς μουσικής απέχει αιώνες από την εποχή που ένα άλμπουμ σαν το Vitalogy μπορούσε να πουλήσει εκατομμύρια αντίτυπα, και πόσο μάλλον μέσα σε μια εβδομάδα, όπως απέχει αιώνες από την εποχή που ένα καινούργιο άλμπουμ των Pearl Jam σημείωνε ρεκόρ πωλήσεων. Δεν είναι απλώς ότι οι πωλήσεις των άλμπουμ έχουν πέσει· ακόμα και η ιδέα ότι ένας καλλιτέχνης μπορεί να συσπειρώσει γύρω του τον κόσμο τείνει να εκλείψει. Κάποτε η δημοφιλής μουσική ήταν ουτοπική, διαφωτιστική, ιδεαλιστική, προσπαθούσε να επικοινωνήσει με τον κόσμο. Σήμερα, όπως και πολλά άλλα στη ζωή μας, αντικατοπτρίζει την περιχαράκωση του καθενός στη γωνιά του, σε μια ιδιότυπη βιομηχανία από θεατές, καταναλωτές, αλγόριθμους και playlist. Σίγουρα η μουσική σημαίνει και σήμερα πολλά για πολλούς ανθρώπους, όπως πάντα. Αν με ρωτήσετε όμως αν θα ξαναδούμε μια στιγμή σαν την εμφάνιση των Pearl Jam στο SNL το 1994 ή στο MTV Unplugged, όταν ο Εντ έγραψε στο χέρι του «ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ!!!», υποθέτω πως είναι απίθανο. Στις αρχές της δεκαετίας του ’90 οι Pearl Jam κήρυξαν πόλεμο στην πιο ισχυρή εταιρεία στον χώρο της ζωντανής μουσικής (της Ticketmaster) και ηττήθηκαν άσχημα. Προσπαθήστε να βρείτε έναν καλλιτέχνη που θα ήταν πρόθυμος να κάνει κάτι παρόμοιο σήμερα.

Οι Pearl Jam είναι μέρος του πολιτισμού. Όχι μόνο επειδή τα τραγούδια τους έχουν γίνει υπόκρουση για γενέθλια και γάμους, ούτε μόνο επειδή διαμόρφωσαν μεγάλο μέρος από τη μουσική, τον θρύλο και την παράδοση της δεκαετίας του ’90. Η δημόσια εικόνα τους, η απροκάλυπτη αισιοδοξία τους, η κοινωνική τους συνείδηση, η ενεργή συμμετοχή τους, ο ακτιβισμός, το ήθος που βοήθησαν να δημιουργηθεί, ήταν όλα ριζοσπαστικά στον κόσμο του μέινστριμ ροκ. Ωστόσο, παρόλο που όλα αυτά κατέχουν κεντρική σημασία στην ιστορία τους, δεν είναι ο λόγος που μας έλκει η μουσική τους. Εξακολουθούμε να ακούμε τους Pearl Jam επειδή στις καλύτερες στιγμές τους («Present Tense», «Brain of J», «Off He Goes», «Tremor Christ», «Parting Ways», «Breath», «Release») μας υπενθυμίζουν αυτό που μόνο η μουσική μπορεί να μας προσφέρει προσωρινά: έναν καλύτερο κόσμο. Παρόλο που οι μεγαλύτερες σε ηλικία γενιές θα συνδέουν πάντα τους Pearl Jam με τις αρχές της δεκαετίας του ’90, το συγκρότημα έχει κάνει πολλά για να αυξήσει το σύνολο της ανθρώπινης ευτυχίας, της συλλογικής διασύνδεσης και της καλής προδιάθεσης σε εκατομμύρια άτομα. If I knew where it was I would take you there, but there's much more than this…