prodimosieysi Alexandra Deligiorgi

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Αλεξάνδρας Δεληγιώργη «Σύγχρονα κάτοπτρα της ελληνικότητας – Ιδέες και Ιδεολογήματα στον 20ο αιώνα», το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«…επιχειρώντας, έτσι, μια συνοπτική επισκόπηση της σύγχρονης πεζογραφικής μας παράδοσης των πρώτων πενήντα χρόνων από την ίδρυση του σύγχρονου ελληνικού κράτους, ο Δημήτρης Χατζής διαπίστωνε, σε σχέση με την ευρωπαϊκή λογοτεχνία, μια εντεινόμενη καθυστέρηση ενός αιώνα σε όλα τα είδη της λογοτεχνίας μας, που ο ρυθμός της ανακόπηκε, από το 1880 και μετά, όταν η γλωσσική πολυφωνία έδωσε τη θέση της στο δίπολο καθαρεύουσας ή δημοτικής. Έκτοτε, και παράλληλα με την σχολή του δημοτικισμού, της οποίας ηγήθηκε ο Κ. Παλαμάς, εμφανίσθηκαν στο λογοτεχνικό προσκήνιο πεζογράφοι που μίλησαν για τη ζωή της τότε αγροτικής και ημιαστικής ελληνικής κοινωνίας, με προεξάρχοντες τους «ηθογράφους» Καλλιγά, Βικέλα, Βιζυηνό και τον σπουδαιότερο όλων, Παπαδιαμάντη. Έχοντας κατά νου την Ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας του Κ. Δημαρά, ο Δ. Χατζής παρατηρούσε, ότι οι πεζογράφοι αυτοί, κοιταγμένοι υπό ένα «αριστοκρατικό» πρίσμα, αντιμετωπίζονταν αρνητικά, ενώ υπό το « λαϊκιστικό» πρίσμα, θετικά, ώστε κατά την πάγια τακτική, να αλληλο-αποκλείονται.

Με τη διαφορά ότι ο Χατζής διέκρινε κι αυτός μια τρίτη άποψη, «μυστικιστική» ή επαγγελλόμενη την «επιστροφή στις ρίζες», η οποία, όμως, κακοποιούσε, εξίσου με τις άλλες δύο οπτικές, την ηθογραφική μας παράδοση. Περιέργως πως, ως να ήθελε να σώσει τη ηθογραφία, στη διάλεξή του, δεν έκανε μνεία σε πεζογράφους της πρώτης 20ετίας του 20ού αιώνα, δημιουργούς εκ παραλλήλου με τους «ηθογράφους» όπως ο Εμ. Ροΐδης, ο Κ. Χατζόπουλος, ο Κ. Θεοτόκης, ο Κ. Χρηστομάνος, ο Μ. Μητσάκης, κ.ά. Δεν απέφυγε, πάντως, να συνδέσει την ανανέωση της πεζογραφίας μας με την επαναστατική έκρηξη της Νέας ποίησης, εφόσον αυτή, με πρωτουργό και δάσκαλό της, τον Κ. Καβάφη, οδηγούσε τη γενιά του ’30 σε ρήξη με την ηθογραφία και την δημώδη ποιητική της. Και ενώ απέδωσε στους εκπροσώπους της –αστούς, επαναστατημένους αναρχικούς ή κομματικούς επαναστάτες–, τη δημιουργία της ζωντανής γλώσσας της πεζογραφίας, αποκάλεσε την γενιά του ‘30 «χτικιασμένη» γενιά, πάσχουσα από την κληρονομική νόσο του επαρχιώτικου ελληνοκεντρισμού που της στέρησε το σθένος να δει σε βάθος την ελληνική πραγματικότητα. Το επόμενο χάσμα που εντόπιζε στην πεζογραφία της 20ετίας 1945-1967 από το οποίο αναδύθηκε η πεζογραφία της μεταπολίτευσης, το απέδωσε στην δικτατορία του ’67.

O Δ. Χατζής δικαίως αναρωτήθηκε πώς ήταν δυνατόν μια τέτοια «μισή και ανολοκλήρωτη παράδοση» να είναι οδηγός και στήριγμα στη μυθιστορηματική απόδοση της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας, που την κίνησή της καθόριζαν όροι της παγκόσμιας συγκυρίας...

Με όλα τα παραπάνω χάσματα, που προκαλούν ρήξεις στη συνέχεια της πεζογραφικής μας παράδοσης του 20ού αι., ο Δ. Χατζής δικαίως αναρωτήθηκε πώς ήταν δυνατόν μια τέτοια «μισή και ανολοκλήρωτη παράδοση» να είναι οδηγός και στήριγμα στη μυθιστορηματική απόδοση της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας, που την κίνησή της καθόριζαν όροι της παγκόσμιας συγκυρίας, ενόσω δοκιμαζόταν από την κοσμοθεωρητική, ιδεολογική και ηθική κρίση που προκαλούσε η μαζική κουλτούρα της κατανάλωσης και της πλαστής ευημερίας; 

katoptra DeligiogiΜε εξαίρεση πρωτοπόρους πεζογράφους, από τους οποίους αναφέρει μόνον τον Γ. Σκαρίμπα, αλλά όχι τον Γ. Μπεράτη ή τον  Ε. Γονατά, η πεζογραφία μας, άρρηκτα συνδεδεμένη με τα κοινωνικά οικονομικά και πολιτικά ζητήματα του καιρού της, με κομμένες τις ρίζες της παραμελημένης ή παραποιημένης παράδοσής μας, χωρίς μια σταθερή αφετηρία και χωρίς τρόπους αντίστασης, βρισκόταν και αυτή στη δίνη της παγκόσμιας κρίσης που προκαλούσε η παρακμή του αστικού κόσμου. Έτσι,  παραδεχόταν :

«Όλοι είμαστε μετέωροι, προσωρινά τοποθετημένοι, ταξικά απροσδιόριστοι».

Κάτω από αυτές τις συντριπτικά νέες συνθήκες μιας παραμόνιμης παγκόσμιας κρίσης, που μας ωθούσε να τις συνειδητοποιήσουμε, ο Δ. Χατζής τοποθετούνταν, τώρα, πάνω σε μια ριζικά διαφορετική «ιδεολογική» (ή μήπως και οντο-γνωσιοθεωρητική;) βάση, ομολογώντας την αδυναμία επιστροφής στην παράδοση έτσι όπως την είχε στοιχειοθετήσει, από τον εμφύλιο μέχρι την επάνοδό του από την εξορία. Γιατί παραδεχόταν πως η αναφορά σε μια θολή και αδιασαφήνιστη ελληνικότητα είναι καρπός μιας λαϊκίστικής δημαγωγίας. Απερίφραστα, έτσι, ομολογούσε ό,τι αρνούμαστε να ομολογήσουμε σαράντα χρόνια μετά:

«Το πρόβλημα του σημερινού πεζογράφου, όπως και κάθε καλλιτέχνη, είναι νομίζω τούτο: Πώς, αποκτώντας συνείδηση του εαυτού του και της εποχής του, θα περάσει από τις συμπληγάδες του παλιού, από τη μια μεριά, και του αρνητικού, από την άλλη, σε μια νέα δημιουργική σύλληψη της ζωής. Πώς, δηλαδή, πρωτοπορώντας και προφητεύοντας, θα εκφράσει εκείνο που είναι ουσιαστικά νέο στη ζωή... και θα μιλήσει με τους σημερινούς ανθρώπους, με τη δική τους γλώσσα». 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ἤριννα Ἠλακάτη» της Τασούλας Καραγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ἤριννα Ἠλακάτη» της Τασούλας Καραγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη της Τασούλας Καραγεωργίου «Ἤριννα Ἠλακάτη», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴν πραγματική της ζωὴ ἡ Ἤριννα εἶναι μιὰ μικρὴ «τραγουδίστρα», τρυφερὴ ἀοιδὸς ...

«Ο Σεφέρης στην Αμερική»
 της Ασπασίας Γκιόκα (προδημοσίευση)

«Ο Σεφέρης στην Αμερική»
 της Ασπασίας Γκιόκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη της Ασπασίας Γκιόκα «Ο Σεφέρης στην Αμερική», η οποία θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το βιβλίο, όπως φανερώνει και ο τίτλος του, εστιάζει σε πρόσωπα και γ...

«Ο δρόμος της ομορφιάς» του Βίτο Μανκούζο (προδημοσίευση)

«Ο δρόμος της ομορφιάς» του Βίτο Μανκούζο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του Βίτο Μανκούζο [Vito Mancuso] «Ο δρόμος της ομορφιάς» (μτφρ. Παναγιώτης Αρ. Υφαντής), το οποίο θα 3κυκλοφορήσει στις 15 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1. Είναι όμορφη η ζωή;

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) –  Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

«Οι Νετανιάχου» του Τζόσουα Κόεν (κριτική) – Όταν ο Χάρολντ Μπλουμ συναντά την «περιβόητη οικογένεια» – μυθοπλαστική σάτιρα του εθνικισμού και της μισαλλοδοξίας

Για το βραβευμένο με Πούλιτζερ 2022 μυθιστόρημα του Τζόσουα Κοέν [Joshua Cohen] «Οι Νετανιάχου» (μτφρ. Παναγιώτης Κεχαγιάς, εκδ. Gutenberg). Κεντρική εικόνα: Η οικογένεια Netanyahu (ο μικρός αριστερά είναι ο «Μπίμπι» - Μπένιαμιν Νετανιάχου, ενώ από τη φωτογραφία απουσιάζει ο τρίτος γιος της οικογένειας, ο Ίντο)...

Πέθανε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Δημήτρης Φύσσας – Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων

Πέθανε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Δημήτρης Φύσσας – Ανακοίνωση της Εταιρείας Συγγραφέων

«Ο θάνατος του συγγραφέα, δημοσιογράφου και μέλους της Εταιρείας μας, Δημήτρη Φύσσα, ήρθε ως κεραυνός εν αιθρία και γέμισε θλίψη όλους όσους τον γνώριζαν, προσωπικά ή μέσω των κειμένων του.« 

Επιμέλεια: Book Press

Ο Δημήτρης Φύσσας, «Μήτσος» για τ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Αγνής Ιωάννου «Ο λευκός ελέφαντας», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ανήμερα των γενεθλίων μου, στο διάλειμμα της δεύτερης ώρας, ήμουν σ...

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μπέτι Σμιθ [Betty Smith] «Το αύριο θα είναι καλύτερο» (μτφρ. Μαρία Φακίνου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πιο παγωμένο, πιο μοναχι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...
Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Πώς το ψυχικό τραύμα επηρεάζει το σώμα; Τι κρύβεται πίσω από σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος ή οι διαταραχές διατροφής; Ποιο είναι το «αμετάφραστο μήνυμα» που μας καλούν να αποκωδικοποιήσουμε και πώς μπορούμε να περάσουμε από τη νόσο στη θεραπεία; Τρία βιβλία, τα δύο από αυτά διακεκριμένων Ελλήνων ψυχαναλυτών, μα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ