prodimosieysi xatzidakis

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΥΠΕΡΤΟΥΡΙΣΜΟΣ: ΑΠΕΙΛΗ Ή ΦΟΒΗΤΡΟ;

ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΥ ΥΠΕΡΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

Τα τελευταία χρόνια έχει αναβιώσει η πρόσληψη του τουριστικού φαινομένου από ορισμένες ομάδες πληθυσμού ως «κατάρας» που απειλεί την κοινωνική συνοχή, το τοπίο, το περιβάλλον και το κλίμα, την αισθητική αρμονία των προορισμών, την ισορροπία της πολεοδομικής και χωροταξικής διάρθρωσης ή, ακόμη, τα οικονομικά συμφέροντα των τοπικών επιχειρήσεων ή των παραδοσιακών επαγγελμάτων, τη δημόσια υγεία και την ασφάλεια των κατοίκων στους τόπους υποδοχής. Ενώ οι ωφέλειες από την ανάπτυξη και τη διάχυση των τουριστικών δραστηριοτήτων σε ευρεία γεωγραφική κλίμακα είναι ορατές και γενικά αποδεκτές, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά την ενίσχυση των τοπικών οικονομιών, την τόνωση της απασχόλησης με τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την εξισορρόπηση του ισοζυγίου πληρωμών, την προώθηση της διαπολιτισμικής κατανόησης, από την άλλη μεριά τα θετικά στοιχεία παρακάμπτονται, όταν δεν αγνοούνται, και έρχονται σε δεύτερη μοίρα. Υποκύπτουν, υποτασσόμενα στη λογική της δαιμονοποίησης, του φόβου απέναντι στην αλλαγή, στο καινούργιο, στο ξένο, στο άλλο.

Έτσι εμφανίστηκε ένα νέο «φάντασμα να πλανιέται πάνω από την Ευρώπη» τον 21ο αιώνα, ο «υπερτουρισμός», δηλαδή όταν η υπερβολική και απρογραμμάτιστη διόγκωση και εξάπλωση του φαινομένου μαζικών τουριστικών ροών επιφέρει αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής των κατοίκων και στην ποιότητα των εμπειριών των επισκεπτών.

O υπερτουρισμός δεν είναι βέβαια καινούργιο φαινόμενο. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού χαρακτηρίζει μάλιστα τον όρο ως “buzzword”, που χρησιμοποιείται στη θέση υφιστάμενων εννοιών για τη διαχείριση του τουριστικού κορεσμού και της τουριστικής φέρουσας ικανότητας. Διότι κάποιο πραγματικό και σοβαρό αίτιο είχε υπάρξει που ανάγκασε π.χ. την Ισπανία γύρω στα 1980 να πάρει μέτρα για να ανακόψει την καλπάζουσα και αλόγιστη οικοδόμηση ενός μετώπου ξενοδοχειακών συγκροτημάτων στις παραλιακές περιοχές ή να κατεδαφίσουν ξενοδοχεία και να επιβάλουν φόρο στους αφικνούμενους τουρίστες στη Μαγιόρκα το 2000 και να υιοθετήσουν τον αναπροσανατολισμό της τουριστικής ανάπτυξης από την ποσοτική μεγέθυνση στην ποιοτική αναβάθμιση. Ακόμη και στη χώρα μας, για παρόμοιους λόγους, ήδη το 1986, με την Υπουργική Απόφαση 2647/1986 (ΦΕΚ 797/Β) χαρακτηρίστηκαν αρκετές περιοχές της χώρας (Κέρκυρα, Ρόδος, Χερσόνησος, Αθήνα και άλλες) ως «τουριστικά κορεσμένες» και «Περιοχές ελέγχου τουριστικής ανάπτυξης», επιβάλλοντας απαγορεύσεις και περιορισμούς, διότι θεωρήθηκε ότι οι υπάρχουσες υποδομές (σε κτίρια, δίκτυα, και λοιπά) δεν μπορούσαν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των αυξανόμενων τουριστικών εισροών.

Πλούσια είναι και η σχετική βιβλιογραφία για την υπέρβαση της λεγόμενης «φέρουσας ικανότητας» των περιοχών που υποδέχονται τουρίστες. Κατά τον παλαιό ορισμό του Παγκόσμιου Οργανισμού Τουρισμού, φέρουσα ικανότητα είναι «ο μέγιστος αριθμός τουριστών που μπορεί να απορροφήσει ένας τόπος χωρίς να υποβαθμίζεται η ποιότητα της εμπειρίας του επισκέπτη και χωρίς σοβαρές συνέπειες για την οικολογία του και τις κοινωνικοοικονομικές δομές του».

Στο εσωτερικό του τουριστικού πεδίου πρόκειται για την ανάπτυξη των διαδικτυακών παρόχων, τη μεγαλύτερη συνδεσιμότητα μέσω της χρήσης των κοινωνικών διαδικτυακών μέσων (social media), αύξηση των συνολικών τουριστικών ροών, απορρύθμιση των αερομεταφορών και μείωση του σχετικού κόστους των πτήσεων.

Έκτοτε η σχετική φιλολογία επικαλύφθηκε από τη συζήτηση με άξονα τη «βιωσιμότητα» (sustainability) της ανάπτυξης του τουρισμού, η οποία δέσποσε τις επόμενες δεκαετίες.

Η σχετικά πρόσφατη ανάδυση της έννοιας του υπερτουρισμού μπορεί να αποδοθεί σε ειδικές εξελίξεις τόσο στο εσωτερικό του τουρισμού, όσο και σε εξωτουριστικά πεδία. Στο εσωτερικό του τουριστικού πεδίου πρόκειται για την ανάπτυξη των διαδικτυακών παρόχων, τη μεγαλύτερη συνδεσιμότητα μέσω της χρήσης των κοινωνικών διαδικτυακών μέσων (social media), αύξηση των συνολικών τουριστικών ροών, απορρύθμιση των αερομεταφορών και μείωση του σχετικού κόστους των πτήσεων. Στις εξελίξεις εκτός τουρισμού, και ιδιαίτερα στις αστικές περιοχές, περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων η αύξηση του αριθμού των κατοίκων και των εργαζομένων στις τουριστικές πόλεις, η αύξηση της κινητικότητας, η αύξηση του ηλεκτρονικού εμπορίου και η συνακόλουθη αύξηση των οχημάτων παράδοσης των παραγγελιών, τα οποία ασκούν πιέσεις στις υποδομές και τις υπηρεσίες. Επί πλέον, λόγω της μεταβολής των εργασιακών προτύπων και της συμπεριφοράς στον ελεύθερο χρόνο σε μια οικονομία εμπειριών, οι τουρίστες και οι κάτοικοι δεν κινούνται σε διαχωρισμένες ζώνες αλλά μοιράζονται από κοινού τον αστικό χώρο στη διάρκεια της ημέρας. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό που τελικά διαφοροποιεί, εν μέρει τουλάχιστον, τον υπερτουρισμό είναι η ανάπτυξη κοινωνικών αντιδράσεων απέναντι στη συγκέντρωση τουριστικών δραστηριοτήτων στον χώρο.

xatzidakis exΈχει αναπτυχθεί μια δημόσια συζήτηση, τόσο διεθνώς όσο και στη χώρα μας, για τις αρνητικές επιπτώσεις του «υπερτουρισμού». Σ’ αυτές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η κερδοσκοπία στη στέγαση και στη γη, ο κορεσμός και η ιδιωτικοποίηση του δημόσιου χώρου, η ιδιοποίηση και η εμπορευματοποίηση πολιτιστικών και περιβαλλοντικών στοιχείων.

Η υπέρβαση των αντοχών ορισμένων τουριστικών προορισμών, ιδιαίτερα μάλιστα σε αστικά κέντρα και σε δημοφιλή μικρά νησιά, έχουν καταστήσει τον υπερτουρισμό ως υπ’ αριθμόν ένα απειλητικό παράγοντα για τις τοπικές κοινωνίες. Επακόλουθο αυτού του φαινομένου είναι η λεγόμενη «τουρισμοφοβία» (“tourismophobia”), όπως έχει χαρακτηριστεί το φαινόμενο των κοινωνικών αντιδράσεων απέναντι στην ανεξέλεγκτη εξάπλωση της τουριστικής δραστηριότητας. Τέτοια παραδείγματα καταγράφονται κυρίως σε πολλές μεγάλες πόλεις του εξωτερικού, όπως Νέα Υόρκη, Σαν Φρανσίσκο, Βερολίνο, Βαρκελώνη, Παρίσι, Άμστερνταμ, Βενετία και άλλες, όπου διάφορες συλλογικότητες των κατοίκων πιέζουν τις τοπικές αυτοδιοικήσεις να πάρουν μέτρα περιορισμού ή απαγορεύσεων απέναντι στην εξάπλωση και την ένταση των τουριστικών δραστηριοτήτων.

Στη Βαρκελώνη, ειδικότερα, σημειώθηκαν και οι πρώτες οργανωμένες κινητοποιήσεις των κατοίκων ήδη τον Αύγουστο του 2014, κατά τις οποίες διαμαρτύρονταν για την απώλεια ταυτότητας της πόλης εξαιτίας του τουρισμού, με την εξαφάνιση του παλαιού κοινωνικού ιστού και του εμπορικού τομέα με τα παραδοσιακά καταστήματα σε όφελος των καφενείων, των μπαρ, και με ρυπαρούς δημόσιους χώρους. Ο όρος «τουρισμοφοβία» (“tourismophobia”) γεννήθηκε εκεί ακριβώς, το καλοκαίρι του 2016, με αφορμή την εκδήλωση μιας μικρής εξτρεμιστικής ομάδας φοιτητών και τις επιθέσεις σε τουρίστες. Ένοχος βέβαια θεωρείται ο τουρίστας και μάλιστα ο ξένος, και όχι η πολιτική τάξη που είναι ανίκανη να προβλέψει μακροπρόθεσμες δράσεις σχεδιάζοντας αξιόπιστες δημόσιες πολιτικές. Η εξωτερίκευση της ενοχής είναι πάντοτε αυτοαθωοτική. Είναι, φαίνεται, πιο εύκολο παντού να αποδίδεται η ευθύνη για τις αστοχίες, τα σφάλματα και τις δυστυχίες σε κάποιον εξωτερικό παράγοντα παρά στην ανικανότητα των εσωτερικών δυνάμεων να αντιμετωπίζουν τις δυσχέρειες, να υπερβαίνουν αδυναμίες και να προσφέρουν αποτελεσματικές λύσεις.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ανοιχτό μικρόφωνο, του Γιάννη Ευσταθιάδη (προδημοσίευση)

Ανοιχτό μικρόφωνο, του Γιάννη Ευσταθιάδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Γιάννη Ευσταθιάδη «Ανοιχτό μικρόφωνο – Μονόλογοι και ομολογίες» το οποίο κυκλοφορεί στις 15 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μελάνι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ξανθός άγγελος

Έτσι...

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Sarah Knott «Μητέρες – Μια αντισυμβατική ιστορία» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), που κυκλοφορεί στις 29 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΟ ΑΚΟΥΣΜΑ

...
Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Απόσπασμα μιας ενότητας και μέρος των επιλεγομένων από την ανθολογία του Walter Benjamin «Νο 13 – Εξήντα πέντε θέσεις για τα βιβλία και τις πόρνες, το γράψιμο, την κριτική, τους σνομπ και την επιτυχία», σε μετάφραση και επιλεγόμενα του Κώστα Κουτσουρέλη. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Για τη μυθιστορηματική βιογραφία του Jack Fairweather «Ο εθελοντής – Η αληθινή ιστορία του ήρωα της αντίστασης που διείσδυσε στο Άουσβιτς» (μτφρ. Θεοδώρα Δαρβίρη, εκδ. Gutenberg). Στην κεντρική εικόνα, ο ήρωας του βιβλίου Βιτόλντ Πιλέτσκι (στο κέντρο) όταν ήταν ακόμα έφεδρος ανθυπολοχαγός του Πολωνικού στρ...

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Για το τελευταίο βιβλίο της Κατερίνας Ζαρόκωστα, η οποία έφυγε χθες από τη ζωή στα εβδομήντα της χρόνια, τη συλλογή διηγημάτων «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη).

Της Έλενας Χουζούρη

Τρία χρόνια μετά το μυθιστόρημά της Οι αδελφές Ραζή ...

Πέθανε η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα

Πέθανε η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα

Έφυγε από τη ζωή η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα στα εβδομήντα της χρόνια. Τελευταίο της βιβλίο, που εκδόθηκε λίγο καιρό πριν, ήταν η συλλογή με αυτοβιογραφικά διηγήματα «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη)

Σπούδασε Γαλλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Κοινων...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nina George «Τα φώτα του νότου» (μτφρ. Όλγα Γκαρτζονίκα), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος ενός διηγήματος, από τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΑΚΡΩΝ

Έν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

Μια επιλογή δέκα χριστουγεννιάτικων βιβλίων για πολύ μικρά και λίγο μεγαλύτερα παιδιά από τη βιβλιοπαραγωγή του 2020. Πρόκειται για όμορφα βιβλία που μεταφέρουν το πνεύμα των Γιορτών στους μικρούς αναγνώστες με τρυφερές καλογραμμένες ιστορίες. Στις παρακάτω επιλογές, η εικονογράφηση παρουσιάζει ποικιλία και μεγάλο ε...

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΕΛΛΗΝΙΚΑ

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

17 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020. Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ