Το θέατρο ως απόλυτη συνθήκη εξεικόνισης της πραγματικότητας

Ο Μούντρουτσο δίνει υψηλή αισθητική αξία στο πολιτικό θέατρο/ντοκουμέντο, με βλέμμα που διεισδύει στις αντιφάσεις της σύγχρονης ουγγρικής ζωής, και δη αυτής του κοινωνικού περιθωρίου, που προτείνει ένα κάτοπτρο αυτογνωσίας στους υπολοίπους.

Η ζωή: το αντικείμενο της μίμησης

Στη μεγάλη οθόνη εμφανίζεται σε zoom το πρόσωπο της ηλικιωμένης κυρίας Lőrinc Ruszó, καθισμένης μέσα στο διαμέρισμά της, να αντιστέκεται με τις λέξεις σε όσα της λέει ένας αθέατος δικαστικός κλητήρας (Mihály Sudár). Εκείνος της ανακοινώνει την επερχόμενη έξωση από το σπίτι της και εκείνη απαντά με δυσπιστία και αμφισβητώντας την ηθική του ακεραιότητα: Κινδυνεύω με έξωση; Δεν το είχα σκεφτεί αυτό. Αλλά ξέρω τι είναι: είναι η καταγωγή μας. Είμαι τσιγγάνα, άρα είμαι εγκληματίας. Ε; Αυτό δεν είναι;

O άντρας της έχει πεθάνει πριν από τρεις μέρες και ο γιος της Szilveszter Ruszó, αδυνατώντας να αποδεχτεί τη Ρομά καταγωγή του, έχει εκπορνευτεί σε κάποιο κεντρικό ξενοδοχείο της πόλης. Έχει αλλάξει ζωή, έχει βάψει ξανθά τα μαλλιά του και έχει σταδιακά μεταμορφωθεί σε κάποιον άλλλον. Κάποια στιγμή χτυπά η πόρτα του ξενοδοχείου και εμφανίζεται η μητέρα του, εκλιπαρώντας τον να γυρίσει στο σπίτι. Στην ερώτηση «Ποιος ήταν στην πόρτα;» απαντά πως «Ήταν η καινούργια καθαρίστρια». Είναι αδιάφορος στην είδηση του θανάτου του πατέρα του και η μητέρα του φεύγει απογοητευμένη. «Θα ξανάρθει, το ξέρω, θα ξανάρθει», αυταπατάται η μητέρα, ενώ ξέρει πολύ καλά ότι η περιθωριοποίηση και ο φυλετικός στιγματισμός είναι μια κληρονομημένη κατάρα για τους τσιγγάνους της Ουγγαρίας.

Παράλληλα, σε κάποια γραμμή του αστικού τραμ της Βουδαπέστης δύο νέοι τσιγγάνοι καβγαδίζουν έντονα με δύο φασίστες και ένας εξ αυτών δολοφονείται. Πάνω από πεντακόσιοι πολίτες διαδηλώνουν κατά του ρατσισμού κοντά στη σκηνή του πραγματικού εγκλήματος, αυτού που ο σκηνοθέτης άντλησε από την επικαιρότητα. Όταν συλλαμβάνεται ο δολοφόνος, ονόματι Mihály Gy, αποκαλύπτεται πως ήταν και ο ίδιος τσιγγάνος, στρατευμένος σε μιαν ακροδεξιά φυλετιστική οργάνωση. Το κείμενο του έργου είναι εμπνευσμένο από το έργο του Douglas Sirk Imitation of Life και αφορά τη σταδιακή ηθική έκπτωση του ανθρώπου σε συνθήκες πολιτικής εξαχρείωσης και κοινωνικού στιγματισμού, όπως είναι αυτές της σύγχρονης Ουγγαρίας.

Μια νέα γυναίκα (Veronika Fenyvesi) ενοικιάζει το διαμέρισμα αυτό από τον δικαστικό κλητήρα, για να ζήσει με τον ανήλικο γιο της σε μιαν ηθική και κοινωνική ερήμωση ανάλογη εκείνης της προκατόχου της. Σχετικά αμέτοχο συναισθηματικά και πολύ μοναχικό, το παιδί της έρχεται αντιμέτωπο με τις μνήμες του χώρου, όταν επανεμφανίζεται ο άσωτος υιός της χαμένης τσιγγάνας που δεν έχει πληροφορηθεί τον θάνατο της μάνας του.

Η συνολική αποτίμηση της παράστασης και ο δημιουργός

Εξαιρετική η συμβολή των Lili Monori, Roland Raba, Annamaria Lang, Zsombor Jéger και Dariusz Kozma. Οι ηθοποιοί της ομάδας Proton Theatre γνωρίζουν τη συμβολική βαρύτητα του έργου και υποδύονται, αντίστοιχα, τους ρόλους τους με σοβαρότητα και αποφασιστικότητα. Η Λίλυ Μονόρι είναι κάτι παραπάνω από τραγωδός υψηλού διαμετρήματος: η ερμηνεία της, πέραν του ότι παραπέμπει σε μεγέθη του θεάτρου τεράστια, έχει και τον χαρακτήρα του ντοκουμέντου, φιλμογραφημένη όπως είναι σε gros plan, οχυρωμένη από το πανίσχυρο κείμενο και τη δραματουργική παρέμβαση του Soma Boronkay. Έπιπλα, τραπέζια, καρέκλες, καναπέδες και το περιεχόμενο των ντουλαπιών, βιβλία, λαχανικά, φάρμακα και παιχνίδια, κατσαρολικά και ένα σωρό μικροαντικείμενα καταρρέουν με ένα εντυπωσιακό σκηνογραφικό εύρημα. Και, από πίσω, η Νίνα Σιμόν τραγουδά το «Feeling good». Η υπέροχη, άκρως λειτουργική και σοκαριστικά ανατρεπόμενη σκηνογραφία του Márton Ágh έρχεται να υπογραμμίσει αυτήν την ερήμωση από ανθρωπιά που συνθέτει το εφιαλτικό κλίμα της παράστασης.

Πρόκειται για μιαν υπερβολή, που συνιστά, ταυτόχρονα, και μια μεταφορά για τον παραλογισμό που διέπει τον κόσμο μας.

Πρόκειται για μιαν υπερβολή, που συνιστά, ταυτόχρονα, και μια μεταφορά για τον παραλογισμό που διέπει τον κόσμο μας. Τέλος, όπως σχολίασε πολύ επιτυχημένα η φίλη σκηνοθέτις Ηλέκτρα Ελληνικιώτη σε μια συζήτησή μας που ακολούθησε, καθιερώνει μια καινοτομία για τη «συνθήκη» εκείνη που περνά από τη σύμβαση της καθημερινότητας (ντοκιμαντερίστικη αισθητική και θεματολογία) στην απόλυτη σκηνική σύμβαση του θεάτρου έτσι ώστε να προβληματίσει για την πραγματική (ή μια νέα, εγκαινιαζόμενη) σχέση του θεατή με το σκηνικό δρώμενο.

Γαλουχημένος με τα μελοδράματα του Φασμπίντερ, τα έργα του Μπρεσόν και του Ταρκόφσκι, αλλά και με ταινίες όπως το Blade Runner του Ρίντλεϊ Σκοτ, ο Ούγγρος Kornél Mundruczó ξεκίνησε το 1998 ως ηθοποιός και το 2003 έκανε το ντεμπούτο του ως ηθοποιός και ίδρυσε την εταιρεία παραγωγής Proton Cinema Ltd. μαζί με τη Viktória Petrányi. Έχει σκηνοθετήσει δεκαεπτά ταινίες μικρού μήκους ή θεματικού περιεχομένου από το 1998 ως το 2017. Η ταινία του μικρού μήκους Afta έκανε εντύπωση όταν ο Μουντρουτζό ήταν ακόμη έφηβος, ενώ το Pleasant Days διακρίθηκε το 2002 στο Λοκάρνο. Η Johanna του διακρίθηκε στις Κάννες, ενώ ο Λευκός θεός χρηματοδοτήθηκε από το Hungarian Film Fund και βραβεύτηκε με το Un Certain Regard στις Κάννες, ενώ παίχτηκε στο Sundance το 2015. Η πρώτη ταινία του μεγάλου μήκους: «Αυτό εύχομαι και τίποτε παραπάνω» κέρδισε το πρώτο βραβείο στην 31η Ουγγρική Εβδομάδα Κινηματογράφου. Η Ατίμωση (2012) βασίστηκε στο «μετα-απαρχάιντ» ομώνυμο μυθιστόρημα του Κουτσί και οδήγησε στο γύρισμα των ταινιών Λευκός θεός, Dementia (2014) και Χειμερινό ταξίδι (2015). Στο Φεγγάρι του Δία ένας Σύριος πρόσφυγας περνά από τη Σερβία στην Ουγγαρία μαζί με τον πατέρα του και άλλες ερειπωμένες ψυχές. Εκεί συλλαμβάνονται και βρίσκονται αντιμέτωποι με τον απόλυτο κυνισμό και τη διαφθορά. Ο Μουντρουτζό είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου από το 2004. Οι θεματικές του ταινίες που συμμετείχαν στο φεστιβάλ των Καννών ήταν, κατά σειράν: Delta το 2008, Τρυφερός γιος το 2010 και Το φεγγάρι του Δία πέρυσι.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.