alt

Για την παράσταση Σιλωάμ, με δύο μονόπρακτα του Ιάκωβου Καμπανέλλη, σε σκηνοθεσία Γιώργου Γιανναράκου, η οποία παρουσιάζεται στο θέατρο Τζένη Καρέζη.

Του Νίκου Ξένιου

Δύο νεανικά έργα του Ιάκωβου Καμπανέλλη σε μια κοινή παράσταση με τίτλο Σιλωάμ ανεβαίνουν στο Θέατρο Τζένη Καρέζη σε σκηνοθεσία Γιώργου Γιανναράκου. Τα δύο πρώιμα μονόπρακτα «Ο Κρυφός Ήλιος» και «Σιλωάμ» ανατέθηκαν στη σκηνοθετική του πρωτοβουλία από την κόρη του συγγραφέα Κατερίνα Καμπανέλλη και δεν είχαν ποτέ δει το φως της σκηνής μέχρι σήμερα. Κεντρικό τους θέμα η διαχείριση της ενοχής, της ελευθερίας και της υπαρξιακής αγωνίας για τον θάνατο.  Κοινός θεματικός τους άξονας ο εγκλεισμός σε ένα θάλαμο στρατοπέδου συγκέντρωσης. «Ο Κρυφός Ήλιος» είναι ένα άρτιο έργο που μαρτυρεί ένα σημαντικό στάδιο της συγγραφικής εξέλιξης του μεγάλου μας συγγραφέα, ενώ το «Σιλωάμ» είναι ένα άνισο, αμήχανο πρωτόλειο με μεταφυσικές εξάρσεις και χαλαρούς δραματολογικούς αρμούς.

«Ο Κρυφός Ήλιος»: ένα μνημειώδες έργο

Με τη μοίρα του μελλοθανάτου να επικρέμαται, οι έξι φυλακισμένοι που φέρουν αφόρητο ψυχικό βάρος, διακρίνονται από σύγχυση αξιών και υπαρξιακό αδιέξοδο, ενώ αναζητούν τη λύτρωση στη θέσπιση μικρών επικοινωνιακών κόμβων ανά δύο κατά τη διάρκεια μιας ατέλειωτης νύχτας αναμονής.

Η επεξεργασία των δύο έργων είναι τεχνικά πολύ διαφορετική: στον «Κρυφό Ήλιο» οι χαρακτήρες είναι ανάγλυφοι και κατά κανόνα αντι-ηρωϊκοί. Με τη μοίρα του μελλοθανάτου να επικρέμαται, οι έξι φυλακισμένοι που φέρουν αφόρητο ψυχικό βάρος, διακρίνονται από σύγχυση αξιών και υπαρξιακό αδιέξοδο, ενώ αναζητούν τη λύτρωση στη θέσπιση μικρών επικοινωνιακών κόμβων ανά δύο κατά τη διάρκεια μιας ατέλειωτης νύχτας αναμονής: περιμένουν την εκτέλεση τριών συντρόφων τους που δραπέτευσαν μόλις το προηγούμενο βράδυ και αναζητούν τον υπαίτιο, τον καταδότη, τον Ιούδα. Ευθύς εξαρχής το έργο του (νέου, τότε) Καμπανέλλη δηλώνει τις προθέσεις του για συγγραφή στρατευμένου κειμένου, μιας αλληγορίας του Μυστικού Δείπνου, ανάμεσα στους συνδαιτημόνες του οποίου καταλέγεται κι ένας Ιούδας. Επίσης, σαφής είναι η πρόθεση του συγγραφέα να αθωώσει τον καταδότη, αναζητώντας τα ελαφρυντικά του στην αφόρητη condition humaine. Ποιο είναι το περιεχόμενο και η ηθική βάση της ανθρώπινης δράσης όταν το σκηνικό είναι η απόλυτη κακουργία;

Η δραστικότητα του έργου, μέσα από τον ηθμό της συμβολικής ηθογραφίας, κορυφώνεται στις επιμέρους στιχομυθίες, κατά τη διάρκεια των οποίων η εξαθλίωση του ηθικά υπαίτιου για την τελική εκτέλεση των τριών δραπετών φτάνει σε βάθη δυσθεώρητα: γραπωμένος από το ένστικτο της επιβίωσης και υπό το κράτος του τρόμου ο δράστης/καταδότης «Φαγιάς» προσπαθεί απεγνωσμένα να επιρρίψει την ευθύνη στους συγκρατούμενούς του, απομονώνοντάς τους έναν προς έναν και επιδιώκοντας να συνάψει φιλίες και επιμέρους «συμμαχίες», υιοθετώντας τον ρόλο του κρίνοντος για να υπεκφύγει τον ρόλο του κρινόμενου και, τελικά, υποσκάπτοντάς τους συστηματικά. Παράλληλα, ο συγγραφέας τού επιφυλάσσει τη Συγχώρηση. Ο Καμπανέλλης σκιαγραφεί με μεγαλοψυχία την «ανθρωπινότητα» των χαρακτήρων του, υπερβαίνει τη βιωματική γραφή της αφελούς ηθογραφίας και δημιουργεί ανθρωπο-τύπους συμβολικών διαστάσεων, ανάγοντας τον εγκλεισμό σε προϋπόθεση επαναπροσδιορισμού της ηθικής ελευθερίας.

O Ευθύμιος Ξυπολυτάς κρατά τα ερμηνευτικά σκήπτρα της παράστασης, έχοντας δουλέψει σε βάθος τον ευαίσθητο ρόλο του και ακροβατώντας ανάμεσα στην ενοχική, βεβαρυμμένη συνείδηση και στην αθώα, ανεπιτήδευτη αγιότητα.

Ο Γιώργος Γιαννούτσος στον ρόλο του «Κλέφτη» δίνει ένα μίνι ρεσιτάλ ηθοποιίας, ενώ ο Δημήτρης Κανέλλος στον ρόλο του «Επιθεωρητή» κρατά με σοβαρότητα το στιβαρό του ύφος και μια λεπτή κρούστα ειρωνείας που εξισορροπεί κάποιες χλιαρές ερμηνευτικές στιγμές του Λευτέρη Παπακώστα («Φαγιάς»). Ο απόλυτος αμοραλισμός του «Φαγιά» συναντά, στον αντίποδά του, τη ρομαντική, γαλήνια μορφή του «Καλόγερου»: ο Ευθύμιος Ξυπολυτάς κρατά τα ερμηνευτικά σκήπτρα της παράστασης, έχοντας δουλέψει σε βάθος τον ευαίσθητο ρόλο του και ακροβατώντας ανάμεσα στην ενοχική, βεβαρυμμένη συνείδηση και στην αθώα, ανεπιτήδευτη αγιότητα. Ο Ερρίκος Λίτσης εντυπωσιάζει με τη γαστριμαργική τιράντα του Γιατρού, μια συγγραφική στιγμή μεγαλοφυϊας του Καμπανέλλη που αναβαθμίζει το έργο και το ενθρονίζει στη σφαίρα του κλασικού: οι πεινασμένοι απαιτούν μια λεκτική περιγραφή μαγειρικής, ώστε η πείνα τους να κορεσθεί μέσω της φαντασίας. Το αξιοσημείωτο είναι πως δεν ανέχονται το Παράλογο να εισβάλει στη φαντασιωσική τους πανδαισία. Ο Κώστας Φαλελάκης αξιοπρεπής στον ρόλο του «Γιαπωνέζου» και συγκλονιστικός στον ρόλο του Απεσταλμένου στο μονόπρακτο «Σιλωάμ» που ακολουθεί. Το σύνολο των έξι ηθοποιών καλά ενορχηστρωμένο, σκηνοθετημένο, ενταγμένο σε μια λιτή εικαστική σύνθεση, με καλή μουσική υπόκρουση και λειτουργικές εναλλαγές φωτός και σκοταδιού.

alt

«Σιλωάμ»: ένα αδύναμο σχεδίασμα έργου

Ένας Εβραίος από τη Βουδαπέστη τρυπώνει στην «παράγκα» για τις λοιμώδεις αρρώστιες του υποτιθέμενου νοσοκομείου του στρατοπέδου, με σκοπό να κρυφτεί ανάμεσα στους βαριά αρρώστους κρατουμένους, που πέθαιναν στα κρεβάτια τους ξεχασμένοι από τους Ες-Ες, και να γλιτώσει.

Το «Σιλωάμ» αποτελεί την πρώτη γραφή του μονόπρακτου του Καμπανέλλη «η Οδός» και τα χειρόγραφα βρέθηκαν πρόσφατα από την κόρη του συγγραφέα Κατερίνα Καμπανέλλη. Μαζί με το «Άνθρωποι και Ημέρες» -το πρώτο έργο του, γραμμένο γύρω στο 1949-1950, επίσης ανέκδοτο- και το «Κρυφός Ηλιος» αποτελούν μια τριλογία βασισμένη στην εμπειρία του Καμπανέλλη στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως του Μαουτχάουζεν. Συσστεγαζόμενο με τον «Κρυφό Ήλιο» στην ίδια παράσταση, το έργο αυτό φαντάζει ανεπαρκές. H «Οδός» διαδραματίζεται τον Μάρτιο του 1945 στο ναζιστικό στρατόπεδο του Μαουτχάουζεν. Ο Πόλεμος πλησιάζει στο τέλος του, ενώ οι μαζικές εκτελέσεις Εβραίων συνεχίζονται. Ένας Εβραίος από τη Βουδαπέστη τρυπώνει στην «παράγκα» για τις λοιμώδεις αρρώστιες του υποτιθέμενου νοσοκομείου του στρατοπέδου, με σκοπό να κρυφτεί ανάμεσα στους βαριά αρρώστους κρατουμένους, που πέθαιναν στα κρεβάτια τους ξεχασμένοι από τους Ες-Ες, και να γλιτώσει. Υπόσχεται να τους υπηρετεί με αντάλλαγμα να τον βοηθήσουν ώστε η «παράγκα» να γίνει γι' αυτόν η δίοδος που θα τον οδηγήσει από τον σίγουρο θάνατο σε μια αβέβαιη ζωή: η ανάκτηση της σωματικής υγείας και ακεραιότητας μέσα στη βιβλική δεξαμενή στον Ησαϊα (8:6) και τον Εζεκία (22:9) στο χριστιανικό εννοιολόγιο προσλαμβάνει την επιπλέον σημασία της Λύτρωσης. Ο Απεσταλμένος διαδραματίζει, προφανώς, τον απόστολο/άγγελο της Σωτηρίας, διανοίγοντας σήραγγα προς το φως της αλήθειας.

Στην τιράντα του «Σιλωάμ», κατηγορείται ο Κύριος γιατί εγκατέλειψε το εβραϊκό έθνος στα χέρια της ναζιστικής κακουργίας. Το άγγιγμα του «λεπρού» ετοιμοθάνατου είναι μια δραματική κορύφωση που παραπέμπει στον «Φτωχούλη του Θεού» του Νίκου Καζαντζάκη.

Οι τέσσερεις ανώνυμες φιγούρες (ο Πρώτος, ο Δεύτερος, ο Τρίτος, ο Τέταρτος) που είναι αποκλεισμένες σε αυτό το λοιμοκαθαρτήριο εκφράζουν βαθύτατο αντισημιτισμό. Το κήρυγμα της πίστης του Εβραίου στον παντοδύναμο Θεό του τούς πείθει αρχικά να τον κρύψουν ανάμεσά τους: εδώ, στην τιράντα του «Σιλωάμ», κατηγορείται ο Κύριος γιατί εγκατέλειψε το εβραϊκό έθνος στα χέρια της ναζιστικής κακουργίας. Το άγγιγμα του «λεπρού» ετοιμοθάνατου είναι μια δραματική κορύφωση που παραπέμπει στον «Φτωχούλη του Θεού» του Νίκου Καζαντζάκη. Ωστόσο, η θλιβερή πραγματικότητα που αντικρίζει γύρω του κάνουν τον «Απεσταλμένο» του Καμπανέλλη να ξεσπάσει σ’ ένα δριμύ κατηγορώ κατά ενός Θεού που τον απογοητεύει. Πεπεισμένος πως ο άνθρωπος δεν μπορεί να εναποθέτει τις ελπίδες του σε κάποια μεταφυσική δύναμη, αποφασίζει να απαρνηθεί την πίστη του.

Το έργο μπορεί να αναγνωσθεί με διαφορετικούς τρόπους. Σε κάθε περίπτωση, παραμένει ένα σχεδίασμα, ένα ημιτελές και vecchio κείμενο που δυστυχώς συσστεγάζεται με το άρτιο και καλογραμμένο μονόπρακτο «Κρυφός ήλιος». Η κοινή θεματική του στρατοπέδου συγκέντρωσης άραγε αρκεί; Ή μήπως ο προβληματισμός περί ηθικής ελευθερίας; Ο σκηνοθέτης Γιώργος Γιανναράκος θα πρέπει να διέκρινε σ΄αυτό το κείμενο κάποιον προβληματισμό σχετικό με τις δικές του υπαρξιακές/φιλοσοφικές αναζητήσεις, αλλιώς παραμένει απορίας άξιον το γιατί κυριολεκτικά «καταπόντισε» τις εξαιρετικές εντυπώσεις του «Κρυφού Ήλιου», καταπονώντας τους τόσο σπουδαίους ηθοποιούς του στην υπόδυση των σκιωδών, ασχημάτιστων και μη πειστικών χαρακτήρων του «Σιλωάμ», στο δεύτερο μέρος της παράστασης. Παρ’ όλα αυτά, αποκαλυπτόμεθα μπροστά στη σοβαρότητα του εγχειρήματος εκ μέρους τόσο του σκηνοθέτη όσο και της Κατερίνας Καμπανέλλη και είμαστε ευγνώμονες για τον απρόσμενο εμπλουτισμό του ρεπερτορίου του νεοελληνικού θεάτρου με κείμενα τέτοιας εμβέλειας και βαρύτητας.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«TELOS» της Ερμίρα Γκόρο στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Μια άμεση και πολυσήμαντη παράσταση

«TELOS» της Ερμίρα Γκόρο στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Μια άμεση και πολυσήμαντη παράσταση

Για την χορευτική παράσταση «TELOS» της Ερμίνα Γκόρο που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: © Karol-Jarek.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Τρεις χορογράφοι, η Maria Hassabi, ο Hannes Langolf κ...

«Μήδεια» σε σκηνοθεσία του Σάιμον Στόουν στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Ένα άρτιο και κομψό καλλιτεχνικό δημιούργημα

«Μήδεια» σε σκηνοθεσία του Σάιμον Στόουν στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Ένα άρτιο και κομψό καλλιτεχνικό δημιούργημα

Για τη «Μήδεια» του Σάιμον Στόουν που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: @ Dim Balsem.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Σάιμον Στόουν, ορμώμενος από τη «Μήδεια» του Ευριπίδη (η παράστασή του ...

Επίδαυρος: «Ιφιγένεια η εν Αυλίδι» (κριτική) – Ένας υπαινιγμός για τον παραλογισμό του πολέμου

Επίδαυρος: «Ιφιγένεια η εν Αυλίδι» (κριτική) – Ένας υπαινιγμός για τον παραλογισμό του πολέμου

Άνοιγμα των Επιδαυρίων με «Ιφιγένεια εν Αυλίδι» του Ευριπίδη, σε σκηνοθεσία Τιμοφέι Κουλιάμπιν [Timofey Kulyabin]. Μια διεθνής παραγωγή του Φεστιβάλ σε παγκόσμια πρεμιέρα.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Τιμοφέι Κουλιάμπιν παρουσίασε, ως εναρκτήρια παράσταση τ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Θεόδωρος Τερζόπουλος: Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» του Δημήτρη Τσατσούλη (κριτική)

«Θεόδωρος Τερζόπουλος: Ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» του Δημήτρη Τσατσούλη (κριτική)

Για το βιβλίο του Δημήτρη Τσατσούλη «Θεόδωρος Τερζόπουλος: ο σκηνοθέτης στο μεταίχμιο - Ανιχνεύοντας το υπερπολιτισμικό θέατρο» (εκδ. 24 Γράμματα). 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Η πρόσφατη παράσταση της αισχύλειας τριλογίας «...

«Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» της Αντωνίας Μποτονάκη (κριτική) – Η ποιητική εξαίρεση του Φεστιβάλ Βιβλίου των Χανίων

«Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» της Αντωνίας Μποτονάκη (κριτική) – Η ποιητική εξαίρεση του Φεστιβάλ Βιβλίου των Χανίων

Για το ποιητικό βιβλίο της Αντωνίας Μποτονάκη «Τη γλώσσα της την πέταξαν στη γάτα» (εκδ. Θράκα). Kεντρική εικόνα: Pablo Picasso, Cat Catching a Bird, 1939, Musée Picasso, Paris, France.

Γράφει η Άννα Αφεντουλίδου 

Έχει...

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Γίνεται να αλλάξουμε τη ζωή μας αντιμετωπίζοντας τους φόβους, τα τραύματα του παρελθόντος και να αγαπήσουμε πραγματικά; Επιλέγουμε δέκα βιβλία που μας παρέχουν πρακτικές συμβουλές για να δούμε τον εαυτό μας κάτω από ένα νέο φως. 

Γράφει ο Λεωνίδας Καλούσης 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ