alt

Για την παράσταση Το κουκλόσπιτο, του Ibsen, σε σκηνοθεσία του Γιώργου Σκεύα, η οποία παρουσιάζεται στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων - Λευτέρης Βογιατζής.

Του Νίκου Ξένιου

Το 1999 ο Γιώργος Σκεύας ξεκίνησε μια σειρά θεατρικών συνεργασιών με τον Λευτέρη Βογιατζή στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων, στις παραστάσεις: Τέφρα και Σκιά του Χάρολντ Πίντερ (2000), Σ’ εσάς που με ακούτε της Λούλας Αναγνωστάκη (2003), Η Ήμερη του Φίοντορ Ντοστογιέφσκι (2007). Είδαμε στο Θέατρο της Οδού Κυκλάδων – Λευτέρης Βογιατζής τη διασκευή και σκηνοθεσία του Γιώργου Σκεύα στο Κουκλόσπιτο (1879) του Χένρικ Ίψεν, με πρωταγωνιστές την Αμαλία Μουτούση και τον Άρη Λεμπεσόπουλο. Το δεύτερο απ’ τα κοινωνικά έργα του Ίψεν και για μερικούς το πρώτο που εγκαινιάζει την τελευταία δημιουργική του περίοδο, σε μια παράσταση υψηλών αξιώσεων και αντιφατικών ερμηνειών.  

Για την ιψενική Νόρα δεν είναι μόνο η εξάρτηση από μια σχέση που αναπαράγει το πατριαρχικό πρότυπο, αλλά και η κοινωνική συνάφεια, το «μάτι» του κοινωνικού περίγυρου, ο κριτικά ιστάμενος θεατής της παράστασης.

Μετά το σκοτάδι

Κατατασσόμενη στις κλασικότροπες παραστάσεις, που επαφίενται στη δραματουργική επάρκεια του έργου και την ερμηνεία σπουδαίων πρωταγωνιστών, η εκδοχή του Γιώργου Σκεύα αναπαράγει βήμα προς βήμα την πατριαρχική ατμόσφαιρα στο σπίτι, επιτρέποντας στον Άρη Λεμπεσόπουλο να ερμηνεύσει κάπως στυλιζαρισμένα και «διδακτικά» τον Τόρβαλντ. Ο ήρωας αναλαμβάνει τη διεύθυνση μιας μεγάλης τράπεζας και η αθώα και σπάταλη Νόρα μπορεί να ξοδεύει χωρίς περιορισμούς, χάρη στην αθωωτική πειθώ της κακομαθημένης «κουκλίτσας». Η ηρωίδα προσδοκά ένα «θαύμα» και η πραγματικότητα την αποκαρδιώνει. Το έργο προσφέρει τεράστιο έδαφος για προσωπική ερμηνεία σε πέντε ρόλους και αποτελεί πρότυπο δραματουργικής σύνθεσης, επιδεκτικής πολλαπλών αναγνώσεων και ποικίλων σκηνοθετικών παρεμβάσεων. Οι χαρακτήρες αποκαλύπτονται κατά την εξέλιξη του έργου και εν τω γίγνεσθαι, πράγμα που πυκνώνει δραματουργικά το κείμενο, όση αφαιρετική δουλειά και αν έχει γίνει. Γιατί για την ιψενική Νόρα δεν είναι μόνο η εξάρτηση από μια σχέση που αναπαράγει το πατριαρχικό πρότυπο, αλλά και η κοινωνική συνάφεια, το «μάτι» του κοινωνικού περίγυρου, ο κριτικά ιστάμενος θεατής της παράστασης. Η Νόρα του Κουκλόσπιτου ξεχωρίζει για τη δύναμη του ηθικού συναισθήματός της που την κάνει τελικά να καταγγέλλει τον γάμο της, τον θεσμό που οι περισσότερες γυναίκες, συντηρούν μέχρι τέλους, κινούμενες από υπολογισμό ή συμφέρον, από δειλία ή φαρισαϊσμό. Και οι υπόλοιποι χαρακτήρες του έργου πλαισιώνουν αυτό το πορτραίτο με όλους τους δυνατούς τρόπους.

Η παράσταση διατηρεί προσωπικό ύφος και η μετάφραση πληροί τις προϋποθέσεις ενός σύγχρονου ανεβάσματος του ιψενικού κειμένου επί σκηνής.

Η παράσταση διατηρεί προσωπικό ύφος και η μετάφραση πληροί τις προϋποθέσεις ενός σύγχρονου ανεβάσματος του ιψενικού κειμένου επί σκηνής: αστικός περίγυρος και ενδυματολογικές αναφορές σε μιαν άλλη εποχή, σε συνδυασμό με μια προβληματική συμβολικής απόδοσης του εξουσιαστικού πλέγματος που αγκυλώνει την ηρωίδα. Άνοιγμα και κλείσιμο της πόρτας που παραπέμπει σε ψυχαναλυτικά στερεότυπα, σιωπές που αναδεικνύουν εμφαντικά το ιδεολογικό πλαίσιο του έργου, λεπτότητα στον χειρισμό των ψυχολογικών αποχρώσεων και χαμηλοί τόνοι. Η σκηνή νεοκλασική σε δύο επίπεδα με ταπετσαρία, πιάνο, χριστουγεννιάτικο δέντρο «βενιαμίν», πακέτα με δώρα στην ίδια απόχρωση, μια σόμπα που γλυκαίνει τις φωτιστικές συνθήκες, μια πολυθρόνα με υποπόδιο, μια πόρτα που οδηγεί στο γραφείο του Τόρβαλντ και μια ωραία επινόηση υπαινικτικού τοιχίου με δύο εισόδους που παραπέμπει ευθέως σε κουκλόσπιτο, μαζί με το σκαμνάκι με το μονόγραμμα της Νόρας (σκηνικά Εύας Μανιδάκη - Φιλάνθης Μπουγάτσου). Η ίδια αισθητική υποστηρίζεται και από τα κοστούμια (Άγγελος Μέντης - Βέρικο Μγκελάτζε), όπως και από τους εξαιρετικούς φωτισμούς (Κατερίνα Μαραγκουδάκη) και τις καλές μουσικές επιλογές (Σήμη Τσιλαλή).

alt
    Ν. Παπαγιάννης - Αρ. Λεμπεσόπουλος
 

Μετά την υπόκλιση

Ο ρόλος του Νιλς Κρόγκσταντ αποδίδεται «κουρασμένα» από τον Γιώργο Συμεωνίδη, χωρίς τον απαραίτητο κυνισμό και την απαραίτητη απελπισία που θα τον αναδείκνυαν. Ωστόσο θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι η εκδοχή αυτή συνιστά σκηνοθετική άποψη. Η ερμηνεία της Μαρίας Ζορμπά στον ρόλο της Κριστίνα, δονούμενη από μιαν εσωτερικότητα συγκινητική, δημιουργεί ενδιαφέροντα δίπολα: τόσο με τη Νόρα, όσο και με τον Κρόγκσταντ. Ο Νικόλας Παπαγιάννης αποδίδει δυναμικά και με εύθραυστη γοητεία τις λεπτές αποχρώσεις της προσωπικότητας και τη συνείδηση του επερχόμενου τέλους, όπως και τον απονενοημένο έρωτα του γιατρού Ρανκ που αποδίδει χαρακτηριστικά προσωπικότητας στη Νόρα. Όταν, πριν από τη δεξίωση, η Νόρα προβάρει τη χαρακτηριστική -και πολύ καλοσκηνοθετημένη- ταραντέλα με στολή «κούκλας», το ναπολιτάνικο τραγούδι του κυρίου Παπαγιάννη προσδίδει μοναδικό τόνο: το αφαιρετικό παίξιμο στο πιάνο, τα χορευτικά μοτίβα, ο έντονος μανιερισμός και η αξιοποίηση του τοιχίου/κουκλόσπιτου ως ράμπας καθιστούν τη σκηνή αυτήν την πιο ενδιαφέρουσα της παράστασης.

[Η Αμαλία Μουτούση] διατηρεί σε απόλυτο έλεγχο τα εκφραστικά της μέσα, αντεπεξέρχεται σε όλες τις σταδιακές της μεταμορφώσεις και καταθέτει μια σπουδαία ερμηνεία.

Η ερμηνεία του Άρη Λεμπεσόπουλου αναδεικνύει τη χειριστική, «πατρική» πλευρά του Τόρβαλντ, ενός χαρακτήρα που ο ηθοποιός ελέγχει μεν, αλλά για κάποιον ακατανόητο λόγο αποδίδει σχηματικά. Στο τέλος του έργου, όπου οι φρούδες ελπίδες της ηρωίδας διαψεύδονται και η ίδια αφυπνίζεται και αντικρίζει την αλλοτρίωση του γάμου της, και ενώ ο κύριος Λεμπεσόπουλος αποδίδει έξοχα τη μεταστροφή/αποκάλυψη του «πραγματικού» Τόρβαλντ, αίφνης η παράσταση «ξεκουρδίζεται» από στόμφο και αυθαίρετους επιτονισμούς του, καθώς και κάποιες ακροβασίες εκτός ρόλου που ανατρέπουν το όχημα της ερμηνείας του: ίσως μια κακή βραδιά του καλού ηθοποιού. Ώστε την τελική σκηνή αντιπαράθεσης του ζευγαριού κυριολεκτικά σώζει η εγγαστρίμυθη, βαθιά μελετημένη, «αιθεροβάμων» προσέγγιση της Αμαλίας Μουτούση, που διατηρεί σε απόλυτο έλεγχο τα εκφραστικά της μέσα, αντεπεξέρχεται σε όλες τις σταδιακές της μεταμορφώσεις και καταθέτει μια σπουδαία ερμηνεία: με την έξοδό της από την πόρτα του κουκλόσπιτου, η Νόρα της κυρίας Μουτούση «βγαίνει» από τον κουκλίστικο ρόλο της και υποκλίνεται στο κοινό, ως μια εξαιρετική ηθοποιός.

Για την ιστορία

Στο έργο του μεγάλου δραματουργού (πρωτοανέβηκε στην Κοπεγχάγη το 1879) επικρατεί η αρχή ότι μόνον όποιος είναι και παραμένει ηθικά ελεύθερος είναι άνθρωπος δυνατός κι ευτυχισμένος. Όποιος δεν είναι κύριος της θέλησής του, υποκύπτει και πληρώνει με δραματικό τρόπο τις διάφορες κοινωνικές, ηθικές, ψυχολογικές υποδουλώσεις και τους συμβιβασμούς του. Η κριτική διείδε στο έργο του Ίψεν τον τραγικό νατουραλισμό, τη δυνατή πολεμική και την έκκληση γι’ ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Ο Ίψεν, επηρεασμένος απ’ τη σύντροφο της ζωής του, απ’ την νορβηγίδα μυθιστοριογράφο Καμίλλα Κόλλετ κι απ’ τις θεωρίες του Στιούαρτ Μιλ, έγινε ευθύς απ’ την αρχή ο πιο ένθερμος συνήγορος του φεμινισμού κι έμεινε συνεπής σε αυτόν ως το τέλος. Το Κουκλόσπιτο βασίστηκε στη ζωή της Λάουρα Κίλερ, δανής φίλης του Ίψεν και κατοπινής συγγραφέως, που όντως πλαστογράφησε υπογραφή για να σώσει τον σύζυγό της Βίκτορ, πράγμα που εκείνος όχι μόνον δεν αναγνώρισε, αλλά επιπλέον την έκλεισε και σε ψυχιατρική κλινική. Η αντίδραση που προκάλεσε το Ένα κουκλόσπιτο στην πουριτανική κοινωνία της εποχής εκείνης ήταν αφάνταστη. Ο συγγραφέας κατηγορήθηκε επειδή αμφισβητούσε το ηθικό και νομικό κύρος της ιερότερης κοινωνικής καθιέρωσης: του γάμου, καθώς και την πατρική εξουσία της αστικής οικογένειας. Βέβαια, η πολεμική που εξαπολύθηκε και ο ανελέητος κατατρεγμός της ηρωίδας του έδωσαν λαβή σε μια προσεχτικότερη και γονιμότερη συζήτηση για τον γάμο και για τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία, ευρύτερα. Σ’ ένα λόγο που έβγαλε τον Ιούνιο του 1885 στον εργατικό Σύνδεσμο του Τρόντχαϊμ, είπε χωρίς περιστροφές πως «η μελλοντική κοινωνική αναμόρφωση θα εξαρτιόταν αποκλειστικά απ’ την αυριανή θέση του εργάτη και της γυναίκας». 

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

Για τις παραστάσεις «Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη σε σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα» του Γουστάβο Οτ σε σκηνοθεσία Δημήτρη Αποστολόπουλου, που ανεβαίνουν στη σκηνή του θεάτρου «Σταθμός». Κεντρική εικόνα: Από την παράσταση «Η κασέτα» © Αγγ. Παπαδόπουλος.&nb...

«Sadmen» του Θανάση Κριτσάκη στο Θέατρο Ροές (κριτική) – Θλιμμένοι «σούπερ ήρωες» που δεν πείθουν

«Sadmen» του Θανάση Κριτσάκη στο Θέατρο Ροές (κριτική) – Θλιμμένοι «σούπερ ήρωες» που δεν πείθουν

Για την παράσταση «Sadmen» του Θανάση Κριτσάκη που ανέβηκε στο Θέατρο Ροές. Κεντρική εικόνα: Ελ. Χούμου. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος 

Ο Θανάσης Κριτσάκης, μετά από την παράσταση «Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης», έρ...

«Κουαρτέτο» του Χάινερ Μίλερ σε σκηνοθεσία Θανάση Σαράντου στο Από Μηχανής Θέατρο (κριτική) – Μια παράσταση τολμηρή και αισθησιακή

«Κουαρτέτο» του Χάινερ Μίλερ σε σκηνοθεσία Θανάση Σαράντου στο Από Μηχανής Θέατρο (κριτική) – Μια παράσταση τολμηρή και αισθησιακή

Για την παράσταση «Κουαρτέτο» του Χάινερ Μίλερ σε σκηνοθεσία του Θανάση Σαράντου που παίζεται στο Από Μηχανής Θέατρο. Κεντρική εικόνα: © Κωνσταντίνος Λέπουρης. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Το «Κουαρτέτο» του Heiner Müll...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Καταθέσεις Πολιτισμού» – «Ιστορίες από μάρμαρο και ξερολιθιά στα αλώνια του χρόνου» με τον Μανόλη Κορρέ

«Καταθέσεις Πολιτισμού» – «Ιστορίες από μάρμαρο και ξερολιθιά στα αλώνια του χρόνου» με τον Μανόλη Κορρέ

Συνεχίζεται ο επιτυχημένος φετινός κύκλος εκδηλώσεων «Καταθέσεις Πολιτισμού» με συζητήσεις για σύγχρονη τέχνη, ιστορία και αρχαιολογία, από το Κέντρο Πολιτισμού, Έρευνας και Τεκμηρίωσης της Τράπεζας της Ελλάδος. Επόμενη εκδήλωση στις 24 Απριλίου με καλέσμένο τον ομότιμο καθηγητή Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ Μανόλη Κορρέ....

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Εκδήλωση με θέμα τη ζωή και το έργο του Κ.Π. Καβάφη, διοργάνωσε το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού (ΕΙΠ) στο Παρίσι. Φωτογραφίες © Polyvios Anemoyannis / Hans Lucas.

Επιμέλεια: Book Press

Κατάμεστο το Αμφιθέατρο Richelieu του πανεπιστημίου της Σορβόννη...

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

Για τις παραστάσεις «Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη σε σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα» του Γουστάβο Οτ σε σκηνοθεσία Δημήτρη Αποστολόπουλου, που ανεβαίνουν στη σκηνή του θεάτρου «Σταθμός». Κεντρική εικόνα: Από την παράσταση «Η κασέτα» © Αγγ. Παπαδόπουλος.&nb...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ