O έρως ο δραπέτης, ο έρως ο ανίκητος

Mε τον εύγλωττο τίτλο Romeo end Juliet, ο Κωνσταντίνος Ρήγος μας έδωσε χθες, στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, μια ευαίσθητη ανάγνωση του σαιξπηρικού «Ρωμαίος και Ιουλιέττα», που αποκηρύσσει τη βία που περιέχει το έργο και ανατέμνει τις καταβολές του σκηνικού ρομαντισμού μέσω μιας μεταμοντέρνας θεώρησης που περικλείει σύγχρονο χορό, ζωντανή μουσική, περφόρμανς, μιούζικαλ, όπερα και video-art. Ο έρωτας και ο θάνατος του κλασικού θεατρικού ζεύγους διαδραματίζονται «εις την Βερώναν, άπαξ δε εν τη πέμπτη πράξει εις Μάντουαν», όπως γράφει ο μεταφραστής Δημήτριος Βικέλας, ενώ στην εκδοχή του Ρήγου τη θέση της Βερόνας παίρνει ένα μελλοντολογικό ζοφερό σκηνικό που συνδυάζει το «West Side Story» με το «Νεκροταφείο αυτοκινήτων» του Αραμπάλ. Επτά άντρες μοιράζονται τα μέρη του Ρωμαίου και δύο Ιουλιέττες παραπέμπουν στο «Σκοτεινό αντικείμενο του πόθου» του Μπουνιουέλ. Οι ηθοποιοί έχουν συγκεκριμένη ερμηνευτική μανιέρα, διδαγμένη κατά τρόπον ώστε να «προσγειώνει» το κείμενο στη σημερινή πραγματικότητα.

Οδομαχίες, ανδρισμός και αυτοδικία

Υποβλητικός ο Ακύλας Καραζήσης στη μαγνητοσκοπημένη παρουσία του ως Καπουλέτου-πατέρα στην παράσταση.

Η απρόσωπη παρουσία του Πρίγκιπα (μια ανέκφραστη φωνή off) και η επιτακτική, σαρκαστική φωνή των γονέων της Ιουλιέτας ενσαρκώνουν τον κόσμο της εξουσίας, όπου η φρίκη αναδίδεται από τα ταμπού της οικογενειακής στέγης, του σογιού, του καθωσπρεπισμού, και όπου η τραγικότητα συνίσταται στη διαφύλαξη της κοινωνικής τάξης και στην ισοπέδωση της αθωότητας. Υποβλητικός ο Ακύλας Καραζήσης στη μαγνητοσκοπημένη παρουσία του ως Καπουλέτου-πατέρα στην παράσταση. Ταύτιση του πόνου με την απαγορευμένη ερωτική επιθυμία, που εκ θέσεως μετατρέπεται σε ηδονοθηρική, καθώς έντονος κυριαρχεί ο ανδρικός λόγος: του τακιμιού, της σύγκρουσης, της μονομαχίας, της αντεκδίκησης, του επιβήτορα. Στην αισθητική του Κωνσταντίνου Ρήγου τα ανδρικά οπίσθια δίνουν το στίγμα τους δηλώνοντας ένα αμιγώς ανδροκρατούμενο κλίμα. Ο χαρακτήρας του πατερ-Λαυρέντιου, θεαματικά και με χιούμορ ερμηνευμένος από τον εξαιρετικό Ιερώνυμο Καλετσάνο, έρχεται να γεφυρώσει το κενό επικοινωνίας ανάμεσα στις οικογένειες Καπουλέτων-Μοντέγων, αλλά, με μια διαβολική συνέργεια, επιτυγχάνει τον αφανισμό του έρωτα. Στην ίδια κατεύθυνση λειτουργεί η οπερετική φιγούρα της Νόνας/Παραμάνας, που με μπρίο και πάθος αποδίδει η μέτζο σοπράνο Άρτεμις Μπόγρη. Η Τροφός είναι και ο φορέας της χαρμόσυνης είδησης, αλλά και ο φορέας των θανατερών ειδήσεων. Σαν να κυριαρχείται το επερχόμενο μέλλον από την προαποφασισμένη δολοφονική ενέργεια, που θα διασφαλίσει την κυριαρχία και θα ακυρώσει οριστικά τον αισθησιασμό. Γιατί, με τα λόγια των Σαίξπηρ/Βικέλα:

Έφηβοι που δεν μπορούν να ερωτευθούν

Οι Ρωμαίοι του Ρήγου είναι χορός εφήβων, που «εν σώματι» κάνει μια δήλωση πρυτανεύουσας αντίστασης. Αντίστοιχα, η ισχνή γυναικεία παρουσία της Ιουλιέτας, διπλασιαζόμενη, υμνεί τον αισθησιασμό, καθώς στην παρθενική της κλίνη η άτυχη ηρωίδα επικαλείται τη νύχτα που θα συγκαλύψει τον πόθο της:

Οι Ρωμαίοι του Ρήγου αντιλαμβάνονται πως είναι ερωτευμένοι περιγράφοντας λεκτικά το αντικείμενο του πόθου τους, ενώ διαρκώς υφίστανται τη βία των συνομηλίκων τους.

Η συντεθλιμμένη σεξουαλικότητα, μην μπορώντας να επενδυθεί σε συναισθηματική ολοκλήρωση, αναγκαστικά μεταμφιέζεται σε σεξ. Οι Ρωμαίοι του Ρήγου αντιλαμβάνονται πως είναι ερωτευμένοι περιγράφοντας λεκτικά το αντικείμενο του πόθου τους, ενώ διαρκώς υφίστανται τη βία των συνομηλίκων τους. Εσωτερική πάλη του υπό διαμόρφωσιν ανδρισμού σε μια συνωμοσία του φωτός με το σκοτάδι, ώστε να αναδειχθεί το συγκεκαλυμμένο ποιόν του απαγορευμένου έρωτα. Παντού τα στοιχεία της φύσης συνηγορούν στο ένοχο, σαρκικό βίωμα, που στην παράσταση του Κωνσταντίνου Ρήγου μεταπλάθεται σε δεσμίδα φωτός:

Ο Ρήγος εντάσσει τη χορευτικότητα στην καθημερινή κινησιολογία, καθιερώνοντας έντονα το ανθρώπινο σώμα μέσα στο κλασικό κείμενο. Η χορευτικότητα αναδίδεται ως άρωμα στον συγκρουσιακό, άσχημο τόπο που καθιερώνει το σκηνικό των Ρήγου και Τσαγκάρη, προοιωνιζόμενη το κακό. Φουτουριστικοί τόνοι που συνθέτουν άρτια εικαστικά ταμπλώ ενώ η λόγια, έμμετρη γλώσσα της μετάφρασης του Βικέλα εκφωνείται με σύγχρονο ύφος, σύμφωνα με τις παρεκβάσεις/διασκευές του κειμένου από την Έρι Κύργια. Οι φωτισμοί του Χρήστου Τσόγκα είναι έντονα εξπρεσιονιστικοί, τα κοστούμια του Γιώργου Σεγρεδάκη έχουν έντονη ροπή προς το εξωφρενικό και η χορογραφική παρέμβαση της Μαρκέλας Μανωλιάδου στο πλευρό της κεντρικής κινησιολογικής άποψης είναι ευδιάκριτη. Στο τέλος της παράστασης η τραγωδία ανακτά το μέγεθός της με την αργή, τελετουργική και μετωπική παράταξη ενώπιον του κοινού, όπου οι ηθοποιοί τραγουδούν το “You are my destiny” και εδραιώνουν τον θρίαμβο του έρωτα, χωρίς όμως να καταργούν το πένθος: «For never was a story of so woe as that of Juliet and her Romeo…»

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

Info
Μετάφραση: Δημήτριος Βικέλας
Σκηνοθεσία-Χορογραφία-Σκηνογραφία: Κωνσταντίνος Ρήγος
Δραματουργική επεξεργασία: Έρι Κύργια
Συνεργάτης σκηνογράφος: Μαίρη Τσαγκάρη
Κοστούμια: Γιώργος Σεγρεδάκης
Φωτισμοί: Χρήστος Τσόγκας
Σχεδιασμός Ήχου: Studio 19
Βοηθός Σκηνοθέτη: Έλενα Σκουλά, Άγγελος Παναγόπουλος
Βοηθός Χορογράφου: Μαρκέλα Μανωλιάδη

Συμμετέχουν με αλφαβητική σειρά:

Αχτάρ Αλέξανδρος, Επιθυμιάδη Δανάη, Καραούλης Γιάννης, Καραχανίδης Αναστάσιος, Κατσής Γιώργος, Παναγιώτης Μπρατάκος, Παϊταζόγλου Κίττυ, Πλεμμένος Κωνσταντίνος, Σταμόπουλος Αντώνης.

Πατήρ Λαυρέντιος: Ιερώνυμος Καλετσάνος
Παραμάνα: Άρτεμις Μπόγρη (μέτζο σοπράνο) / Λητώ Μεσσήνη (υψίφωνος)

Διεύθυνση παραγωγής, βοηθός σκηνοθέτη: Άγγελος Παναγόπουλος
Βοηθός χορογράφου: Μαρκέλα Μανωλιάδη 

Δημοτικό Θέατρο Πειραιά