Πώς φτιάχνεται μια χορογραφία

Το ζήτημα εστιάζεται στο πώς βλέπει ο θεατής αυτήν τη διαδικασία, και ομολογουμένως από αυτήν την άποψη η παράσταση ήταν αποκαλυπτική, ιδιαίτερα για όσους φαντάζονται μιαν εκλογικευμένη σειρά συλλογισμών ή μιαν απόλυτα «υποστηριγμένη» σύλληψη που κατά μιαν εσφαλμένη εκδοχή θα έπρεπε να οδηγεί στο τελικό αποτέλεσμα.

Ο θεατής επί σκηνής

Διαμορφώνοντας σε θέσεις θεατών τη μισή σκηνή της κεντρικής αίθουσας και επιτυγχάνοντας μια θαυμαστή γειτνίαση, η Χοστόβα χορογράφησε ένα ντουέτο σταδιακής αποκάλυψης των μυστικών που την οδήγησαν, μαζί με τον συνεργάτη της Jan Čtvrtník, στο «στήσιμο» της περφόρμανς. Εξ ού και ο τίτλος «Προτσές», που σημαίνει «διαδικασία». Το ζήτημα εστιάζεται στο πώς βλέπει ο θεατής αυτήν τη διαδικασία, και ομολογουμένως από αυτήν την άποψη η παράσταση ήταν αποκαλυπτική, ιδιαίτερα για όσους φαντάζονται μιαν εκλογικευμένη σειρά συλλογισμών ή μιαν απόλυτα «υποστηριγμένη» σύλληψη που κατά μιαν εσφαλμένη εκδοχή θα έπρεπε να οδηγεί στο τελικό αποτέλεσμα: σε αντίθεση με αυτά, η συνεργασία της χορογράφου με τον συνεργάτη της είναι σταδιακή, στα πλαίσια της βαθμιαίας παγίωσης κάποιων χορογραφικών κινήσεων. Η τύχη του θεατή είναι να ανακαλύπτει μαζί με τους δημιουργούς τα επιμέρους στάδια της δημιουργίας. Όλο εκπλήξεις και σκηνική πρωτοτυπία, τελικά μένοντας μόνη με τον παρτεναίρ της επί σκηνής, η Χοστόβα επιστρατεύει την πείρα της από τον σύγχρονο χορό για να εκπλήξει, ίσως και να σοκάρει το κοινό. Ξεκινά, λοιπόν, από την εμμονή της σε μια κίνηση και μετά συνδιαλέγεται με τον παρτεναίρ της, με τον οποίον άλλωστε έχει συνδημιουργήσει την τελική εκδοχή που είδαμε.

Διαλεγόμενοι, οι δύο καλλιτέχνες προσπαθούν να συστήσουν ένα πυρήνα στοιχειώδη που να έχει συγκροτημένη μορφή: προσπαθούν να είναι άλλοτε ζευγάρι αδελφικό, άλλοτε ζευγάρι ερωτικό, άλλοτε απομονώνονται ο ένας από τον άλλον και αποκόπτονται, με τη βοήθεια των φωτιστικών συνθηκών. Η είσοδός τους είναι κλιμακούμενης έντασης και εναρμονίζεται σε πολλά σημεία, ενώ σε πολλά αυτονομείται, παράγοντας μια σύνθεση κινήσεων που μπορεί να γίνει αντιληπτή ως κυνηγητό, διεκδίκηση, απόρριψη, βιασμός, αλλά και φλερτ, ερωτισμός, πλατωνικός και σωματικός έρωτας, τέλος δε ως συνεργασία, μελέτη, μόχθος δημιουργίας, προσπάθεια άντλησης νοήματος.

Τα χέρια των χορευτών διαδραματίζουν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση ενός λιτού leitmotif κινήσεων, που εν πλήρει ειλικρινεία προσπαθούν να διερευνήσουν, σαρκάζοντας πλαγίως τις ερμηνευτικές απόπειρες της κριτικής.

Τα χέρια των χορευτών διαδραματίζουν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση ενός λιτού leitmotif κινήσεων, που εν πλήρει ειλικρινεία προσπαθούν να διερευνήσουν, σαρκάζοντας πλαγίως τις ερμηνευτικές απόπειρες της κριτικής. Ετούτη η ιδιαίτερα κουραστική χορογραφία είναι η χορογραφική απόδοση της δημιουργίας της χορογραφίας καθεαυτήν. Εξάλλου, με πρόθεση τη διάρρηξη των ορίων ανάμεσα στον καλλιτέχνη και το κοινό-χωρίς, ωστόσο, να φέρει το κοινό σε δύσκολη θέση- η καλλιτέχνις προτείνει τη διαδραστική λειτουργία του χορού, και αμέσως μετά την απορρίπτει, γιατί, όπως λέει χαρακτηριστικά, «δεν την αντέχει».

Το πλήθος επί σκηνής

Το πρωτότυπο στοιχείο της παράστασης είναι η εισαγωγή μιας ομαδικής χορογραφίας, εμβόλιμης στο pas de deux που κυριαρχεί. Ο Jan Čtvrtník αδυνατεί να καταλάβει προς τα πού κατατείνει η δημιουργία της Hoštová. Της ζητά, λοιπόν, κι άλλα, κι άλλα πρόσωπα, που ένα ένα επιβαίνουν στο άρμα της χορογραφίας. Αυτή η «εισβολή» νέων προσώπων στη ράμπα υπογραμμίζει την αφοπλιστική ειλικρίνεια της παράστασης. « It’s not enough», δηλώνει ο πρώτος χορευτής, και η συνεργάτις του ικανοποιεί την απαίτησή του για ένα ηχηρό, πολυπρόσωπο σύνολο, που κινείται με τρόπο πυρετικό, καθώς οι νέοι χορευτές συντονίζονται στον ήδη δοσμένο ρυθμό. Η αίσθηση είναι πως το πράγμα πάει να ολοκληρωθεί, όμως είναι απατηλή. Δεν πρόκειται για το ζητούμενο: όχι πολλοί, οι δυο μας. Ένας ύμνος στη σύναψη της διαπροσωπικής σχέσης δεν θα μπορούσε να γίνει παρά με την αντιπαράθεσή της προς το ενοχλητικό πλήθος. Οι δυο καλλιτέχνες θα ξαναμείνουν μόνοι.

Η Dora Sulženko Hoštová και ο Jan Čtvrtník

Έτσι κι αλλιώς, ο απέριττος τρόπος έκθεσης του προβλήματος της Τέχνης επί σκηνής, χωρίς επιτηδευμένη, προαποφασισμένη συναισθηματική φόρτιση, η «ανοικτή» σε ερμηνείες παράθεση του κορμιού των καλλιτεχνών. Στα πλαίσια της ανοικτής αυτής σκηνοθεσίας ο θεατής δονείται από τους έξοχους ρυθμούς, τη στιγμή που τα πόδια των χορευτών λειτουργούν ως κρουστά όργανα. Όταν η σκηνή πλημμυρίζει από νεαρότερα μέλη της ομάδας σε κάποια στιγμή, που έρχονται να πλαισιώσουν το αρχικό ζευγάρι σε μια προσπάθεια πλήρωσης του νοήματος, και όταν αυτά τα άτομα αποσύρονται, μένει μια αίσθηση δυναμική που στο εξής θα συνιστά το «κάδρο» μέσα από το οποίο θα δραπετεύσουν, με διαλεκτικό τρόπο, οι δυο πρωταγωνιστές, αποκαθαρμένοι από το αίσθημα ανικανοποίητου που τους κατατρύχει και αφήνοντας την έμπνευσή τους να τους απελευθερώσει.

Για την ιστορία

Η παράσταση Process παρουσιάστηκε πρόσφατα στη διοργάνωση Performing Prague, στο πλαίσιο της Prague Quadrennial 2015, μιας από τις μεγαλύτερες πολιτιστικές διοργανώσεις για το θέατρο στην Ευρώπη. Η Dora Sulženko Hoštová σπούδασε χορό στο Κέντρο Μελέτης Χορού Duncan της Πράγας και στην Ακαδημία Χορού του Ρότερνταμ της Ολλανδίας. Έχει χορέψει σε παραστάσεις συμπατριωτών της (Eva Rakt, Petr Tyc, Istvan Juhos κ.ά.) και έχει χορογραφήσει επτά έργα. Από το 2002 διδάσκει στο Κέντρο Duncan της Πράγας και, ως προσκεκλημένη καθηγήτρια, σε σχολές και πανεπιστήμια του εξωτερικού. Το 2006 κέρδισε το βραβείο εξαίρετου χορευτή στο διαγωνισμό Masdanza, για το έργο της, Arkanum, ενώ βραβεύτηκε επίσης στους διεθνείς διαγωνισμούς χορογραφίας Gran Canaria και Jarmila Jeřábková Award. Έχει προσκληθεί από την Hellenic Dance Company για να διδάξει στην Κρατική Σχολή Ορχηστικής Τέχνης.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.