«Μια πεθαίνει, οκτώ τρώνε»

Αξιοποιώντας τις πολλαπλές δυνατότητες του χώρου και χορογραφώντας την κίνηση του επιτελείου της, η Βάνα Πεφάνη υπηρετεί ένα καλόγουστο, ώριμο στη στράτευσή του θέατρο, συγγράφοντας ένα κείμενο που πόρρω απέχει της παραδοσιακής «γυναικείας» γραφής. Το κείμενο αυτό εκθέτει τη ζωή των ενοίκων μιας πολυκατοικίας μετά τον θάνατο μιας νεαρής κοπέλας που ζούσε στο υπόγειο του κτηρίου, μιλώντας έξω από τα δόντια και καταγγέλλοντας απερίφραστα την επανάπαυση και τον κρυφό ρατσισμό που ευνοεί την εξάπλωση του trafficking.

Μια υπόγεια, αθέατη πόλη

Η κυρίως σκηνή απεικονίζει το εσωτερικό ενός διαμερίσματος, πόρτες που ανοίγουν και κλείνουν οδηγούν στον κοινόχρηστο χώρο (το θυρωρείο, να πούμε) μιας αθηναϊκής πολυκατοικίας και δύο «βιτρίνες» αριστερά και δεξιά σκηνογραφούνται ως εσωτερικό δύο άλλων διαμερισμάτων. Η μετατρεψιμότητα του χώρου και η φυσική του ένταξη στο κέντρο, κοντά στον ζωτικό πυρήνα της πόλης, αλλά και η τοποθέτησή του στο δύσκολα εντοπίσιμο υπόγειο της Κοραή, είναι μια εύστοχη επιλογή που υπαινίσσεται πως «εδώ συμβαίνουν όλα αυτά, κάτω από τα μάτια μας, αλλά δεν τα βλέπουμε».

Ή, «κάνουμε πως δεν τα βλέπουμε». Νομίζω πως πρόθεση της Βάνας Πεφάνη είναι να υπογραμμιστεί η εθελοτυφλία όλων μας στα κραυγαλέα γεγονότα της εκμετάλλευσης γυναικών και απροστάτευτων ανήλικων κοριτσιών από τον Τρίτο Κόσμο, η ηθελημένη η αθέλητη συνενοχή μας στην τραγική διαμόρφωση της μοίρας τους. Η υπενθύμιση του ότι ένας πολιτικά σκεπτόμενος άνθρωπος δεν δικαιούται να καταλαμβάνεται από φόβο και να σιωπά μπροστά στο απάνθρωπο φαινόμενο του trafficking, τη στιγμή που η προσωπική του ιστορία διαπλέκεται άμεσα με την ιστορία των θυμάτων του.

Η συνυπευθυνότητα των ενοίκων της πολυκατοικίας θυμίζει ως προβληματισμός τη γραφή του Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη. Η γοητευτική της νιγηριανή Ωρόρ (Aurore), ερμηνευμένη με εσωτερικότητα και έλεγχο των εκφραστικών της μέσων από την Aurore Marion, αυτοκτονεί πέφτοντας από την ταράτσα της πολυκατοικίας, αφού έχει υποστεί τα πάνδεινα από τον ανδρικό πληθυσμό/πελατεία της. Οι υπόλοιπες, «αόρατες» γυναίκες που εκπορνεύονται από νεαρή ηλικία στην πόλη μας, όλες συνοψίζονται στο πρόσωπο της Ωρόρ, που πεθαίνει και παραμένει έωλη παρουσία στον χώρο του θανάτου της, προσπαθώντας να επικοινωνήσει με τους ζωντανούς. Επτά «ορατά» πρόσωπα χορογραφούνται σε μια δυναμική κινησιολογική δημιουργία από την Ελευθερία Κόμη, που ήδη από την έναρξη της παράστασης παρατάσσει τις γυναικείες φιγούρες σε όλη την έκταση του φυσικού αυτού σκηνικού, διευθετώντας το ψυχοσυναισθηματικό περιβάλλον στο πλαίσιο του οποίου θα ενεργοποιηθεί η επικοινωνία: στο εξ ευωνύμων διαμέρισμα κατοικούν μια ζηλιάρα σύζυγος με τον προβληματισμένο σύζυγό της, στο εκ δεξιών κατοικεί μια κακοποιημένη σύζυγος με τον απερίγραπτο φαλλοκράτη άντρα της, ενώ στο κεντρικό διαμέρισμα κατοικεί η ερωμένη του φαλλοκράτη συζύγου με τη θεούσα αδελφή της και την, επισκέπτρια από την επαρχία, μητέρα τους. Στην κεντρική χορογραφική σύλληψη θα ενταχθούν και όλες οι επιμέρους τοποθετήσεις και μετακινήσεις στον χώρο των ηθοποιών, προσδίδοντας στην παράσταση διαστάσεις χοροδραματικής γραφής και αφήνοντας να αναπτυχθεί ο λόγος των ζωντανών μπροστά στην αέρινη παρουσία της νεκρής Ωρόρ. Ο Βασίλης Αφεντούλης, ερμηνευτικά ώριμος και ευαίσθητος, ερμηνεύει τον υποαπασχολούμενο και ματαιωμένο αρχιτέκτονα/σύζυγο της ζηλιάρας γυναίκας, που την υποδύεται με επιτυχία η Νικολίνα Μουαίμη Ο Ιάκωβος Μυλωνάς, πειστικός σε σημείο εκνευρισμού, ενσαρκώνει τον απόλυτα φαλλοκράτη, εκδηλωμένο φασίστα του γειτονικού διαμερίσματος, προσδίδοντας διαστάσεις ντοστογιεβσκικού χαρακτήρα στον ρόλο του. Η Αγγελική Καρυστινού, ως καταπιεσμένη σύζυγός του, μπαίνει στο πετσί του ρόλου της με απόλυτο μαζοχισμό και ονειρική διάθεση. Η Μαρία Καβουκίδου δίνει μιαν υπερευαίσθητη και «υγρή» ερμηνεία στον ρόλο της μητέρας, ενώ η Σιμόνη Γιαννάτου και η Σοφία Μανωλάκου ενορχηστρώνουν θαυμάσια το αντιστικτικό δίδυμο των δύο αδελφών του ίδιου διαμερίσματος.

Όταν οι τύψεις επισκέπτονται τα όνειρά μας

Η ψυχή της νεκρής νιγηριανής κινείται σε ένα ενδιάμεσο χώρο, ανάμεσα στο επίγειο σκηνικό του ολέθριου βίου και του θανάτου της και στο Επέκεινα.

Η ψυχή της νεκρής νιγηριανής κινείται σε ένα ενδιάμεσο χώρο, ανάμεσα στο επίγειο σκηνικό του ολέθριου βίου και του θανάτου της και στο Επέκεινα. Επιχειρεί απεγνωσμένα να γεφυρώσει αυτό το κενό, σαν να προειδοποιεί, να προφυλάσσει, αλλά και να αιτιάται και να καταδικάζει. Επισείοντας την απειλητική Δικαιοσύνη ως φάσμα, συνυπάρχει με τους ζωντανούς ως μέλος της πραγματικότητάς τους, παραμένοντας μέχρι ενός σημείου αθέατη. Η μοναδική πρόσβαση που έχει, στον γυναικείο, ευαίσθητο ψυχισμό της μητέρας, διασαλεύεται από τα παράσιτα των ονείρων της δεύτερης. Κατόπιν «εγκλωβίζεται» πίσω από ένα γυάλινο τείχος ανέφικτης συνομιλίας. Τέλος υλοποιείται, όταν το έργο φτάνει στο κομβικό σημείο της αποκατάστασης των συνεπειών που θα 'πρεπε να έχει το έγκλημα. Στο πλαίσιο αυτό, η συγγραφέας ακολουθεί μια σοφή κλιμάκωση της επικοινωνιακής αυτής γέφυρας, ανακαλώντας το ψυχικό υπόβαθρο των προσώπων της και παραθέτοντας τη λεκτική και σωματική βία που δέχονται και που ασκούν, στην ακραία της έκφανση.

Σαφέστατη μνεία γίνεται στις οροθετικές πόρνες που διαπομπεύτηκαν με υπουργική πρωτοβουλία με δημοσίευση των φωτογραφιών τους στον τύπο: η υποκρισία και ο φαλλοκρατισμός, ο ρατσισμός και η ξενοφοβία, η ιδιοτέλεια και ο αθεράπευτος εγωισμός, μα πάνω απ' όλα ο φόβος είχαν, τότε, επικρατήσει του ανθρωπιστικού συναισθήματος, ενώ οι πελάτες των πορνείων προστατεύτηκαν δεόντως. Επίσης, το φλέγον και διαμφισβητούμενο ζήτημα της άμβλωσης και της ευθύνης για την τελική απόφαση (ευθύνη που διχάζει το ζευγάρι, όσο κι αν η εγκυμοσύνη συμβαίνει πάνω στο σώμα της γυναίκας και μόνο), στο έργο της κυρίας Πεφάνη συνδέεται οργανικά με γενικότερους κοινωνικούς και πολιτικούς προβληματισμούς: είμαστε δέσμιοι τόσο της ηθικής μας δόμησης όσο και των πολιτικοκοινωνικών και οικονομικών συνθηκών. Τίποτε δεν μπορεί να αποτιμηθεί ερήμην όλων αυτών των παραμέτρων.

Η Βάνα Πεφάνη συγκέντρωσε υλικό, συζήτησε με ειδικούς του θέματος από τη ΔΙΕΘΝΗ ΑΜΝΗΣΤΙΑ και το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικής Αλληλεγγύης και κατέγραψε απόψεις γνωστών και φίλων προτού προβεί στη συγγραφή του έργου της. Οι επιμέρους γυναικείοι ψυχισμοί που χορογραφούνται στις Μεταξωτές γυναίκες δεν θα μπορούσαν παρά να είναι οι πολλές διαφορετικές παράμετροι μιας και μόνης γυναικείας ψυχοσύνθεσης. Από την ολοκλήρωση του πορτραίτου της Γυναίκας αυτής εννοείται πως δεν λείπουν οι πολιτισμικές καταβολές: η εκπόρνευση ενός κοριτσιού από τη μαύρη Αφρική δεν είναι μόνο αποτέλεσμα των άκρως κερδοφόρων μηχανισμών του trafficking και της έκδοσης ενός διαβατηρίου προς τη χώρα της εκμετάλλευσης και της σύνθλιψης της ελευθερίας. Είναι, εξίσου, αποτέλεσμα του σκοταδισμού και της εξαθλίωσης που το κορίτσι αυτό ζει στην πατρίδα του: «Μια πεθαίνει, οκτώ τρώνε». Είναι, τέλος, απόρροια της υποβάθμισης των πληθυσμών αυτών, της επονείδιστης θέσης της γυναίκας, της στενομυαλιάς και της υποταγής της μάνας, ενώ η ίδια βιώνει την εκπόρνευση και τον θάνατό της ως αποτέλεσμα της μαύρης μαγείας.

Η Βάνα Πεφάνη

Είναι τόσο πολυσύνθετο το ζήτημα που ο μοναδικός τρόπος για να διερευνηθεί είναι η εμβάθυνση στο φαινόμενο της βίας όλων όσοι την παρατηρούν και είναι συνυπεύθυνοι για τη διαιώνισή της, και όχι μόνο στο βίωμα όσων την υφίστανται: γιατί οι βασικές δομές που το αναπαράγουν βρίσκονται, εν σπέρματι, όχι μόνο στις τενεκεδουπόλεις και τις φτωχογειτονιές της Λατινικής Αμερικής, της Ασίας και της Νιγηρίας, αλλά και στα τρισάθλια μικροαστικά όνειρα των ενοίκων της αθηναϊκής μεγαλούπολης, στην ασυνείδητη αλλά διαρκώς διογκούμενη ανάπλαση των γενεσιουργών της αιτίων: ο φασίστας είναι φασίστας, για τον φασίστα όλες οι γυναίκες είναι πουτάνες, για τον φασίστα όλες οι γυναίκες είναι πουτάνες εκτός από τη μάνα του που αναγορεύεται σε Αγία, ο φασίστας σηκώνει το χέρι του με μεγάλη ευκολία, ο φασίστας είναι επιεικής με τον εαυτό του, ο φασίστας κάνει λάθος και παγιδεύεται στο σφάλμα της ύπαρξής του, είναι ελλειμματικός και γι' αυτό συνθλίβει ό,τι αδύναμο συναντά στο δρόμο του, ο φασίστας ζει στο διπλανό διαμέρισμα και ευθύνεται για όσα συμβαίνουν, ο φασίστας είναι, ενίοτε, εμείς οι ίδιοι. Γιατί, πάνω απ' όλα, η σεξουαλική, ψυχολογική και οικονομική κακοποίηση, καθώς και οι μηχανισμοί αποσιώπησής της, συνθέτουν ένα πολύ επίκαιρο θέμα, που ανασύρει την απαράδεκτη επιείκειά μας απέναντι στον εαυτό μας, την ελλιπή αυτογνωσία και κοινωνική ευαισθησία που μας διακρίνει, σε συνδυασμό με την ετοιμότητά μας να καταδικάσουμε τους άλλους.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.

«Μεταξωτές Γυναίκες»
Θέατρο UNDERGROUND (είσοδος από ΑΣΤΥ)
Πλατεία Κοραή 4

Κείμενο- Σκηνοθεσία:
Βάνα Πεφάνη

Σωματείο «Πέτρα»
Πρόεδρος: Κώστας Αρζόγλου

Παίζουν:
Βασίλης Αφεντούλης
Σιμόνη Γιαννάτου
Μαρία Καβουκίδου
Αγγελική Καρυστινού
Σοφία Μανωλάκου
Aurore Marion
Νικολίνα Μουαίμη
Ιάκωβος Μυλωνάς

Σκηνικά-Κοστούμια:
Γιώργος Λυντζέρης

Φωτισμοί:
Στέλλα Κάλτσου

Μουσική:
Orestis

Κινησιολογία:
Ελευθερία Κόμη

Βοηθοί σκηνοθέτη:
Νάντια Δεληγιάννη-Μυρσίνη Γιαννακοπούλου