Ελευθέριος Βενιζέλος: από τη Βουλή στη σκηνή

Το εγχείρημα έχει μια ιδιαιτερότητα. Δεν πρόκειται για δραματοποιημένη λογοτεχνία (κάτι που έχουμε συνηθίσει, ενίοτε με μεγάλη επιτυχία επι σκηνής), αλλά για δραματοποιημένη ιστορία που υφαίνεται από ομιλίες του Ελευθέριου Βενιζέλου στο κοινοβούλιο, την άνοιξη του 1932.

Δεν πρόκειται για δραματοποιημένη λογοτεχνία αλλά για δραματοποιημένη ιστορία που υφαίνεται από ομιλίες του Ελευθέριου Βενιζέλου στο κοινοβούλιο, την άνοιξη του 1932.

Δεν πρόκειται για αναλόγιο, αλλά για μια απόδοση της φιγούρας του Βενιζέλου σε ένα μονόλογο μιάμισης ώρας. Ο ιδιάζων τούτος μονόλογος διανθίζεται με οπτικοακουστικό υλικό που φτιάχνει το κλίμα της εποχής στην οποία ανεφέρεται ο Βενιζέλος (εν πολλοίς, στην μικρασιατική καταστροφή). Ακούγονται σποράδικα κάποια μαγνητοφωνημένα σχόλια του Παναγή Τσαλδάρη, πολιτικού του αντιπάλου. Ο δε μονόλογος αποτελεί μία συντετμημένη και δραματοποιημένη μορφή τριών αγορεύσεων του Βενιζέλου, που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Ευρασία (Τρεις αγορεύσεις: Ο εθνικός διχασμός, οι υπαίτιοι της μικρασιατικής καταστροφής, οι υπαίτιοι των σημερινών οικονομικών μας δυσχερειών).

Το όφελος της παράστασης είναι άκρως παιδευτικό, ωθώντας τον θεατή να ξεφυλλίσει εκείνη την ιστορική περίοδο∙ την άνοιξη του 1932. Ο Βενιζέλος, έπειτα από τετραετή διακυβέρνηση έβλεπε τον κίνδυνο της χρεωκοπίας. Το κράτος είχε δανειστεί υπέρογκα ποσά, όχι μόνο λόγω των πολεμικών εκστρατειών του ’22, αλλά και για να ανασυγκροτήσει την κατεστραμμένη του οικονομία. Μόνο που έτσι υποθήκευσε την ανεξαρτησία του αφού μετατράπηκε σε έρμαιο των δανειστών, οι οποίοι έδιναν κατά βούληση τις δόσεις ανάλογα με τα ανταλλάγματα που λάμβαναν, επηρεάζοντας έτσι τις εγχώριες πολιτικές εξελίξεις, τα διλήμματα στην εγχώρια πολιτική σκηνή και τις στάσεις των αντιμαχόμενων κομμάτων. Κρίσιμο σημείο της πολιτικής στρατηγικής η πολυπόθητη (αλλά και τόσο δύσκολη στην πράξη) εθνική συνεννόηση, η σύναψη των κατάλληλων συμμαχιών που θα καταφέρουν να βγάλουν το μικρό κράτος από τον απομονωτισμό, αποκομίζοντας ταυτόχρονα τα μεγαλύτερα δυνατά οφέλη. Με αφορμή λοιπόν την κατάσταση που είχε δημιουργηθεί, ο Βενιζέλος υπερασπίζεται διάφορες επιλογές του και ταυτόχρονα κάνει μία αναδρομή σε κρίσιμα γεγονότα και αποφάσεις πριν και μετά τη μικρασιατική καταστροφή. Έχοντας ως παρακαταθήκη τα σύνορα του κράτους που εξασφαλίστηκαν με τη συνθήκη των Σεβρών, φτάνουμε στις δυσκολίες για την εφαρμογή της συνθήκης και τις μοιραίες ανατροπές.

Ο Μιχάλης Βιρβιδάκης αναμετρώμενος με την καθαρεύουσα του κειμένου, την κάνει να ρέει αβίαστα, αναδεικνύοντας τη ρητορεία αλλά και τη θερμοκρασία όσων λέγονται.

Τα εκφερόμενα επί σκηνής αναδεικνύουν τη σημασία του περιεχομένου σε ένα δρώμενο. Τι εντέλει λέγεται επί σκηνής, πόσο κεντρικό είναι, σε τι αφορά το δικό μας βίο. Μετασχηματίζεται δε σε θεατρικό γεγονός αν συνδυαστεί με το πώς λέγεται: με μια υποκριτική μαεστρία που κάνει το λόγο ενσώματο, καταφέρνοντας να πάρει τις λέξεις από το χαρτί και να τις ζωντανέψει. Κάτι που εδώ πετυχαίνει ο Μιχάλης Βιρβιδάκης αναμετρώμενος με την καθαρεύουσα του κειμένου, την κάνει να ρέει αβίαστα, αναδεικνύοντας τη ρητορεία αλλά και τη θερμοκρασία όσων λέγονται. Ένας σπάνιος θεατράνθρωπος με αθόρυβη κι ακάματη προσήλωση σ’ ένα θέατρο υψηλής στάθμης, καταφέρνει από την περιφέρεια των Χανίων όπου εδράζεται, να κεντράρει απευθείας στο ουσιώδες. Φορώντας εδώ ένα δίκωχο καπέλο, δίνει το πορτρέτο του πολιτικού μέσα από την αγωνία του για το τι συνέβη και τι θα συμβεί στον τόπο, παραμερίζοντας την κομματική αντιπαλότητα αφού στην προκειμένη περίπτωση υπήρχε συγκεκριμένο όραμα και όχι μόνο η επιδίωξη της νίκης στην κομματική αρένα. Η παράσταση ξεδιπλώνει υποδειγματικά όχι μόνο την ιστορική αξία αλλά και τα νήματα που απλώνονται στο σήμερα ως ερωτήματα, διλήμματα, έγνοια κι αιτήματα.

* Ο ΠΕΤΡΟΣ ΠΟΛΥΜΕΝΗΣ είναι ποιητής και διδάκτορας Φιλοσοφίας.