alt

Με αφορμή το Ποτέ δε σε ξεχνώ, μια παράσταση για την εμμονή, του Κώστα Κουτσολέλου.

Της Δήμητρας Κονδυλάκη

Τι σημαίνει «καλλιτέχνης»; Ο φίλος που με κάλεσε στην παράστασή του δυσανασχετεί με τέτοιους χαρακτηρισμούς, παρότι είναι από τους λίγους της γενιάς του που τον δικαιούνται σε τέτοιο βαθμό.

Ακόμα και αυτή η δυσανεξία μοιάζει προέκταση της μπεκετικής περσόνας που περιφέρει σαν δεύτερο ρούχο ανεξαρτήτως έργου: εμμονή –αποτυχία– αποτυχία ξανά. Ο ίδιος όμως –πολύ πιο συνειδητός ως καλλιτέχνης απ’ ό,τι θέλει να δείχνει– ξέρει, και το αποδεικνύει κάθε φορά, ότι έχει νόημα να αναρωτιέται κανείς και να το θέτει. Ξανά και ξανά. Ειδικά σήμερα. Σε μια εποχή που τα όρια μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικού είναι απολύτως δυσδιάκριτα. Που την πίστη στο ωραίο, το μεγάλο και το υψηλό και κυρίως τη δυνατότητα αντιστοίχισής του με τον έξω και τον μέσα κόσμο έχει εξ ολοκλήρου ιδιοποιηθεί ο κόσμος της διαφήμισης και της μαζικής κατανάλωσης, μη αφήνοντας στην τέχνη παρά τον χώρο του άσχημου και του λίγου. Σε μια εποχή που το Όνομα και το Πρόσωπο –όσο εφήμερο κι αν είναι– τείνει να υποκαταστήσει εντελώς την παραγωγή Έργου, τροφοδοτώντας και ανακυκλώνοντας αενάως τη βιομηχανία του Πολιτισμού και τη δίψα του κοινού για Θέαμα που είναι ακόρεστη και σαρωτική.

Καλλιτέχνης υπό αυτές τις συνθήκες είναι εκείνος που τολμά να εκτίθεται παρά την αμφισβήτηση όλων των νοημάτων: της ομορφιάς, της διάρκειας, της συνύπαρξης, της αρμονίας, της ανταμοιβής.

Καλλιτέχνης υπό αυτές τις συνθήκες είναι εκείνος που τολμά να εκτίθεται παρά την αμφισβήτηση όλων των νοημάτων: της ομορφιάς, της διάρκειας, της συνύπαρξης, της αρμονίας, της ανταμοιβής κτλ. Παρά την περιθωριοποίησή του και τις δυσκολίες της «αυτοπαραγωγής» και της επιβίωσης. Κι ακόμη περισσότερο παρά την αυτοαμφισβήτησή του, εντός του κόσμου των θεσμών που τον απορρίπτει ή στην καλύτερη περίπτωση, που τον αγνοεί, τροφοδοτώντας ή ακόμα και διασφαλίζοντας την ειλικρίνεια και την αγνότητά του. Είναι αυτός που συνεχίζει να φτιάχνει τα άχρηστα νοήματά του, γράφοντας, παίζοντας, κατασκευάζοντας πράγματα ή πειραματιζόμενος σε μια σκηνή, επειδή δεν μπορεί να κάνει αλλιώς. Που το κάνει εξακολουθητικά, συνεχόμενα, βασανιστικά για τον ίδιον και για τους άλλους, χωρίς ανταμοιβή, χωρίς πραγματική προσδοκία άλλη, πέρα από την προσωπική του, έστω και μικρή, ικανοποίηση από το αποτέλεσμα. Και που εντέλει δεν έχει άλλο δρόμο από την αυτοδραματοποίησή του: την αναπαράσταση δηλαδή του δικού του προσωπικού / καλλιτεχνικού δράματος. Που δεν θα μας ενδιέφερε αν δεν κατάφερνε φυσικά να υπερβεί τόσο τα όρια του «δράματος» όσο και του προσωπικού.

«Ο άνεργος ηθοποιός», «ο άστεγος ηθοποιός», «ο εγκαταλειμμένος ηθοποιός» είναι ταυτόχρονα και σε μεταφορικό επίπεδο «ο ηθοποιός χωρίς ρόλο», «ο ηθοποιός χωρίς κείμενο», «χωρίς επαρκές κείμενο», «ο ηθοποιός που γράφει μόνος το κείμενο», «που δεν ξέρει πώς να τελειώσει το κείμενο».

Οδός Χαλκοκονδύλη, στην έξοδο του Μπαγκλαντές, η παράσταση του Κώστα Κουτσολέλου συνεχίζεται στο δρόμο, δίπλα σ’ έναν πραγματικό άστεγο (όχι καλλιτέχνη), καθώς ο ίδιος σκύβει να κατεβάσει, ενώπιον του κοινού, τα ρολά της… υπογείου σκηνής, που μέχρι πρόσφατα ήταν χώρος συνάθροισης Πακιστανών (με κιλίμια και αραβικές αφίσες στους τοίχους) και τώρα ό,τι έχει απομείνει στο φαντασιακό μας από την έννοια του πειραματικού θεατρικού χώρου στην υπερθεατρική Αθήνα. «Τέλος, αυτό ήταν», λέει με σκωπτικό χαμόγελο στο κοινό που τον κοιτάζει αμήχανο καθώς σηκώνεται. Ενώ λίγες μέρες μετά, καθώς οι παραστάσεις πλησιάζουν στο τέλος τους, πάντα εντός της performance που συνεχίζει (στα social media), γράφει «δεν μπορώ να βγω από τον ρόλο. βοήθεια» και είναι φυσικό γιατί, ποιος ο ρόλος και ποιο το πρόσωπο που τον υποδύεται; Τα όρια πλησίασαν επικίνδυνα. «Ο άνεργος ηθοποιός», «ο άστεγος ηθοποιός», «ο εγκαταλειμμένος ηθοποιός» είναι ταυτόχρονα και σε μεταφορικό επίπεδο «ο ηθοποιός χωρίς ρόλο», «ο ηθοποιός χωρίς κείμενο», «χωρίς επαρκές κείμενο», «ο ηθοποιός που γράφει μόνος το κείμενο», «που δεν ξέρει πώς να τελειώσει το κείμενο» – με όλα τα αισθητικά συμφραζόμενα αυτής της κατάστασης, που μπορεί να εκτείνονται από τη μεγαλύτερη ειλικρίνεια ως την μεγαλύτερη ανοησία…

Για καλή μας τύχη, εδώ, αντίθετα απ’ ό,τι σε πλείστα δήθεν «μεταμοντέρνα» εγχειρήματα, η εμφανώς δουλεμένη παρουσία κάνει το «δεν υπάρχουν λέξεις» του ρόλου πιστευτό. Η πυκνότητα της ενέργειας ισορροπεί τη «χαλαρότητα» του νοήματος. Και μας μετακινεί ασυναίσθητα από τον χώρο του πραγματικού, στον χώρο του υπαρξιακού: «Δεν ξέρω γιατί κι όμως είμαι εδώ και δεν μπορώ να κάνω αλλιώς παρά να συνεχίσω με όσο λίγα, ανάξια, ευκαταφρόνητα έχω. Δεν έχω να πω τίποτα. Δεν μπορώ καν να σηκώσω το τηλέφωνο, μπορώ μόνο ανέκφραστος να το παρατηρώ να χτυπά, ανήμπορος, ανοχύρωτος στο μούδιασμα που με καταλαμβάνει». Μεταξύ καρέκλας και τουαλέτας. Μηχανικό πλύσιμο χεριών. Στον χώρο αυτόν του ελάχιστου – που δικαιωματικά αντιστοιχίζεται με το σύμπαν του Μπέκετ χωρίς να αναπαράγει ούτε λέξη του. Γιατί αυτό ακριβώς είναι το ζητούμενο: το βίωμα τού «Ποια είναι η λέξη». Χωρίς αυτολύπηση. Στεγνό και συγκινητικό ταυτόχρονα.

Λιγότερη σημασία έχει τι λέγεται, και περισσότερο η διαδικασία. Το σώμα σε μια καρέκλα. Σκυμμένο σε μια ηλεκτρική κιθάρα που δεν θα εκτονώσει ποτέ τον δυναμισμό της.

Λιγότερη σημασία έχει τι λέγεται, και περισσότερο η διαδικασία. Το σώμα σε μια καρέκλα. Σκυμμένο σε μια ηλεκτρική κιθάρα που δεν θα εκτονώσει ποτέ τον δυναμισμό της. Κάπου στην άκρη δεξιά, μπροστά σ’ έναν κενό χώρο που θα μείνει απεγνωσμένα κενός με τη μαύρη μοκέτα του άθικτη και απάτητη ως το τέλος. Το τραγούδι αγάπης που πασχίζει να ακουστεί μέσα από σκόρπιες νότες, από μια σπασμένη κι άλλοτε αναπάντεχα ορμητικά φωνή ή από ένα τρανζίστορ και που δεν θα φτάσει ποτέ τον προορισμό του – όχι τόσο γιατί ο άλλος δεν υπάρχει αλλά γιατί έχει χαθεί το νόημα της απεύθυνσης στη διαδρομή. Παρόλο που «ο άλλος» είναι εκεί. Ακριβώς απέναντι. Ποτέ όμως δεν θα καταφέρει, ως πρόσωπο, να ανταποκριθεί στο «μεγαλειώδες» νόημα του τραγουδιού. Στον «συγκλονισμό» της ανάμνησης: Ο μόνος τρόπος ν’ ακουστεί πειστικά το τραγούδι είναι η απουσία – είτε είναι λαϊκό (με τον καθόλου τυχαίο τίτλο Ποτέ δεν σε ξεχνώ του καθόλου τυχαίου ερμηνευτή της αγάπης Γιάννη Πάριου) είτε ροκ μπαλάντα (Carrie από την εποχή του εφηβικού μας μελοδράματος). Ο μόνος τρόπος ν’ ακουστεί πειστικά το τραγούδι είναι η ανυπαρξία του οποιαδήποτε δεσμού. Του οποιοδήποτε προσώπου. Ακόμη και του ίδιου, εκείνου που το ψελλίζει στο σκοτεινό δωμάτιο. Προσπαθώντας εμμονικά, μέσω του θεάτρου, να αντισταθμίσει την  έλλειψη. Αλλά, τον εξουδετερώνει το υπαρξιακό κενό και η pop κουλτούρα. Κι εξουδετερωμένος, εξουθενωμένος, εξατμισμένος (το πρόσωπο και ο ρόλος) επιστρέφει στη σιωπή.

Αυτή τη σιωπή μας προσφέρει. Κατεβάζοντας σκωπτικά τα ρολά. Μέχρι να τα ανοίξει πάλι.

Του εύχομαι την επόμενη φορά να μην εξατμιστεί τόσο. Να βρει το κείμενο – με ό,τι σημαίνει αυτό. Ή έστω κάποιες (παραπάνω) λέξεις. 

* Η ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΝΔΥΛΑΚΗ είναι θεωρητικός θεάτρου, συγγραφέας και μεταφράστρια.

Η παράσταση βασίζεται στο τελευταίο ποίημα του Σ. Μπέκετ, «Ποια είναι η λέξη»;.
Ιδέα – Σκηνοθεσία – Ερμηνεία : Κώστας Κουτσολέλος
Βοηθός σκηνοθέτη : Βάσω Καμαράτου
Σκηνικά – Φωτισμοί : Μπαγκλαντές (Χαλκοκονδύλη 35, Αθήνα)
Διάρκεια: 45 λεπτά - Είσοδος ελεύθερη με προαιρετική οικονομική συνεισφορά
Ημερομηνίες: από 21/9/2015 έως 8/10/2015 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Kill the movement» της Ίριδας Καραγιάν (κριτική) – Ένας χορευτικός άθλος επί σκηνής

«Kill the movement» της Ίριδας Καραγιάν (κριτική) – Ένας χορευτικός άθλος επί σκηνής

Για τη χορευτική παράσταση «Kill the movement» της Ίριδας Καραγιάν που ανέβηκε στο PalmTree MCA. Κεντρική εικόνα: © Ελισάβετ Μωράκη. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Είδα τη χορογραφία «Kill the Movement» της ‘Ιρι...

«Το ταγκαλάκι» – μια θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο

«Το ταγκαλάκι» – μια θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο

Θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο που παίχτηκε πρόσφατα στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο του EuroPride 2024.

Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας

Τον Σεπτέμβριο του 2013 ο σκηνοθέτης και δημοσιογράφος Αντώνης Μποσκοΐτης πήγε...

«Θέλω να πάω σπίτι» της Kατερίνας Κλειτσιώτη και της Χρυσής Βιδαλάκη και «Υπνοβάτες» των Ελένης Δημοπούλου και Ελένης Ευθυμίου: Δύο βαθύτατα ανθρώπινες παραστάσεις

«Θέλω να πάω σπίτι» της Kατερίνας Κλειτσιώτη και της Χρυσής Βιδαλάκη και «Υπνοβάτες» των Ελένης Δημοπούλου και Ελένης Ευθυμίου: Δύο βαθύτατα ανθρώπινες παραστάσεις

Για τις παραστάσεις «Θέλω να πάω σπίτι» της Κατερίνας Κλειτσιώτη και της Χρυσής Βιδαλάκη που ανεβαίνει στο «Θέατρο στη Σάλα» και «Υπνοβάτες» των Ελένης Δημοπούλου και Ελένης Ευθυμίου που ανεβαίνει στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά. Κεντρική εικόνα: Από την παράσταση «Θέλω να πάω σπίτι» (© Βασιλική Πουλάκη), 

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Kill the movement» της Ίριδας Καραγιάν (κριτική) – Ένας χορευτικός άθλος επί σκηνής

«Kill the movement» της Ίριδας Καραγιάν (κριτική) – Ένας χορευτικός άθλος επί σκηνής

Για τη χορευτική παράσταση «Kill the movement» της Ίριδας Καραγιάν που ανέβηκε στο PalmTree MCA. Κεντρική εικόνα: © Ελισάβετ Μωράκη. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Είδα τη χορογραφία «Kill the Movement» της ‘Ιρι...

«Το ταγκαλάκι» – μια θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο

«Το ταγκαλάκι» – μια θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο

Θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο που παίχτηκε πρόσφατα στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο του EuroPride 2024.

Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας

Τον Σεπτέμβριο του 2013 ο σκηνοθέτης και δημοσιογράφος Αντώνης Μποσκοΐτης πήγε...

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

Σκέψεις για την Κουλτούρα της ακύρωσης (cancel culture) και την πατριαρχία στη λογοτεχνία, με αφορμή την έντονη συζήτηση για τον σεξισμό στη «Μεγάλη Χίμαιρα» του Μ. Καραγάτση. 

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...
«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ανί Ενρό [Annie Ernaux] «Η άλλη κόρη» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σειρά των δύο αφηγήσεων, η δική μου και η δ...

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ