alt

Με αφορμή το Ποτέ δε σε ξεχνώ, μια παράσταση για την εμμονή, του Κώστα Κουτσολέλου.

Της Δήμητρας Κονδυλάκη

Τι σημαίνει «καλλιτέχνης»; Ο φίλος που με κάλεσε στην παράστασή του δυσανασχετεί με τέτοιους χαρακτηρισμούς, παρότι είναι από τους λίγους της γενιάς του που τον δικαιούνται σε τέτοιο βαθμό.

Ακόμα και αυτή η δυσανεξία μοιάζει προέκταση της μπεκετικής περσόνας που περιφέρει σαν δεύτερο ρούχο ανεξαρτήτως έργου: εμμονή –αποτυχία– αποτυχία ξανά. Ο ίδιος όμως –πολύ πιο συνειδητός ως καλλιτέχνης απ’ ό,τι θέλει να δείχνει– ξέρει, και το αποδεικνύει κάθε φορά, ότι έχει νόημα να αναρωτιέται κανείς και να το θέτει. Ξανά και ξανά. Ειδικά σήμερα. Σε μια εποχή που τα όρια μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικού είναι απολύτως δυσδιάκριτα. Που την πίστη στο ωραίο, το μεγάλο και το υψηλό και κυρίως τη δυνατότητα αντιστοίχισής του με τον έξω και τον μέσα κόσμο έχει εξ ολοκλήρου ιδιοποιηθεί ο κόσμος της διαφήμισης και της μαζικής κατανάλωσης, μη αφήνοντας στην τέχνη παρά τον χώρο του άσχημου και του λίγου. Σε μια εποχή που το Όνομα και το Πρόσωπο –όσο εφήμερο κι αν είναι– τείνει να υποκαταστήσει εντελώς την παραγωγή Έργου, τροφοδοτώντας και ανακυκλώνοντας αενάως τη βιομηχανία του Πολιτισμού και τη δίψα του κοινού για Θέαμα που είναι ακόρεστη και σαρωτική.

Καλλιτέχνης υπό αυτές τις συνθήκες είναι εκείνος που τολμά να εκτίθεται παρά την αμφισβήτηση όλων των νοημάτων: της ομορφιάς, της διάρκειας, της συνύπαρξης, της αρμονίας, της ανταμοιβής.

Καλλιτέχνης υπό αυτές τις συνθήκες είναι εκείνος που τολμά να εκτίθεται παρά την αμφισβήτηση όλων των νοημάτων: της ομορφιάς, της διάρκειας, της συνύπαρξης, της αρμονίας, της ανταμοιβής κτλ. Παρά την περιθωριοποίησή του και τις δυσκολίες της «αυτοπαραγωγής» και της επιβίωσης. Κι ακόμη περισσότερο παρά την αυτοαμφισβήτησή του, εντός του κόσμου των θεσμών που τον απορρίπτει ή στην καλύτερη περίπτωση, που τον αγνοεί, τροφοδοτώντας ή ακόμα και διασφαλίζοντας την ειλικρίνεια και την αγνότητά του. Είναι αυτός που συνεχίζει να φτιάχνει τα άχρηστα νοήματά του, γράφοντας, παίζοντας, κατασκευάζοντας πράγματα ή πειραματιζόμενος σε μια σκηνή, επειδή δεν μπορεί να κάνει αλλιώς. Που το κάνει εξακολουθητικά, συνεχόμενα, βασανιστικά για τον ίδιον και για τους άλλους, χωρίς ανταμοιβή, χωρίς πραγματική προσδοκία άλλη, πέρα από την προσωπική του, έστω και μικρή, ικανοποίηση από το αποτέλεσμα. Και που εντέλει δεν έχει άλλο δρόμο από την αυτοδραματοποίησή του: την αναπαράσταση δηλαδή του δικού του προσωπικού / καλλιτεχνικού δράματος. Που δεν θα μας ενδιέφερε αν δεν κατάφερνε φυσικά να υπερβεί τόσο τα όρια του «δράματος» όσο και του προσωπικού.

«Ο άνεργος ηθοποιός», «ο άστεγος ηθοποιός», «ο εγκαταλειμμένος ηθοποιός» είναι ταυτόχρονα και σε μεταφορικό επίπεδο «ο ηθοποιός χωρίς ρόλο», «ο ηθοποιός χωρίς κείμενο», «χωρίς επαρκές κείμενο», «ο ηθοποιός που γράφει μόνος το κείμενο», «που δεν ξέρει πώς να τελειώσει το κείμενο».

Οδός Χαλκοκονδύλη, στην έξοδο του Μπαγκλαντές, η παράσταση του Κώστα Κουτσολέλου συνεχίζεται στο δρόμο, δίπλα σ’ έναν πραγματικό άστεγο (όχι καλλιτέχνη), καθώς ο ίδιος σκύβει να κατεβάσει, ενώπιον του κοινού, τα ρολά της… υπογείου σκηνής, που μέχρι πρόσφατα ήταν χώρος συνάθροισης Πακιστανών (με κιλίμια και αραβικές αφίσες στους τοίχους) και τώρα ό,τι έχει απομείνει στο φαντασιακό μας από την έννοια του πειραματικού θεατρικού χώρου στην υπερθεατρική Αθήνα. «Τέλος, αυτό ήταν», λέει με σκωπτικό χαμόγελο στο κοινό που τον κοιτάζει αμήχανο καθώς σηκώνεται. Ενώ λίγες μέρες μετά, καθώς οι παραστάσεις πλησιάζουν στο τέλος τους, πάντα εντός της performance που συνεχίζει (στα social media), γράφει «δεν μπορώ να βγω από τον ρόλο. βοήθεια» και είναι φυσικό γιατί, ποιος ο ρόλος και ποιο το πρόσωπο που τον υποδύεται; Τα όρια πλησίασαν επικίνδυνα. «Ο άνεργος ηθοποιός», «ο άστεγος ηθοποιός», «ο εγκαταλειμμένος ηθοποιός» είναι ταυτόχρονα και σε μεταφορικό επίπεδο «ο ηθοποιός χωρίς ρόλο», «ο ηθοποιός χωρίς κείμενο», «χωρίς επαρκές κείμενο», «ο ηθοποιός που γράφει μόνος το κείμενο», «που δεν ξέρει πώς να τελειώσει το κείμενο» – με όλα τα αισθητικά συμφραζόμενα αυτής της κατάστασης, που μπορεί να εκτείνονται από τη μεγαλύτερη ειλικρίνεια ως την μεγαλύτερη ανοησία…

Για καλή μας τύχη, εδώ, αντίθετα απ’ ό,τι σε πλείστα δήθεν «μεταμοντέρνα» εγχειρήματα, η εμφανώς δουλεμένη παρουσία κάνει το «δεν υπάρχουν λέξεις» του ρόλου πιστευτό. Η πυκνότητα της ενέργειας ισορροπεί τη «χαλαρότητα» του νοήματος. Και μας μετακινεί ασυναίσθητα από τον χώρο του πραγματικού, στον χώρο του υπαρξιακού: «Δεν ξέρω γιατί κι όμως είμαι εδώ και δεν μπορώ να κάνω αλλιώς παρά να συνεχίσω με όσο λίγα, ανάξια, ευκαταφρόνητα έχω. Δεν έχω να πω τίποτα. Δεν μπορώ καν να σηκώσω το τηλέφωνο, μπορώ μόνο ανέκφραστος να το παρατηρώ να χτυπά, ανήμπορος, ανοχύρωτος στο μούδιασμα που με καταλαμβάνει». Μεταξύ καρέκλας και τουαλέτας. Μηχανικό πλύσιμο χεριών. Στον χώρο αυτόν του ελάχιστου – που δικαιωματικά αντιστοιχίζεται με το σύμπαν του Μπέκετ χωρίς να αναπαράγει ούτε λέξη του. Γιατί αυτό ακριβώς είναι το ζητούμενο: το βίωμα τού «Ποια είναι η λέξη». Χωρίς αυτολύπηση. Στεγνό και συγκινητικό ταυτόχρονα.

Λιγότερη σημασία έχει τι λέγεται, και περισσότερο η διαδικασία. Το σώμα σε μια καρέκλα. Σκυμμένο σε μια ηλεκτρική κιθάρα που δεν θα εκτονώσει ποτέ τον δυναμισμό της.

Λιγότερη σημασία έχει τι λέγεται, και περισσότερο η διαδικασία. Το σώμα σε μια καρέκλα. Σκυμμένο σε μια ηλεκτρική κιθάρα που δεν θα εκτονώσει ποτέ τον δυναμισμό της. Κάπου στην άκρη δεξιά, μπροστά σ’ έναν κενό χώρο που θα μείνει απεγνωσμένα κενός με τη μαύρη μοκέτα του άθικτη και απάτητη ως το τέλος. Το τραγούδι αγάπης που πασχίζει να ακουστεί μέσα από σκόρπιες νότες, από μια σπασμένη κι άλλοτε αναπάντεχα ορμητικά φωνή ή από ένα τρανζίστορ και που δεν θα φτάσει ποτέ τον προορισμό του – όχι τόσο γιατί ο άλλος δεν υπάρχει αλλά γιατί έχει χαθεί το νόημα της απεύθυνσης στη διαδρομή. Παρόλο που «ο άλλος» είναι εκεί. Ακριβώς απέναντι. Ποτέ όμως δεν θα καταφέρει, ως πρόσωπο, να ανταποκριθεί στο «μεγαλειώδες» νόημα του τραγουδιού. Στον «συγκλονισμό» της ανάμνησης: Ο μόνος τρόπος ν’ ακουστεί πειστικά το τραγούδι είναι η απουσία – είτε είναι λαϊκό (με τον καθόλου τυχαίο τίτλο Ποτέ δεν σε ξεχνώ του καθόλου τυχαίου ερμηνευτή της αγάπης Γιάννη Πάριου) είτε ροκ μπαλάντα (Carrie από την εποχή του εφηβικού μας μελοδράματος). Ο μόνος τρόπος ν’ ακουστεί πειστικά το τραγούδι είναι η ανυπαρξία του οποιαδήποτε δεσμού. Του οποιοδήποτε προσώπου. Ακόμη και του ίδιου, εκείνου που το ψελλίζει στο σκοτεινό δωμάτιο. Προσπαθώντας εμμονικά, μέσω του θεάτρου, να αντισταθμίσει την  έλλειψη. Αλλά, τον εξουδετερώνει το υπαρξιακό κενό και η pop κουλτούρα. Κι εξουδετερωμένος, εξουθενωμένος, εξατμισμένος (το πρόσωπο και ο ρόλος) επιστρέφει στη σιωπή.

Αυτή τη σιωπή μας προσφέρει. Κατεβάζοντας σκωπτικά τα ρολά. Μέχρι να τα ανοίξει πάλι.

Του εύχομαι την επόμενη φορά να μην εξατμιστεί τόσο. Να βρει το κείμενο – με ό,τι σημαίνει αυτό. Ή έστω κάποιες (παραπάνω) λέξεις. 

* Η ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΟΝΔΥΛΑΚΗ είναι θεωρητικός θεάτρου, συγγραφέας και μεταφράστρια.

Η παράσταση βασίζεται στο τελευταίο ποίημα του Σ. Μπέκετ, «Ποια είναι η λέξη»;.
Ιδέα – Σκηνοθεσία – Ερμηνεία : Κώστας Κουτσολέλος
Βοηθός σκηνοθέτη : Βάσω Καμαράτου
Σκηνικά – Φωτισμοί : Μπαγκλαντές (Χαλκοκονδύλη 35, Αθήνα)
Διάρκεια: 45 λεπτά - Είσοδος ελεύθερη με προαιρετική οικονομική συνεισφορά
Ημερομηνίες: από 21/9/2015 έως 8/10/2015 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο θείος Βάνιας», «Μια άλλη Θήβα», «Σεροτονίνη»: Τρεις έξοχες παραστάσεις που παίζονται αυτές τις μέρες

«Ο θείος Βάνιας», «Μια άλλη Θήβα», «Σεροτονίνη»: Τρεις έξοχες παραστάσεις που παίζονται αυτές τις μέρες

Τρεις έξοχες παραστάσεις, οι οποίες θα παρουσιάζονται μέχρι τις αρχές Ιανουαρίου. «Ο θείος Βάνιας» (σκην. Δημήτρη Καραντζά) στο θέατρο Προσκήνιο, «Μια άλλη Θήβα» (σκην. Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου) στο Θέατρο του Νέου Κόσμου και «Σεροτονίνη» (σκην. Δημήτρη Αγαρτζίδη, Δέσποινας Αναστάσογλου) σ...

«Σπιρτόκουτο» στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης: Στην άγρια γοητεία του musical

«Σπιρτόκουτο» στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης: Στην άγρια γοητεία του musical

Για την παράσταση «Σπιρτόκουτο: The Musical – Πόλεμος σε τέσσερις τοίχους», βασισμένη στην ταινία του Γιάννη Οικονομίδη, σε σκηνοθεσία Γιάννη Νιάρρου, η οποία παρουσιάζεται στη Στέγη έως τις 30 Δεκεμβρίου 2022. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Στη...

 «Solaris», «Βασίλισσα χωρίς φτερά» και «Ελευθερία εις θάνατον»: Τρεις αξιόλογες πολιτικές παραστάσεις του φθινοπώρου

«Solaris», «Βασίλισσα χωρίς φτερά» και «Ελευθερία εις θάνατον»: Τρεις αξιόλογες πολιτικές παραστάσεις του φθινοπώρου

Τρεις θεατρικές παραστάσεις προβάλλουν σαφείς πολιτικές τοποθετήσεις, υπερβαίνοντας την τρέχουσα επικαιρότητα. «Solaris», σε σκηνοθεσία Θοδωρή Αμπαζή, «Βασίλισσα χωρίς φτερά», σε σκηνοθεσία Μαρίας Γοργία και «Ελευθερία εις θάνατον» σε σκηνοθεσία Ηλέκτρας Ελληνικιώτη.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Οι New York Times δημοσίευσαν πρόσφατα μια λίστα με τα δέκα καλύτερα βιβλία που κυκλοφόρησαν μέσα στη χρονιά. Αξίζει να αναφερθεί πως, στην κατηγορία της μυθοπλασίας, τέσσερα από τα πέντε προτεινόμενα βιβλία είναι έργα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς. Στην κεντρική φωτογραφία, η βραβευμένη με Πούλιτζερ λογοτεχνίας ...

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Το ΝΠΔΔ του Δήμου Ζωγράφου και οι εκδόσεις Βακχικόν παρουσιάζουν το βιβλίο του Ντίνου Γιώτη Club 23.4. 

Επιμέλεια: Book Press

Για το βιβλίο θα συζητήσουν ο συγγραφέας Ντίνος Γιώτης με τον συγγραφέ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

10 Νοεμβρίου 2022 ΕΠΩΝΥΜΩΣ

«Γράφε για όσα ξέρεις»: Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες αποτιμούν την πιο διάσημη συγγραφική συμβουλή

Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες μιλούν για τη χιλιοειπωμένη συμβουλή που παροτρύνει τους άπειρους δημιουργούς να βασιστούν στα βιώματα και στις εμπειρίες τους, στην καθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ