alt

Για την παράσταση Ένας άνθρωπος για όλες τις εποχές, σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου, που παρουσιάζεται στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου.

Του Πέτρου Πολυμένη

Ο βασιλιάς της Αγγλίας Ερρίκος ο Η’ ήρθε σε αντιπαράθεση με τον Πάπα, ζητώντας  του -κατ’ εξαίρεση των ισχυόντων κανόνων-  να ακυρώσει το γάμο του με την Αικατερίνη της Αραγωνίας, ώστε να παντρευτεί την Άννα Μπολέιν, με την προσδοκία ότι εκείνη θα του χάριζε τον άρρενα διάδοχο του θρόνου. Ο Πάπας αρνήθηκε, με συνέπεια την απόσχιση της εκκλησίας της Αγγλίας από το Βατικανό το 1533 και την ίδρυση της  Αγγλικανικής Εκκλησίας, της οποίας τον επίσκοπο θα διόριζε πλέον ο εκάστοτε Άγγλος βασιλιάς.

Η κυριαρχία ως κατάσταση εξαίρεσης

Κυρίαρχος είναι όποιος αποφασίζει για την κατάσταση εξαίρεσης από τους ισχύοντες κανόνες, επικαλούμενος έκτακτες συνθήκες.

Η συμπεριφορά του Ερρίκου του Η’ εναρμονίζεται με τον ορισμό που έδωσε ο Καρλ Σμιτ για τον κυρίαρχο: κυρίαρχος είναι όποιος αποφασίζει για την κατάσταση εξαίρεσης από τους ισχύοντες κανόνες, επικαλούμενος έκτακτες συνθήκες. Τα ζητήματα που εγείρονται από τον ορισμό είναι σύνθετα και με λεπτές αποχρώσεις, απασχολούν δε μέχρι σήμερα στοχαστές, κατά τρόπο ενίοτε αιφνιδιαστικό. Ενδεικτική είναι η σχετικά πρόσφατη και συναρπαστική μελέτη του Τζόρτζιο Αγκαμπέν για το παράδοξο της κυριαρχίας (ο κυρίαρχος βρίσκεται την ίδια στιγμή εντός κι εκτός της έννομης τάξης) σε σχέση με την ιερότητα στην ανθρώπινη ζωή (Homo sacer: κυρίαρχη εξουσία και γυμνή ζωή, εκδ. Scripta, 2005).

Τζορτζ Μορ: ιδεαλισμός vs. κυνικός ρεαλισμός

Στο έργο του Ρόμπερτ Μπολτ Ένας άνθρωπος για όλες τις εποχές που πρωτοανέβηκε το 1960 στο Λονδίνο και τώρα παίζεται στο Εθνικό Θέατρο σε σκηνοθεσία Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου, παρακολουθούμε τη στάση του Τόμας Μορ (Γιώργος Μιχαλακόπουλος) απέναντι στην απόφαση του Ερρίκου του ‘Η (Γιάννης Τσορτέκης) να αποσχίσει την Εκκλησία της Αγγλίας από το Βατικανό. Ο Τόμας Μορ έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στην πολιτική σκηνή της εποχής του, σύμβουλος του Βασιλιά Ερρίκου του Η’ και για ένα διάστημα καγκελάριος, στοχαστής που έχει στο ενεργητικό του και ένα βιβλίο με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Ουτοπία». Το δίλημμα του Μορ είναι έντονο: να υποστηρίξει με κάθε κόστος συγκεκριμένες πεποιθήσεις και αξίες του που εναντιώνονται στον εκάστοτε κυρίαρχο, ή να δείξει ευελιξία και συμβιβασμό χάριν της αυτοσυντήρησής του; Επιβίωση ή έμπρακτη πίστη σε αδιαπραγμάτευτες αξίες; Αν και δεν εναντιώνεται δημόσια στην απόφαση του βασιλιά (όπως προσπαθούν να τον υποκινήσουν απεσταλμένοι ξένων πρεσβειών), δεν προβαίνει σε δήλωση στήριξής του. Απλά παραιτείται από τη θέση του και σωπαίνει. Τούτο όμως δεν είναι αρκετό για τον Ερρίκο τον Η’ που θέλει ρητή δήλωση στήριξης των πράξεών του. Και όταν ο Μορ αρνείται μια τέτοια γραπτή δήλωση, ο βασιλιάς τον οδηγεί στην εκτέλεση με κατασκευασμένη κατηγορία από τον Τόμας Κρόμγουελ (Αλέξανδρος Μυλωνάς).

altΣτην περίπτωση του Μορ συγκρούεται ο ιδεαλισμός με ένα κυνικό ρεαλισμό, ο οποίος εντέλει δεν απέχει από το μηδενισμό, αφού μηδενίζει κάθε άλλη αξία πέραν της αυτοσυντήρησης και της ισχύος. Τούτο το δίλημμα δεν αφορά μόνο ευρύτερα κοινωνικοπολιτικά ζητήματα  (όπως η σχέση με τον βασιλιά και το Βατικανό), αλλά και πιο οικείες επιλογές και καταστάσεις. Χαρακτηριστική είναι η στάση του Μορ στην παράκληση του Ρίτσαρντ Ριτς (Αλέξανδρος Μαυρόπουλος), ενός  από τους ακολούθους του. Ο Ριτς του ζητά κάποιο αξίωμα ώστε να μην περιοριστεί σε μία απλή θέση δασκάλου, και ο Μορ απορεί: τι πιο σημαντικό από το να είσαι ένας καλός δάσκαλος και να έχεις μια ησυχή ζωή; Για τον Ριτς αξίες όπως εκείνη του καλού δασκάλου πάνε περίπατο στη διαπάλη της ισχύος και της επιβολής. Επιστρέφοντας στο κεντρικό δίλημμα του Μορ, τούτο ξεσηκώνει ποικίλους κυματισμούς τόσο στο οικογενειακό του περιβάλλον με τις παρακλήσεις της γυναίκας του (διαπεραστική η ερμηνεία της  Αννέζας Παπαδοπούλου), αλλά και της κόρης του (Στεφανία Γουλιώτη). Ο Δούκας του Νόρφολκ (πειστικός ο Μάνος Βακούσης) μάταια προσπαθεί να τον μεταπείσει  στο όνομα της φιλίας τους και τελικά τον δικάζει ως ένοχο.

Στέρεη υποκριτική μαεστρία

Συγκρούεται ο ιδεαλισμός με ένα κυνικό ρεαλισμό, ο οποίος εντέλει δεν απέχει από το μηδενισμό, αφού μηδενίζει κάθε άλλη αξία πέραν της αυτοσυντήρησης και της ισχύος.

Η σκηνοθετική προσέγγιση του Θεοδωρόπουλου είναι συμβατική. Σα να είχε κι άλλα περιθώρια να φωτίσει με ιδιάζοντα τρόπο τα διαφορετικά επίπεδα του κεντρικού διλήμματος, των συνθηκών που το προκαλούν, αλλά και των κυματισμών που έπονται, καθώς  όλα τούτα  διαθλώνται στον ψυχισμό των χαρακτήρων του έργου και των πράξεών τους. Κινείται παρόλ’ αυτά στις στέρεες ράγες που δημιουργεί η υποκριτική μαεστρία του Γιώργου Μιχαλακόπουλου, του Δημήτρη Πιατά (στο ρόλο του αφηγητή, εκφράζοντας το μέσο άνθρωπο), ή του Αλέξανδρου Μυλωνά. Ο Γιώργος Μοσχίδης, αν και με ολιγόλεπτη εμφάνιση ως επίσκοπος, έχει φτάσει σε ένα σημείο που με μια κίνηση, ένα νεύμα, μια παύση, καταφέρνει να αποσπά τη συγκίνηση. Το σκηνικό της Κλερ Μπρέισγουελ εν πολλοίς ρεαλιστικό. Σε ορισμένες σκηνές, εν είδει συμβολιστικής αφαίρεσης, υπάρχει στο μέσον μια κουρτίνα, διαχωρίζοντας το προσκήνιο από τα αφανή δώματα της εξουσίας. Η δραματουργική επεξεργασία του κειμένου από την Έλσα Ανδριανού επιχειρεί μία αναφορά στην εγχώρια συνθήκη, εισάγοντας στο κείμενο τις περίφημες πράξεις νομοθετικού περιεχομένου, οι οποίες συνιστούν μια κατάσταση εξαίρεσης υπό καθεστώς, υποτίθεται, έκτακτης ανάγκης, παρακάμπτοντας τη συνήθη κανονικότητα, δηλαδή την ολομέλεια του κοινοβουλίου προκειμένου να γίνει η νομοθετική κύρωση.

Ο ΠΕΤΡΟΣ ΠΟΛΥΜΕΝΗΣ είναι ποιητής και διδάκτορας Φιλοσοφίας.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Μελάνι» του Δημήτρη Παπαϊωάννου στο Μέγαρο Μουσικής: Από τον νεοκλασικισμό στο νεομπαρόκ

«Μελάνι» του Δημήτρη Παπαϊωάννου στο Μέγαρο Μουσικής: Από τον νεοκλασικισμό στο νεομπαρόκ

Για την παράσταση «INK» του Δημήτρη Παπαϊωάννου, η οποία παρουσιάστηκε στο Μέγαρο Μουσικής. Φωτογραφίες: Julian Mommert

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Παραμένοντας σταθερά ένας ύψιστης αισθητικής créateur/auteur σκηνικών γεγονό...

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

«ELENIT» του Ευριπίδη Λασκαρίδη στη Στέγη – Ένα σύμπαν με δεινόσαυρους, ανεμογεννήτριες και λαμαρίνες

Το ανατρεπτικό έργο του καταξιωμένου Ευριπίδη Λασκαρίδη παρουσιάζεται για δεύτερη φορά στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 16 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Julian Mommert.

Επιμέλεια: Book Press

16 – ...

«Στη μοναξιά των κάμπων με βαμβάκι» του Μπερνάρ-Μαρί Κολτές, με τον Τζον Μάλκοβιτς στη Στέγη

«Στη μοναξιά των κάμπων με βαμβάκι» του Μπερνάρ-Μαρί Κολτές, με τον Τζον Μάλκοβιτς στη Στέγη

Ο υποψήφιος για Όσκαρ Τζον Μάλκοβιτς και η πολυβραβευμένη Λιθουανή ηθοποιός Ινγκεμπόργκα Νταπκουνάιτε δίνουν ρεσιτάλ ερμηνείας σε ένα από τα πιο μυστηριώδη έργα του σύγχρονου ρεπερτορίου, στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από τις 9 έως τις 12 Φεβρουαρίου 2023. Φωτογραφίες: Māris Morkāns

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σοκ στον χώρο του βιβλίου: Πέθανε ο Γενικός Διευθυντής και «ψυχή» της Εθνικής Βιβλιοθήκης, Φίλιππος Τσιμπόγλου

Σοκ στον χώρο του βιβλίου: Πέθανε ο Γενικός Διευθυντής και «ψυχή» της Εθνικής Βιβλιοθήκης, Φίλιππος Τσιμπόγλου

Ο Φίλιππος Τσιμπόγλου, Γενικός Διευθυντής της Εθνικής Βιβλιοθήκης, έφυγε ξαφνικά από τη ζωή σήμερα το πρωί σε ηλικία 66 χρονών.

Επιμέλεια: Book Press

Η ανακοίνωση της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος

...
Ο Μάριο Ντεζιάτι, συγγραφέας του μυθιστορήματος «Ασυμβίβαστοι» που τιμήθηκε με το βραβείο Strega 2022, έρχεται στην Αθήνα

Ο Μάριο Ντεζιάτι, συγγραφέας του μυθιστορήματος «Ασυμβίβαστοι» που τιμήθηκε με το βραβείο Strega 2022, έρχεται στην Αθήνα

Ο βραβευμένος συγγραφέας Μάριο Ντεζιάτι θα παρουσιάσει το βιβλίο του στις 9 Φεβρουαρίου 2023, στο Ιταλικό Μορφωτικό Ινστιτούτο Αθηνών.

Επιμέλεια: Book Press

O Mario Desiati, συγγραφέας του μυθιστορήματος Ασυμβίβαστοι (πρωτ. τίτλος Spatriat...

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε ο πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο – Μεγάλη απώλεια για την ισπανική λογοτεχνία

Πέθανε το πρωί της Δευτέρας 30 Ιανουαρίου 2023 από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 51 ετών ο Ισπανός πολυβραβευμένος συγγραφέας Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] ο οποίος κατείχε εξέχουσα θέση στη σύγχρονη ισπανική λογοτεχνία, έχοντας γράψει πολλά και επιτυχημένα αστυνομικά και όχι μόνο μυθιστορήματα. Μέσα στο 2023, οι εκδό...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ