«Οι μαμάδες δεν αρρωσταίνουν ποτέ» της Σοφίας Νικολαḯδου, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Τσικούρα (κριτική)

Είδα, στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, το έργο της Σοφίας Νικολαḯδου «Οι μαμάδες δεν αρρωσταίνουν ποτέ», σε σκηνοθεσία Δημήτρη Τσικούρα, με πρωταγωνίστρια την Εβελίνα Αραπίδη. Πρόκειται για μεταφορά επί σκηνής του θεατρικού μονολόγου της κας Νικολαḯδου που αφηγείται την αναμέτρησή της με τον καρκίνο και προκρίνει το μητρικό ένστικτο ως ένστικτο επιβίωσης.

Με έντονα στοιχεία θεάτρου/ντοκουμέντου, το «Οι μαμάδες δεν αρρωσταίνουν ποτέ» καταγράφει σε σωματική γλώσσα το οδυνηρό βίωμα της ασθένειας, όπως αυτή εκτυλίσσεται μεταξύ νοσοκομείου και σπιτιού.

Η πριγκίπισσα με το κομμένο στήθος

Η παράσταση δεν είναι ηθογραφική, αντιθέτως προσλαμβάνει υπαρξιακές διαστάσεις και, βεβαίως, η προβληματική της έχει πανανθρώπινο εύρος. Ο Δημήτρης Τσικούρας επιλέγει ένα αρχαιολογικό εύρημα της οροσειράς Αλτάι της Σιβηρίας, που αφορά τη μουμιοποιημένη σορό της εικοσιπεντάχρονης πριγκίπισσας Ουκόκ της νομαδικής φυλής Pazyryk, ηλικίας 2.500 χρόνων, που έπασχε από καρκίνο του μαστού, και το ανάγει σε αισθητικό αξίωμα της παράστασης: με το παγωμένο «κουργκάν» (είδος τύμβου όρθιας ταφής) της πριγκίπισσας ξεκινά και με μεγάλα ζωγραφισμένα φτερά στο φόντο ανοίγει και κλείνει το σκηνικό γεγονός, στην υπέροχη σκηνογραφική προσέγγιση του Γιάννη Θεοδωράκη.

Ορμώμενος απ’ αυτήν την προϊστορική μαρτυρία, ο σκηνοθέτης υπογραμμίζει πως ο καρκίνος του μαστού δεν είναι θρύλος, ούτε φανταστικό αφήγημα, αλλά ένα πραγματικό ντοκουμέντο που εγγράφεται στο σώμα της γυναίκας και διαλύει την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής της...

Η μαγνητική τομογραφία της νεαρής Ουκόκ μοιάζει συγκλονιστικά με την εικόνα που εμφανίζουν εκατομμύρια γυναίκες ανά τον κόσμο, ανεξαρτήτως ηλικίας και ταξικής προέλευσης. Η πριγκίπισσα, σύμφωνα με υποψίες των αρχαιολόγων, θα πρέπει να είχε καταναλώσει ποσότητες κάνναβης για να ανακουφίσει τον πόνο της. Επρόκειτο για έναν πρωτοπαθή όγκο στο δεξιό μαστό, που είχε κάνει μετάσταση στους δεξιούς αξονικούς λεμφαδένες. Ορμώμενος απ’ αυτήν την προϊστορική μαρτυρία, ο σκηνοθέτης υπογραμμίζει πως ο καρκίνος του μαστού δεν είναι θρύλος, ούτε φανταστικό αφήγημα, αλλά ένα πραγματικό ντοκουμέντο που εγγράφεται στο σώμα της γυναίκας και διαλύει την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής της, ακόμη και στην περίπτωση που είναι ιάσιμος (πράγμα που σήμερα συμβαίνει στις περισσότερες περιπτώσεις έγκαιρης διάγνωσής του).

Μια φαλακρή κούκλα επί σκηνής

Η καταγραφή των συμπτωμάτων, των σταδίων της ίασης, των ακτινοβολιών, της χημειοθεραπείας, είναι παράλληλη καταγραφή ενός μεταβαλλόμενου ψυχισμού. Η πλαγγών (κούκλα) αυτή κατ’ουσίαν είναι η αλληγορία του αλλοιωμένου κορμιού μιας γυναίκας που περνά αυτήν την τεράστια δοκιμασία ενώ προσπαθεί να διατηρήσει αμείωτη την αυτοεκτίμησή της, την ψυχραιμία της, την πνευματική της συγκρότηση, ενώ προσπαθεί εναγώνια ν’ανταποκριθεί στον ρόλο της ως μητέρας. Και, επειδή τα μικρά παιδιά είναι ανελέητα, η εικόνα μιας μάνας που χάνει τα μαλλιά της, που διέπεται από συνεχή δυσθυμία και τάση για εμετό, που λείπει πολλές ώρες στις θεραπείες της, που αλλάζει μορφή και διάθεση και δυνάμεις, σοκάρει τον γιο της και του γεννά αναπάντητα ερωτήματα. Αυτό δυσχεραίνει κι άλλο την ατραπό που πρέπει να περάσει.

Η απώλεια του στήθους και ο πόνος που αυτή συνεπάγεται, αντί να την καταβάλουν και να την αποξενώσουν από τον σύζυγο και το παιδί της, ενισχύουν το αυτοσυναίσθημα της γυναίκας αυτής, την στρέφουν στην ενδοσκόπηση, αλλάζουν άρδην τις ιεραρχήσεις της, της επιτρέπουν να κλάψει και να γελάσει ηχηρά και της ανοίγουν αποκαλυπτικές οδούς για να απολαύσει τη ζωή ως έχει...

Το βίωμα της απώλειας ενός μέλους του γυναικείου σώματος διατρέχει όλο το ποιητικό κείμενο της κυρίας Νικολαḯδου, επιτρέποντας τη διάνθιση της οδύνης με αστραπές δημιουργικής φαντασίας, οίστρο ποιητικό, χαρά της ζωής και μουσική. Εξαιρετικοί οι φωτισμοί του Γιώργου Βλαχονικολού και εκπληκτικός ο ρυθμός της παράστασης, που είναι και η παρθενική δουλειά του ταλαντούχου Δημήτρη Τσικούρα. Η απώλεια του στήθους και ο πόνος που αυτή συνεπάγεται, αντί να την καταβάλουν και να την αποξενώσουν από τον σύζυγο και το παιδί της, ενισχύουν το αυτοσυναίσθημα της γυναίκας αυτής, την στρέφουν στην ενδοσκόπηση, αλλάζουν άρδην τις ιεραρχήσεις της, της επιτρέπουν να κλάψει και να γελάσει ηχηρά και της ανοίγουν αποκαλυπτικές οδούς για να απολαύσει τη ζωή ως έχει, αποβάλλοντας τα βαρίδια των αναστολών, της ψευδοσεμνοτυφίας, του λεκτικού ταμπού, της αποσιώπησης, της ντροπής. Στην ουσία η γυναίκα αυτή απελευθερώνεται με εφαλτήριο την αρρώστια. Και στρέφεται (και αυτό είναι το πιο συγκινητικό απ’όλα) στο παιδί της, ενισχύοντας τον παρηγορητικό, φροντιστικό της ρόλο ως Μάνας: εξ ού και ο τίτλος του έργου.

Ρεσιτάλ ερμηνείας

Η Εβελίνα Αραπίδη παλεύει με την κούκλα/alter ego της, με ένα μαξιλάρι δίκην κρεβατιού και καθιστικού, με μια μεγάλη άδεια σκηνή και, φορώντας πυτζάμες και ρόμπα, διέρχεται όλα τα στάδια της εγγραφής, αποδοχής, εξοικείωσης με τη νόσο, καθώς και όλα τα στάδια υπέρβασης των δυσάρεστων συμπτωμάτων της χημειοθεραπείας, την απώλεια του στήθους μετά τη μαστεκτομή, τους αφόρητους πόνους και τα μαρτύρια της εξοικείωσης με τη νέα εικόνα του εαυτού της. Ένα πραγματικό ερμηνευτικό ρεσιτάλ, που αποδεικνύει πως η κα Αραπίδη βρίσκεται σε κορυφαία στιγμή της καριέρας της, πλαισιωμένη –βεβαίως- άψογα από το υπέροχο μουσικό τοπίο που συνέθεσε ειδικά για την παράσταση ο Γιώργος Στεφανακίδης.

Η άψυχη κούκλα του σκηνικού φορά το ίδιο (σαρκικό) κολάν περσικής τεχνοτροπίας του Francesco Infante με την πρωταγωνίστρια, είναι διαρκώς παρούσα και εναλλάσσει την ταυτότητά της μαζί της, καταγράφει τα αισθήματά της, την παρακολουθεί από το βάθος των χρόνων. Και είναι, αυτό, σημαντικό, γιατί η παράσταση αυτή καταργεί τα χρονικά όρια και διανοίγεται σ’έναν ορίζοντα ενδοσκόπησης τεράστιο, όπου οι ρόλοι της συζύγου, της ερωμένης, της εργαζόμενης, της μητέρας, αποκτούν την πρωτοκαθεδρία. 

*Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Το νέο του μυθιστόρημα «Αλλοτεκοίτη – Εκεί που χάθηκε η βλάστηση» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κριτική.

Συντελεστές

Κείμενο: Σοφία Νικολαϊδου
Σκηνοθεσία: Δημήτρης Τσικούρας (Τσικ)
Δραματουργία: Δημήτρης Τσικούρας (Τσικ), Τάνια Γεωργουσοπούλου
Μουσική: Γιώργος Στεφανακίδης
Σκηνογραφία: Γιάννης Θεοδωράκης
Κοστούμι: FrancescoInfante
Φωτισμοί: Γιώργος Βλαχονικολός
Φωτογραφίες: Αντώνης Ανδρουλιδάκης

Ερμηνεύει η Εβελίνα Αραπίδη

Φωνή μαθήτριας: Ελένη Κόρδα
Φωνή φίλης: Βένια Σταματιάδη 

Προπώληση

https://www.more.com/gr-en/tickets/theater/oi-mamades-den-arrostainoun-pote/ 

ΗΜΕΡΕΣ ΚΑΙ ΩΡΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ
ΤΕΤΑΡΤΗ - ΚΥΡΙΑΚΗ
Τετάρτη 19.00
Πέμπτη -Παρασκευή- Σάββατο : 20.30
Κυριακή : 19.00