kitsopoulou kentriki

Όλοι αυτοί οι μύδροι, τελικά, που εξαπολύθηκαν ενάντια στην παράσταση «Σφήκες» της Λένας Κιτσοπούλου δεν ήταν τυχαίοι. Αφορούσαν μια ελεύθερη διασκευή των «Σφηκών» του Αριστοφάνη, που νομιμοποιεί οποιανδήποτε παρέκβαση του αρχαίου κειμένου, τόσο θεματολογική όσο και στιλιστική.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Κηποθέατρο Παπάγου
16/09/2023

Αφορούσαν μια ελεύθερη ερμηνεία των αριστοφανικών νύξεων και μεταφορά τους στο σήμερα – όπως, δηλαδή, θα περίμενε κανείς από κάθε σύγχρονη παράσταση αρχαίας Κωμωδίας. Αφορούσαν ένα σκηνικό γεγονός αρκετά αποδομημένο, για ένα κείμενο αρκετά ασυνάρτητο, για μια σειρά σκηνών που σίγουρα «έκαναν κοιλιά», αλλά και για κάποιες εξαιρετικές στιγμές με οξύ χιούμορ, καυστικότητα και αποτελεσματική στηλίτευση των κακώς κειμένων: ό,τι δηλαδή μπορεί κανείς να περιμένει από τη Λένα Κιτσοπούλου. Τέλος, εννοείται πως αφορούσαν τη σύσσωμη παρουσία του θεατρικού μας κατεστημένου επί σκηνής: Καραθάνου, Μαυρέα, Σκυφτούλη και τόσων άλλων – όπως θα περίμενε κανείς από την πλαισίωση της πρώτης καθόδου της Κιτσοπούλου στην Επίδαυρο.

Το ζήτημα παραμένει ότι η γνησιότητα και ο αυθορμητισμός, συνοδευόμενα από αθυροστομία και προσωπικές επιθέσεις, συνθέτουν ένα κάδρο που προσκρούει στον συντηρητισμό μεγάλης μερίδας του κοινού. Ας μην ξεχνούμε πως κάποιοι (μεταξύ των οποίων και αγαπητοί μου φίλοι) εμμένουν στην άποψη πως κάποια μορφή «αμώμου ιερότητος» χαρακτηρίζει ως θεατρικούς χώρους την Επίδαυρο, το Εθνικό Θέατρο και το Κ.Θ.Β.Ε. Κάποιοι πιστεύουν το ίδιο και για το Θέατρο Τέχνης, ενώ διατυπώνονται αντίστοιχες απόψεις και για το θέατρο της Οδού Κυκλάδων. Μέχρι εκεί φτάνει η περίφημη «ιερότης», την οποία βεβαίως δεν συμμερίζομαι. Η παραγωγή των «Σφηκών» πέτυχε, εν κατακλείδι, παρά τις αντιξοότητες. Αυτό που μένει, είναι να αποτιμηθεί η παράσταση (αν υποθέσουμε ότι ο κόσμος εν γένει συνεχίζει να πιστεύει ότι η κριτική του θεάτρου είναι λειτουργία σύμφυτη με την αξία του θεάτρου ως τέχνης). Και σ’ αυτό το σημείο ξεκινά η λογοκρισία – βλέπετε, είναι ευρύτατο το φάσμα εννοιών και διαθέσεων που πρέπει κανείς να διεξέλθει προτού προβεί σε αποτιμήσεις, διακινδυνεύοντας να αυτοαναγορευθεί σε κακοπροαίρετο και, βεβαίως, αφελή τιμητή ενός δημιουργού.

Θα προσέθετα και το εσκεμμένο kitsch, που στη περίπτωση της Κιτσοπούλου ανάγεται σε στιλιστικό γνώρισμα.

Στο πρώτο μέρος της τοποθέτησής μου είχα γράψει (χωρίς ακόμη να έχω δει την παράσταση) κάποιες σκέψεις που αφορούν την ελευθερία της Τέχνης και τα όρια της κοσμιότητας: ήταν ένας προβληματισμός που ανακινήθηκε από τον καταιγισμό αντιγνωμιών πάνω σ’ αυτήν την παράσταση, γεγονός που από μόνο του ήταν άξιο σχολιασμού. Παραμένω, λοιπόν, σταθερός σε όσα είχα διαισθανθεί: όπως το περίμενα, τα δομικά στοιχεία του έργου της κυρίας Κιτσοπούλου αντιστοιχούν πλήρως προς αυτά του πρωτοτύπου του. Και είναι, αυτά, η πικρία για τη διχόνοια, την κακεντρέχεια, την αδιακρισία, τη δικομανία του Έλληνα, ο καυτηριασμός του δικαστικού συστήματος και του ανεπαρκούς δημόσιου διαλόγου πάνω στα κακώς κείμενα, οι εύστοχες αιχμές κατά της Δικαιοσύνης, της Αστυνομίας και του Κράτους εν γένει, ο σαρκασμός της δωροδοκίας, του ρουσφετιού, της παρωδίας Δημοκρατίας, το ευθύβολο κατηγορώ των social media και του καταστροφικού διαλόγου που ανοίγουν, ο οξύς οικολογικός προβληματισμός, το αντιρατσιστικό μένος, η έντονη διαμαρτυρία για τη βία σε όλες της τις μορφές (κατά των αλλοδαπών, κατά των γυναικών, κατά της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας, κατά των υπέρβαρων, κατά της σεξουαλικής ελευθερίας). Θα προσέθετα, εδώ, και το εσκεμμένο kitsch, που στη περίπτωση της Κιτσοπούλου ανάγεται σε στιλιστικό γνώρισμα. 

kitsopoulou xenios

Από τα «κατά ποιόν» μέρη της αρχαίας κωμωδίας η Λένα Κιτσοπούλου διατηρεί την Παράβαση στο έξοχο ραπ/σόλο της του τέλους, με απόλυτη αθυροστομία και έντονα μελαγχολική διάθεση (που προεικονίζεται με τη σύλληψη του τεράστιου ουρακοτάγκου). Ο «πατέρας» του έργου (ως Βδελυκλέων ο Θοδωρής Σκυφτούλης), δεν είναι ένας ενεργός πολίτης, αλλά ένας συνταξιούχος χαιρέκακος κριτής «του καναπέ» που όλα του φταίνε και που για όλους έχει έτοιμη κάποια μήνυση: γνωστή φιγούρα, τοις πάσιν, καθώς παγιδεύεται διαρκώς σ’ ένα «καβούκι σπιτιού» που μόνος του κατασκευάζει. Τα δεσμά στο πόδι του είναι κατ’ επίφασιν δεσμά, γιατί όλα είναι διάτρητα και επιφανειακά, οι θεσμοί, οι ποινές, οι αποτιμήσεις, οι αξίες. Είναι εντυπωσιακό το ότι η σκηνοθέτις «δανείζεται» κατά τόπους τις κουβέντες του δικομανούς αυτού χαρακτήρα και τις σιγοντάρει, μπαινοβγαίνοντας επί σκηνής: κατά την άποψή μου αυτό είναι γνώρισμα ενός πραγματικά διαδραστικού θεάτρου. Αλλά και τα βέλη της κριτικής που ασκεί η παράσταση είναι πολύ διατρητικά: για παράδειγμα, το πώς η δολοφονία είναι στην πρώτη γραμμή και αποσιωπάται από όλους. Ο βιασμός, επίσης. Το πόσο «μπάζει» η έννοια του νομοταγούς πολίτη: για παράδειγμα, ο γιος (ως Φιλοκλέων ο Πάνος Παπαδόπουλος) παρίσταται ως ανίκανος να ξεφύγει από το γράμμα του νόμου και από την επιφανειακή αντίληψη της πραγματικότητας που έχει κάθε νέα γενιά σε σχέση με την προηγούμενη, είναι επιπόλαιος και του είναι αδύνατον να απογαλακτισθεί.

Η αντιπαραβολή του «μοντέρνου Χορού» (Γιάννης Ναζίρης) που παραπέμπει σε Σφήκα και της ομαδικής απόπειρας «παραδοσιακού Χορού» είναι ξεκαρδιστική.

Ο Νίκος Καραθάνος έξοχος στον δικό του, ιδιότυπο ρόλο ενός τεθηλυσμένου chef που κομίζει νεοδιατροφικούς νεωτερισμούς και κοροϊδεύει τον κόσμο. Εξίσου καλοί η Νεφέλη Μαϊστράλη, ο Αλέξανδρος Ζουριδάκης, ο Θάνος Μπίρκος, ο Γιάννης Κότσιφας. Είναι χαρακτηριστικό το πώς οι δούλοι/φύλακες της οικίας κατακράτησης του δικομανούς πατρός υπνώττουν διαρκώς και το πόσο εύκολα άγονται και φέρονται. Η αντιπαραβολή του «μοντέρνου Χορού» (Γιάννης Ναζίρης) που παραπέμπει σε Σφήκα και της ομαδικής απόπειρας «παραδοσιακού Χορού» είναι ξεκαρδιστική. Η Ιωάννα Μαυρέα αποδίδει έξοχα τον ρόλο της Μάνας Τούρκας/Μάνας Γκρέκας που εμπλέκεται αδιακρίτως σε όλες τις καταστάσεις και καθορίζει τον ψυχισμό και όλες τις αντιδράσεις (έως και τη στύση) του αρσενικού Ελληνάρα. Εξαιρετικά κωμική η σκηνή με τον γάμο του ομόφυλου ζευγαριού, σε αντίστιξη προς την αντρίλα του... Καζαντζίδη και την Ελλάδα του σεξισμού, της κακοποίησης γυναικών και ανηλίκων, της ξενοφοβίας. Αλλά και η χρήση της Αγγλικής ήταν γαργαλιστική: “What’s wrong with you?”. Πολύ εύστοχο το πολιτικό σχόλιο πάνω από τον φανταστικό βωμό, όπου και οι δηλητηριώδεις αιχμές κατά της απουσίας μέριμνας για τον ταλαιπωρημένο πολίτη.

Υπερρεαλιστική η σκηνογραφική παρέμβαση της κυρίας Αυγερινού, δυναμικά τα φώτα του κύριου Βλασόπουλου, κλασικίζουσα και σαρκαστική η μουσική του κύριου Κυπουργού, εύστοχες οι κινησιολογικές παρεμβάσεις της Αμάλια Μπένετ. Με ένα εξαιρετικό επιτελείο και με γκροτέσκα διάθεση διακωμώδησης και δυναμιτισμού των πάντων, η Λένα Κιτσοπούλου κάνει αισθητή τη σάτιρά της ως επείγουσα καταμήνυση της καθεστηκυίας ηθικής και αισθητικής και προκαλεί αντικρουόμενα συναισθήματα με την οργή της, τη μανία της, τα νεύρα της, την ιδιοτυπία και το ρηξικέλευθο χιούμορ της. Αναμφίβολα το έργο της πάσχει από άποψη δομής και κάποια σημεία του πλατειάζουν στην προσπάθεια αλληλοδιάδρασης με το κοινό, ωστόσο και αυτό το γνώρισμα ακόμη υπηρετεί τον εκλαϊκευτικό του χαρακτήρα και τον υψηλό βαθμό επιδραστικότητάς του.


Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Το νέο του μυθιστόρημα «Αλλοτεκοίτη – Εκεί που χάθηκε η βλάστηση» αναμένεται το φθινόπωρο από τις εκδόσεις Κριτική.

Συντελεστές

Μετάφραση: Στέλιος Χρονόπουλος
Ελεύθερη διασκευή/Σκηνοθεσία: Λένα Κιτσοπούλου
Σκηνικά-Kοστούμια: Μαγδαληνή Αυγερινού, Τζίνα Ηλιοπούλου
Μουσική: Νίκος Κυπουργός, Αλέξης Κωτσόπουλος
Χορογραφία: Αμάλια Μπένετ
Φωτισμοί: Νίκος Βλασόπουλος
Ηχητικός σχεδιασμός: Κώστας Λώλος
Δραματολόγος παράστασης: Ασπασία-Μαρία Αλεξίου
Φωνητική προετοιμασία: Μελίνα Παιονίδου
Βοηθοί σκηνοθέτριας: Μαριλένα Μόσχου, Σαβίνα Τσάφα
Σχεδιασμός μακιγιάζ: Olga Faleichyk
Σχεδιασμός κομμώσεων: Κωνσταντίνος Κολιούσης
Παίζουν: Δάφνη Δαυίδ, Αλέξανδρος Ζουριδάκης, Νίκος Καραθάνος, Λένα Κιτσοπούλου, Γιάννης Κότσιφας, Νίκος Κουσούλης, Νεφέλη Μαϊστράλη, Σωτήρης Μανίκας, Νικόλας Μαραγκόπουλος, Ιωάννα Μαυρέα, Θάνος Μπίρκος, Δημήτρης Ναζίρης, Πάνος Παπαδόπουλος, Στέφανος Πίττας, Κωνσταντίνος Πλεμμένος, Μαριάννα Πουρέγκα, Θοδωρής Σκυφτούλης. Μουσικοί επί σκηνής: Κωνσταντίνος Καπελλίδης (ηλεκτρικό μπάσο), Αλέξης Κωτσόπουλος (ηλεκτρική κιθάρα, τρομπόνι), Μαρίνος Γαλατσινός (πνευστά), Σοφία Ευκλείδου (βιολοντσέλο), Εύη Κανέλλου (κρουστά).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

«Lacrima: το υφαντό των δακρύων» της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν (κριτική) – Ένα νυφικό ως κοινωνικό σχόλιο σε μια έξοχη παράσταση

Για την παράσταση της Καρολίν Γκιγελά Ενγκιγέν [Caroline Guiela Nguyen] «Lacrima: το υφαντό των δακρύων» που παρουσιάστηκε στο φετινό Φεστιβάλ Αθηνών/Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: © Jean-Louis-Fernandez.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος 

...
«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

«Respublica»: μια κοινότητα χαράς απέναντι σ’ ένα σύμπαν καταναλωτισμού και στρες

Για την multi παράσταση «Respublika» του Λούκας Τβαρκόβσκι [Lukasz Twarkowski], σε παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, η οποία παρουσιάστηκε στο Terra Vibe Park στη Μαλακάσα. Φωτογραφίες: Ανδρέας Σιμόπουλος

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Πολωνός σκηνοθέτ...

«C la vie» του Σερζ Εμέ Κουλιμπαλί (κριτική) – Μια χορευτική τελετή μύησης

«C la vie» του Σερζ Εμέ Κουλιμπαλί (κριτική) – Μια χορευτική τελετή μύησης

Για την παράσταση «C la vie» του Σερζ Εμέ Κουλιμπαλί [Serge Aimé Coulibaly] που παρουσίασε η ομάδα Faso Dance Theatre στο Φεστιβάλ Αθηνών (Πειραιώς 260). Kεντρική εικόνα: © aefestival.gr.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

  ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Βιβλιοπαραγωγή 2023: 11.285 τίτλοι χώρεσαν (;) στους πάγκους και στις οθόνες μας

Πόσα βιβλία εκδόθηκαν το 2023 και ποια κατηγορία προηγείται; Εξακολουθεί η λογοτεχνία να κρατάει τα σκήπτρα; Ποια είναι η μέση τιμή ενός βιβλίου και τι γίνεται με τις αυτοεκδόσεις; Τα στοιχεία που δημοσιοποίησε πρόσφατα ο ΟΣΔΕΛ από την osdelnet δίνουν πολλές απαντήσεις για τάσεις και παθολογίες στο χώρο του βιβλίου....

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Διεθνής κατακραυγή: διώκεται από τις αρχές της Ινδίας η συγγραφέας Αρουντάτι Ρόι για δηλώσεις που έκανε το... 2010

Η Αρουντάτι Ρόι [Arundhati Roy], συγγραφέας μεταξύ άλλων του βιβλίου «Ο θεός των μικρών πραγμάτων» (μτφρ. Μρία Αγγελίδου, εκδ. Ψυχογιός), που κέρδισε το Booker το 1997, είναι σφοδρή πολέμια της κυβέρνησης Μόντι. Πριν από 14 χρόνια είχε ταχθεί υπέρ της ανεξαρτησίας του Κασμίρ και τώρα, έπειτα από τόσα χρόνια, κινήθηκ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

«Μικρές δοκιμές» του Αντώνη Μακρυδημήτρη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή ΕΚΠΑ Αντώνη Μακρυδημήτρη «Μικρές δοκιμές», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το μείζον πρόβλημα στην εποχή μας έχει ...

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

«Αποστολή στο Βερολίνο» του Λεν Ντέιτον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το κατασκοπικό μυθιστόρημα του Λεν Ντέιτον [Len Deighton] «Αποστολή στο Βερολίνο» (μτφρ. Αντώνης Καλοκύρης), το οποίο κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μάλλον φέρνουν κ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφοφμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Πατέρας και γιος: 5 σπουδαία μυθιστορήματα για μια δύσκολη σχέση

Σύμμαχοι, ενίοτε κι αντίπαλοι. Αγαπημένοι, μα κάποιες φορές σε άλλο μήκος κύματος. Με αφορμή την Ημέρα του Πατέρα (16 Ιουνίου) επιλέξαμε πέντε βιβλία που βρίσκονται σε κυκλοφορία και αναδεικνύουν την πολυπλοκότητα και την ουσιαστική δύναμη που φέρει ο πατέρας ως ρόλος και ως υπόσταση. Κεντρική εικόνα: ο Φίλιπ Ροθ με...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ