vasilias lir

Ο «Βασιλιάς Ληρ» του Ουίλιαμ Σάιξπηρ, ένα από τα πιο γνωστά έργα του, παρουσιάζεται στο θέατρο Arroyo σε μια φλαμένκο εκδοχή. Φωτογραφίες: Ελίνα Γιουνανλή

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Σταύρος Λίτινας -που επανειλημμένα έχει μεταφέρει κλασικά κείμενα στο ιδιόλεκτο του φλαμένκο, και μάλιστα με μεγάλη επιτυχία- φαίνεται πως βρήκε στον «Βασιλιά Ληρ» του Σαίξπηρ το έργο που ιδιοσυγκρασιακά τον εκφράζει περισσότερο: δεν είναι τυχαίο που η παράσταση του χοροθεάτρου Arroyo αξιοπoιεί τους κυρίαρχους χαρακτήρες του έργου συγκεφαλαιώνοντας σε αυτούς μια πλειάδα ρόλων.

Ο Βασιλιάς Ληρ είναι η απόλυτη θεατρική έκφραση της τραγικότητας- ο φυσικός διάδοχος του Οιδίποδα. Κάθε απόπειρα ερμηνείας του οφείλει να υπολογίσει τις τιτανικές διαστάσεις που έχει προσλάβει στην ιστορία του θεάτρου, τον αμιγή αγγλοσαξονικό του χαρακτήρα και τις ιστορικές του συνιστώσες. Είναι άθλος για έναν καλλιτέχνη να καταφέρει να προσαρμόσει ένα τέτοιο κείμενο στα μέτρα της σύγχρονης εποχής, να το αποδομήσει, να ανιχνεύσει τα συστατικά του στοιχεία και να το επανασυνθέσει, χωρίς τον κίνδυνο να προσκρούσει στις στερεοτυπικές εκδοχές που έχουν καθιερώσει τον σαιξπηρικό λόγο στο συλλογικό ασυνείδητο.

vasilias lir 2

Ο Ληρ νιώθει άτρωτος, απρόσβλητος από τα ανθρώπινα προβλήματα (τα γεράματα, την αρρώστια, την εγκατάλειψη, τη φτώχεια), είναι ο απόλυτος εξουσιαστής που καθιερώνει κάθε ιεραρχία στην αυλή και στο βασίλειό του: ο εκπρόσωπος της παλαιάς, φεουδαρχικής τάξης πραγμάτων. Δεν είναι τυχαίο ότι η πρώτη έκδοση της τραγωδίας ονομάστηκε: «Μια αληθινή ιστορία-χρονικό για τη ζωή και τον θάνατο του Βασιλιά Ληρ». Αντίθετα, το ανεπίληπτο του χαρακτήρα της Κορντέλια είναι η πρώτη κρυμμένη αιχμή για την ευαλωτότητα, την τρωτή φύση του βασιλιά, είναι μια ρωγμή στην κυριαρχία του, ένα «φίδι στον κόρφο του», κάπως όπως η Αντιγόνη είναι επικίνδυνη για την αυταρχική εξουσία του Κρέοντα στο σοφόκλειο δράμα. Ο Ληρ παίζει ένα παιχνίδι λέξεων με τη λεκτική απόδειξη της αγάπης που επιζητά. Αυτή η (λεκτική) περφόρμανς που απαιτεί θέλει να είναι εγκωμιαστική, κολακευτική, επαινετική για την εξουσία του.

Η ευφράδεια με την οποία επιδεικνύουν την αγάπη τους οι δυο πρώτες κόρες του, η Γκόνεριλ και η Ρέγκαν, κατ’ ουσίαν τις τοποθετεί στη θέση για την οποία προορίζονται οι γυναίκες και οι υπήκοοι (υπάκουοι) στο καθεστώς που επιβάλλει ο Ληρ: τον ματαιόδοξο, ρηχό δυνάστη δεν τον απασχολεί η ειλικρινής λεκτική διατύπωση των συναισθημάτων, αρκείται (μέσα στη γενικότερη τύφλωσή του) στα μεγαλόσχημα λόγια και κωφεύει στο μέτρο και στην ευθύτητα που χαρακτηρίζουν την Κορντέλια.

Στη φοβερή νύχτα της καταιγίδας, ο Ληρ στέκει, συντετριμμένος, ανάμεσα στις αστραπές, τις βροντές και τη θύελλα, ανίκανος να υποτάξει τη μανία της φύσης και αποκτώντας τελεσίδικα συνείδηση της αδυναμίας και της τρωτότητάς του.

Στην παράσταση του Arroyo οι αρχετυπικές διαστάσεις του σαιξπηρικού έργου τηρούνται κατά γράμμα, καθώς ως ερμηνευτής ο Λίτινας ενσαρκώνει την υπαρξιακή δίνη με στιβαρό τρόπο, πάνω σ’ ένα ικρίωμα αριστερόστροφης περιδίνησης όπου λαμβάνουν χώρα τα πάντα: η ματαιόδοξη αναζήτηση του αέναου της εξουσίας, η άδικη κατανομή της, η παρεννόηση των προθέσεων των παιδιών του, η Θεία Δίκη, η προσωπική του, παιγνιώδης αναμέτρηση με το alter ego του, τον Γελωτοποιό (the king’s fool), η τρέλα, η τελική του κατάρρευση. Στη φοβερή νύχτα της καταιγίδας, ο Ληρ στέκει, συντετριμμένος, ανάμεσα στις αστραπές, τις βροντές και τη θύελλα, ανίκανος να υποτάξει τη μανία της φύσης και αποκτώντας τελεσίδικα συνείδηση της αδυναμίας και της τρωτότητάς του. Η περιστροφή του Λίτινα πάνω στη σκηνή παραπέμπει ως εύρημα στους δερβίσηδες και δίνει την αίσθηση ενός αθύρματος, ενός «παιχνιδιού» που διεξάγεται ανάμεσα στον Ληρ και την Τρέλα του.

vasilias lir 3

Η Μαρία Μανδραγού καθιερώνει έναν χορευτικό και θεατρικό τύπο πολύ δυναμικό στον ρόλο του Γελωτοποιού δίνοντας με χιούμορ και ευελιξία το σχολιαστικό του στίγμα στη διάρκεια όλης της παράστασης. Η Ηλέκτρα Χρυσάνθου ως Γκόνεριλ και η Φανή Δεμέστικα ως Ρέγκαν είναι συγκλονιστικές, δεινές ερμηνεύτριες και ώριμες σκηνικά στην απόδοση της πλεονεξίας και της ενδοοικογενειακής έριδας. Η Βάσια Κατσιγιάννη ως Κορντέλια επιβάλλει την ευαίσθητη, τρυφερή της παρουσία, ενώ η Τζέσικα Καϊμπαλή ως Έντμοντ αναμετράται επάξια με την αιχμηρή περσόνα που υποδύεται, διατηρώντας σκηνική συμμετρία προς το πρόσωπο του Έντγκαρ (Άνια Βασιλείου).

Ένας αναγεννησιακός βάρδος, τζαζ, φλαμένκο και ανδαλουσιανή μουσική

Θεωρώ πως ένα μεγάλο μέρος της επιτυχίας της παράστασης οφείλεται στην επιλογή της Δανάης Κατσαμένη στον ρόλο του Σχολιαστή/Χορού: εν είδει αναγεννησιακού βάρδου τραγουδά σύγχρονη αγγλοσαξονική μουσική υπογραμμίζοντας και σχολιάζοντας τα τεκταινόμενα επί σκηνής, ενώ ανοίγει και κλείνει την παράσταση με την αισθαντική, τζαζ φωνή της συνοδευόμενη από την πιανιστική δεινότητα της Αλίνας Αναστασιάδη. Είναι αξιοπρόσεκτο το πώς ένα arpegio του φλαμένκο αποδίδει μια τρίλια του κλασικού οργάνου, πώς οι κορυφώσεις του zapateado (των χτυπημάτων των ποδιών) ανοίγουν διάλογο μεταξύ τους, πώς οι χορεύτριες παραδίνονται στη γλυκειά λιποθυμία μιας συγχορδίας του πιάνου ενώ παράλληλα ολοκληρώνουν ένα compás (μουσική φράση της ανδαλουσιανής μουσικής), πώς το φλαμένκο μπορεί να είναι μια ανάσα κι ένα μέτρο που χωρά πολιτισμικά σ’ ένα τόσο διαφορετικό ηχητικό τοπίο.

Φυσικά, κορυφαίος παράγοντας επιτυχίας της παράστασης είναι τα έξοχα κοστούμια του Σταύρου Λίτινα και το απόλυτα αφαιρετικό σκηνικό, με τους πολύσημους θρόνους/καθρέφτες και την κυλινδρική υπερυψωμένη σκηνή, ενώ τα palmas και τα pitos (τα χτυπήματα των χεριών και των δακτύλων) καταργούν τις αποστάσεις και εισάγουν μια πρωτοφανή διαδραστικότητα. Έπαινος αξίζει επίσης στην πρωτότυπη χορογραφική δουλειά του Σταύρου Λίτινα, της Φανής Δεμέστιχα, της Τζέσικα Καϊμπαλή, της Μαρίας Μανδραγού, του Τάσου Μπεκιάρη και της Ηλέκτρας Χρυσάνθου. Πρέπει, τέλος, να υπογραμμιστεί η υψηλή αισθητική της παράστασης και η επιλογή πρωτότυπης μουσικής επένδυσης.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Επίδαυρος: «Πλούτος» του Αριστοφάνη, σε σκηνοθεσία Γιάννη Κακλέα (κριτική)

Επίδαυρος: «Πλούτος» του Αριστοφάνη, σε σκηνοθεσία Γιάννη Κακλέα (κριτική)

Για την παράσταση του Κρατικού Θέατρο Βορείου Ελλάδος «Πλούτος» του Αριστοφάνη, σε σκηνοθεσία του Γιάννη Κακλέα, η οποία παρουσιάστηκε στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου στις 19 & 20 Ιουλίου.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Το 388 π.Χ. με τον «Πλούτο» ο Αρ...

«Ετυμολογίες» του Ευθύμη Φιλίππου και της Αγγελικής Παπούλια στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική)

«Ετυμολογίες» του Ευθύμη Φιλίππου και της Αγγελικής Παπούλια στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική)

Για την παράσταση «Ετυμολογίες» σε κείμενο του Ευθύμη Φιλίππου και σκηνοθεσία του Ευθύμη Φιλίππου και της Αγγελικής Παπούλια, η οποία θα παρουσιαστεί στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών & Επιδαύρου, στο κτήριο της Παλαιάς Βουλής για 4 ακόμη παραστάσεις (20, 21 –δύο παραστάσεις–, 22 Ιουλίου).

Γράφει ο ...

«TELOS» της Ερμίρα Γκόρο στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Μια άμεση και πολυσήμαντη παράσταση

«TELOS» της Ερμίρα Γκόρο στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Μια άμεση και πολυσήμαντη παράσταση

Για την χορευτική παράσταση «TELOS» της Ερμίνα Γκόρο που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: © Karol-Jarek.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Τρεις χορογράφοι, η Maria Hassabi, ο Hannes Langolf κ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Έρση Σωτηροπούλου: «Ευχαριστώ το Φεστιβάλ Τήνου, δεν θα λάβω τα χρήματα του βραβείου»

Έρση Σωτηροπούλου: «Ευχαριστώ το Φεστιβάλ Τήνου, δεν θα λάβω τα χρήματα του βραβείου»

Η συγγραφέας Έρση Σωτηροπούλου, με  δήλωσή της, αρνήθηκε να λάβει το ποσό των 10.000 ευρώ που προσφέρει άγνωστος Ελληνοαμερικανός και το οποίο θα συνόδευε το βραβείο που θα λάβει φέτος στο 10ο Διεθνές Λογοτεχνικό Φεστιβάλ Τήνου. 

Επιμέλεια: Book Press

...
Χάρης Χρ. Γεωργιάδης: «Εισηγούμαι μια βήμα προς βήμα διαπραγμάτευση με την Τουρκία που ίσως να μην στοχεύει αμέσως σε συνολική λύση»

Χάρης Χρ. Γεωργιάδης: «Εισηγούμαι μια βήμα προς βήμα διαπραγμάτευση με την Τουρκία που ίσως να μην στοχεύει αμέσως σε συνολική λύση»

Συνέντευξη με τον πρώην υπουργό Οικονομικών της Κύπρου, πρόεδρο της Επιτροπής Εξωτερικών και Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Βουλής των Αντιπροσώπων και συγγραφέα Χάρη Χρ. Γεωργιάδη, με αφορμή το πρόσφατο βιβλίο του «Νέος ρεαλισμός – Το Κυπριακό 50 χρόνια από την τουρκική εισβολή» (εκδ. Παπαζήση). 

...
Επίδαυρος: «Πλούτος» του Αριστοφάνη, σε σκηνοθεσία Γιάννη Κακλέα (κριτική)

Επίδαυρος: «Πλούτος» του Αριστοφάνη, σε σκηνοθεσία Γιάννη Κακλέα (κριτική)

Για την παράσταση του Κρατικού Θέατρο Βορείου Ελλάδος «Πλούτος» του Αριστοφάνη, σε σκηνοθεσία του Γιάννη Κακλέα, η οποία παρουσιάστηκε στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου στις 19 & 20 Ιουλίου.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Το 388 π.Χ. με τον «Πλούτο» ο Αρ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα, όπως ψηφίστηκαν από 503 μυθιστοριογράφους, συγγραφείς μη μυθοπλαστικών έργων, ποιητές, κριτικούς και άλλους βιβλιόφιλους – με την επιμέλεια των συντακτων του Book Review των Νew Υork Τimes. Έκπληξη; Οι γυναίκες συγγραφείς είναι, οριακά, περισσότερες από τους άντρες. 

...
50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Γίνεται να αλλάξουμε τη ζωή μας αντιμετωπίζοντας τους φόβους, τα τραύματα του παρελθόντος και να αγαπήσουμε πραγματικά; Επιλέγουμε δέκα βιβλία που μας παρέχουν πρακτικές συμβουλές για να δούμε τον εαυτό μας κάτω από ένα νέο φως. 

Γράφει ο Λεωνίδας Καλούσης 

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ