troilos kai hrisiida 01

Για την παράσταση του Εθνικού Θεάτρου «Τρωίλος και Χρυσηίδα» του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, σε σκηνοθεσία Μαρίας Πανουργιά και μετάφραση Νίκου Χατζόπουλου, η οποία παρουσιάζεται στο Θέατρο Rex – Σκηνή «Ελένη Παπαδάκη».

Του Νίκου Ξένιου

Σε σκηνοθεσία Μαρίας Πανουργιά, από το Εθνικό Θέατρο, είδα το «Τρωίλος και Χρυσηίδα» (1603), την τραγωδία του Σαίξπηρ που σπανίως ανεβαίνει στη σκηνή, ίσως επειδή μάς εισάγει στον νεωτερισμό με απρόσμενη ευθυλογία. Η ερωτική περιπέτεια του Τρωίλου και της Χρυσηίδας διαδραματίζεται στο έβδομο έτος του Τρωϊκού Πολέμου και σηματοδοτεί το τέλος της ηρωϊκής εποχής – γραμμένο σύμφωνα με τον Όμηρο και τον Τσώσερ, το έργο αυτό του Σαίξπηρ αποκαλύπτει την ανθρώπινη αδράνεια και μικρότητα σε περίοδο πολέμου και διατρανώνει την αποκαθήλωση του συστήματος των κλασικών ιδεωδών. Ο πόλεμος προσλαμβάνει καθαρά λιμπιντινική διάσταση, η ιεραρχία στο στράτευμα εκπίπτει σε φατριασμό, ο έρωτας εκφράζεται σε όρους πολεμικής αναμέτρησης.

«Τα πάντα γίνονται για το χατήρι μιας πόρνης και ενός κερατά», παρατηρεί σαρκαστικά ο Θερσίτης, που στο έργο αυτό αναβαθμίζεται σε κεντρικό ήρωα που καταγγέλλει αθυρόστομα τα ανθρώπινα: καμιά ανθρώπινη ποιότητα δεν είναι αναντικατάστατη, σύμφωνα με την κυνική προσέγγιση του Θερσίτη, καθώς ο Πάρις αντικαθιστά τον Μενέλαο στο κρεβάτι της Ελένης, ο Αίαντας αντικαθιστά τον Αχιλλέα στο πεδίο της μάχης (με πανουργία του Οδυσσέα, που τον ερμηνεύει ο Μπάμπης Γαλιατσάτος) και η Χρυσηίδα αντικαθιστά τον Αντήνορα ως λάφυρο στη σκηνή του Διομήδη (Άρης Νινίκας). Εντέλει, η Χρυσηίδα συνιστά τρόπαιο για τους Έλληνες, ενώ ο έρωτάς της για τον Τρωίλο αποδεικνύεται αβαρής: η αγάπη εκπίπτει σε προδοσία και ο Τρωίλος ικετεύει τους θεούς να μην ισχύει αυτό για όλες τις γυναίκες. Εννοείται πως οι θεοί δεν απαντούν, γιατί σ’ αυτό το έργο του Σαίξπηρ οι θεοί είναι απόντες. Είναι πολύ ενδιαφέρον το ότι οι Κασσάνδρες είναι τρεις στην εκδοχή της κυρίας Πανουργιά, όπως οι τρεις μάγισσες του Μακμπέθ, και κραυγάζουν σαν ένα πολύποδο εφιαλτικό ον.

Η αγάπη εκπίπτει σε προδοσία και ο Τρωίλος ικετεύει τους θεούς να μην ισχύει αυτό για όλες τις γυναίκες. Εννοείται πως οι θεοί δεν απαντούν, γιατί σ’ αυτό το έργο του Σαίξπηρ οι θεοί είναι απόντες.

Καθώς ο Θερσίτης βρίζει τους πάντες και τα πάντα (πολύ γοητευτικός στον ρόλο ο Ηλίας Μουλάς), ο ξεπεσμός και η νωθρότητα γενικεύονται: ο Αχιλλέας (ο Θανάσης Ζερίτης εγγράφεται επίσης στα πολύ θετικά στοιχεία της παράστασης, με μια «μάτσο» παρουσία κατάλληλη για τον ρόλο) χρονοτριβεί στο κρεβάτι με τον Πάτροκλο (ο Μάνος Πετράκης ερμηνεύει τον Πάρι και τον Πάτροκλο με μεγάλη δόση αισθησιασμού) αρνούμενος τη συμμετοχή στον πόλεμο και στη συνέχεια σκοτώνει με τέχνασμα τον Έκτορα (Κωνσταντίνος Πλεμμένος), πιάνοντάς τον άοπλο σε ενέδρα με τους Μυρμιδόνες του – με την ανανδρία και την έπαρση του Αχιλλέα όλη η περίφημη ανδραγαθία της ηρωϊκής εποχής μετατρέπεται σε fake news!

Κομμάτια και σπαράγματα ηρώων

Ο Αίαντας είναι αφελής (πολύ καλός στον ρόλο ο Γιώργος Κριθάρας), ο Αγαμέμνονας είναι ένας συγκαταβατικός μεσήλικας που όλοι τον περιφρονούν (μέτρια η ερμηνεία του Αγαμέμνονα από την Eυδοξία Ανδρουλιδάκη, που όμως ερμηνεύει θαυμάσια τον Πρίαμο, ως καλυμμένο ανδρείκελο που περπατά στα γόνατα), ο Πάνδαρος είναι ένας αποτυχημένος τρυφηλός μαστροπός που καταλήγει συφιλιδικός (ο Γιάννης Κλίνης εξαιρετικός στον ρόλο του Πάνδαρου). Όλοι τους είναι πολεμοκάπηλοι, υπό μιαν έννοια, ενώ κανείς τους δεν είναι ολοκληρωμένος, σαν να έχουν φτιαχτεί από θραύσματα ηρωϊκών προσωπικοτήτων. Απορροφημένος στη γλυκειά σαρκική του απόλαυση, ο Πάρις αδιαφορεί για το απόλυτο πένθος της Τροίας που προφητεύει η Κασσάνδρα (η Θεανώ Μεταξά ερμηνεύει τον Αινεία και μια από τις τρεις Κασσάνδρες). Ο πόθος του για την Ελένη είναι ένας πόθος αμοραλιστικός και ασελγής, εφόσον στον βωμό του θυσιάζονται ανθρώπινες ζωές, καθώς και ο έρωτας του Τρωίλου για τη Χρυσηίδα.

Η Νάνσυ Σιδέρη αποδεικνύει το ταλέντο της στον ρόλο της Χρυσηίδας, κινούμενη στη ζωόμορφη γραμμή που της επιβάλλει η σκηνοθεσία και αποδίδοντας την ψυχική «σχάση» από την οποία υποφέρει: ένα μέρος του εαυτού της επιθυμεί ερωτικά τον Τρωίλο, ενώ ένα άλλο τον προδίδει.

Η Νάνσυ Σιδέρη αποδεικνύει το ταλέντο της στον ρόλο της Χρυσηίδας, κινούμενη στη ζωόμορφη γραμμή που της επιβάλλει η σκηνοθεσία και αποδίδοντας την ψυχική «σχάση» από την οποία υποφέρει: ένα μέρος του εαυτού της επιθυμεί ερωτικά τον Τρωίλο, ενώ ένα άλλο τον προδίδει. Η Χρυσηίδα του Σαίξπηρ είναι «το προς κατάκτησιν», το ακατανόητο, «the thing ungained». Ο Λάμπρος Γραμματικός ως Τρωίλος ξεχωρίζει με την ενέργεια και την ευελιξία του επί σκηνής. Δυστυχώς η σκηνοθετική προσέγγιση δεν αποδίδει τον εσωτερικό διχασμό του Τρωίλου, που στην αμφίρροπη στάση της Χρυσηίδας διακρίνει το διφυές της πραγματικότητας.

troilos kai hrisiida 02

Φιλότης και Νείκος

Παρά την απόλυτη έχθρα όλων προς την Ελένη (Στέλλα Βογιατζάκη), τα δύο στρατόπεδα μοιάζουν το ένα με αντανάκλαση του άλλου (το σκηνικό της Μυρτώς Λάμπρου με τις δυο παράλληλες καλύβες υλοποιεί αυτήν την ομοιότητα), ενώ οι πολέμαρχοι του ενός τρέφουν ανάμεικτα συναισθήματα προς τους πολέμαρχους του άλλου: ο Αγαμέμνονας παραθέτει γεύμα στον Αινεία, ο Έκτορας αγκαλιάζει τον έλληνα εξάδελφό του Αίαντα, ο Οδυσσέας γίνεται φίλος με τον Τρωίλο. Κατόπιν προσβάλλουν ο ένας τον άλλον με το γάντι, γεύονται το διφυές μιας επιθετικής μορφής στοργής (τις καλά αφομοιωμένες έννοιες της Φιλότητος και του Νείκους του Εμπεδοκλή) και καταλήγουν στον απόλυτο καννιβαλισμό.

Η παράσταση επιχειρεί μετάθεση της κεντρικής θεματικής του έργου σε ένα διαφορετικό αισθητικό σύμπαν, χωρίς ιστορικότητα, πράγμα που βεβαίως συνάδει με την απουσία ιστορικής συνείδησης των χαρακτήρων του Σαίξπηρ. Ωστόσο, το σκηνικό αποτέλεσμα δεν δικαιώνει τις προθέσεις και ο θεατής μένει με αναπάντητα ερωτήματα. Και η κινησιολογική παρέμβαση της Ζωής Χατζηαντωνίου, παρά την αρτιότητά της, δεν συμβάλλει ιδιαίτερα στην υπογράμμιση της κεντρικής ιδέας. Με αφορμή το στοιχείο απομυθοποίησης ηρώων και θεών, η κυρία Πανουργιά φιλοτεχνεί μιαν ενδιαφέρουσα παράσταση, αισθητικά αυτόνομη, που όμως απομακρύνεται από την αρχική σύλληψη του έργου.

Με αφορμή το στοιχείο απομυθοποίησης ηρώων και θεών, η κυρία Πανουργιά φιλοτεχνεί μιαν ενδιαφέρουσα παράσταση, αισθητικά αυτόνομη, που όμως απομακρύνεται από την αρχική σύλληψη του έργου.

Στην ελεύθερη απόδοση του Νίκου Χατζόπουλου οι εκτενείς, λυρικώτατοι μονόλογοι του Σαίξπηρ περιορίζονται, με αποτέλεσμα να απομένει η συμβολική διάσταση και να χάνεται η ποίηση. Στη σχηματικότητα της παράστασης συμβάλλουν και οι δραματουργικές παρεμβάσεις της Κατερίνας και της Παναγιώτας Κωνσταντινάκου. Ντύνοντας τους χαρακτήρες με κοστούμια (που παραπέμπουν σε ζωομορφικές φιγούρες του Ευριπίδη Λασκαρίδη) η Ιωάννα Τσάμη υπηρετεί σκηνογραφικά το αριστοφανικών καταβολών εικαστικό σύμπαν της κυρίας Πανουργιά, μιαν εξωτική no man’s land (κατά τη σκηνοθέτιδα εμπνευσμένη και από το ανθρωπολογικό δοκίμιο Θλιβεροί Τροπικοί του Κλοντ Λεβι-Στρος ), όπου θηριώδεις φιγούρες με υπερτονισμένους γλουτούς κινούνται, σαν σε λήθαργο, σε ένα απολύτως νοσηρό τοπίο τρώγοντας ηλιόσπορους και φτύνοντας τα τσόφλια, χαϊδεύοντας την ηβική χώρα και συμπεριφερόμενοι κτηνωδώς, τέλος συγχέοντας τη λαγνεία με την αρετή, σαν άνθρωποι-τέρατα που ενσαρκώνουν μια συβιλλική μελλοντολογική δυστοπία.


* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο θείος Βάνιας», «Μια άλλη Θήβα», «Σεροτονίνη»: Τρεις έξοχες παραστάσεις που παίζονται αυτές τις μέρες

«Ο θείος Βάνιας», «Μια άλλη Θήβα», «Σεροτονίνη»: Τρεις έξοχες παραστάσεις που παίζονται αυτές τις μέρες

Τρεις έξοχες παραστάσεις, οι οποίες θα παρουσιάζονται μέχρι τις αρχές Ιανουαρίου. «Ο θείος Βάνιας» (σκην. Δημήτρη Καραντζά) στο θέατρο Προσκήνιο, «Μια άλλη Θήβα» (σκην. Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου) στο Θέατρο του Νέου Κόσμου και «Σεροτονίνη» (σκην. Δημήτρη Αγαρτζίδη, Δέσποινας Αναστάσογλου) σ...

«Σπιρτόκουτο» στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης: Στην άγρια γοητεία του musical

«Σπιρτόκουτο» στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης: Στην άγρια γοητεία του musical

Για την παράσταση «Σπιρτόκουτο: The Musical – Πόλεμος σε τέσσερις τοίχους», βασισμένη στην ταινία του Γιάννη Οικονομίδη, σε σκηνοθεσία Γιάννη Νιάρρου, η οποία παρουσιάζεται στη Στέγη έως τις 30 Δεκεμβρίου 2022. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Στη...

 «Solaris», «Βασίλισσα χωρίς φτερά» και «Ελευθερία εις θάνατον»: Τρεις αξιόλογες πολιτικές παραστάσεις του φθινοπώρου

«Solaris», «Βασίλισσα χωρίς φτερά» και «Ελευθερία εις θάνατον»: Τρεις αξιόλογες πολιτικές παραστάσεις του φθινοπώρου

Τρεις θεατρικές παραστάσεις προβάλλουν σαφείς πολιτικές τοποθετήσεις, υπερβαίνοντας την τρέχουσα επικαιρότητα. «Solaris», σε σκηνοθεσία Θοδωρή Αμπαζή, «Βασίλισσα χωρίς φτερά», σε σκηνοθεσία Μαρίας Γοργία και «Ελευθερία εις θάνατον» σε σκηνοθεσία Ηλέκτρας Ελληνικιώτη.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Οι New York Times δημοσίευσαν πρόσφατα μια λίστα με τα δέκα καλύτερα βιβλία που κυκλοφόρησαν μέσα στη χρονιά. Αξίζει να αναφερθεί πως, στην κατηγορία της μυθοπλασίας, τέσσερα από τα πέντε προτεινόμενα βιβλία είναι έργα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς. Στην κεντρική φωτογραφία, η βραβευμένη με Πούλιτζερ λογοτεχνίας ...

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Το ΝΠΔΔ του Δήμου Ζωγράφου και οι εκδόσεις Βακχικόν παρουσιάζουν το βιβλίο του Ντίνου Γιώτη Club 23.4. 

Επιμέλεια: Book Press

Για το βιβλίο θα συζητήσουν ο συγγραφέας Ντίνος Γιώτης με τον συγγραφέ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

10 Νοεμβρίου 2022 ΕΠΩΝΥΜΩΣ

«Γράφε για όσα ξέρεις»: Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες αποτιμούν την πιο διάσημη συγγραφική συμβουλή

Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες μιλούν για τη χιλιοειπωμένη συμβουλή που παροτρύνει τους άπειρους δημιουργούς να βασιστούν στα βιώματα και στις εμπειρίες τους, στην καθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ