Enter Achilles 2

Για την παράσταση σύγχρονου χορού Εnter Achilles του Λόιντ Νιούσον, στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση. 

Του Νίκου Ξένιου

Eίδα στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση τo Εnter Achilles του Λόιντ Νιούσον, την εκσυγχρονισμένη εκδοχή της ιστορικής παράστασης που πρωτοπαρουσιάστηκε στη Βιέννη το 1995. Ο Αυστραλός χορογράφος συνεργάστηκε με την ομάδα Rambert και το Sadler's Wells για να αναβιώσει τη χορογραφία που σχολίαζε την αντίληψη περί ανδρισμού της εργατικής τάξης της Βρετανίας στην περίοδο της Θάτσερ: η πατριαρχία της δεκαετίας του ’80 έχει αρχίσει να αμφισβητείται αλλά ο συναισθηματικός και σεξουαλικός πλανήτης όπου κινούνται οι άνδρες παραμένει ο ίδιος. Με ντοκιμαντερίστικη οπτική το Enter Achilles σκιαγραφεί στερεοτυπικές συμπεριφορές  ανδρών ένα απόγευμα σε μια παμπ του Λονδίνου: κινησιολογική πεζότητα, κομφορμισμός προς την ομάδα (peer pressure), ψευδοηρωϊσμός, ομοφοβία, σεξισμός, οφθαλμοπορνεία, βία και «ποδοσφαιρική» κουλτούρα και μίμηση, σε ένα εκλεκτικό μείγμα που στυλιζάρεται βάσει των επιταγών του «σωματικού» θεάτρου.

Επιδίωξη της χορογραφίας είναι μια συγκεκριμένη εκδοχή ρεαλισμού (όπως θα τον όριζαν ο Γκεόργκ Λούκατς και ο Μπ. Μπρεχτ)[1], που προαπαιτεί ο χορευτής  να συνδέει την τέχνη του με την κοινωνική του εμπειρία. Το υπό πραγμάτευσιν ζήτημα είναι η ανδρική αντίληψη του «τακιμιού» και η ετεροφυλόφιλη επικοινωνιακή κουλτούρα των μέσων εισοδηματικών τάξεων κατά την ώρα της εκτόνωσης και της μπυραρίας.

Το «κατά λέξιν» θέατρο και ο χορός του Νιούσον

Αυτό που ο Βρετανός θα αποκαλούσε «male bonding» αποδεικνύεται επικοινωνία πολύ περιορισμένης εμβέλειας: μπανάλ ως προς τους κώδικες, τετριμμένη ως προς τις επιδιώξεις, περιοριστική ως προς την έκφραση της υποτιθέμενης αρρενωπότητας.

Αυτό που ο Βρετανός θα αποκαλούσε «male bonding» αποδεικνύεται επικοινωνία πολύ περιορισμένης εμβέλειας: μπανάλ ως προς τους κώδικες, τετριμμένη ως προς τις επιδιώξεις, περιοριστική ως προς την έκφραση της υποτιθέμενης αρρενωπότητας. Οι εξαιρετικοί χορευτές της ομάδας (Ρίτσαρντ Τσίλι, Τομ Ντέιβις, Νταν, Νέλσον Ερλ, Μιγουέλ Φιολ Ντουράν, Ίαν Γκάρσαϊντ, Έντι Χούκχαμ, Σκότ Τζένινγκς, Γεώργιος Κοτσιφάκης, Τζαγκ Πόφαμ, Τζων Ρος) μιλούν την «κόκνεϊ» διάλεκτο των εργατικών συνοικιών της βρετανικής πρωτεύουσας, επιστρατεύουν τεχνικές του σύγχρονου χορού και του partnering, της ακροβατικής και της μιμικής, ενώ έχουν μελετήσει τη σωματική γλώσσα: αυτήν που αποδίδει τα νοήματα «κατά λέξιν», με συγκεκριμένες κινήσεις, διευκολύνοντας τον θεατή στην επισήμανση της προβληματικής.

Ποια μορφή «ανδρισμού» προσδοκά μια παρέα ανδρών από τα μέλη της και ποιαν προσδοκούν οι γυναίκες; Πόσο τοξική είναι αυτή η αρρενωπότητα; Πόσο μακριά βρίσκεται από την πολιτική ορθότητα; Πόσο συνδέεται με την ανασφάλεια και το συναίσθημα της ενοχής και από πού πηγάζουν αυτά; Κατά την άποψή μου, οι φαλλοκρατικές αντιλήψεις δεν περιορίζονται στις καθαρά ανδρικές παρέες: μπορούν εύκολα να αναζητηθούν σε κάποιες παρέες γυναικών ή ομοφυλόφιλων ανδρών, στην εκζήτηση της εμφάνισης, στο δέλεαρ της μυϊκής ανάπτυξης, στην αποτρίχωση, στο μετροσέξουαλ πρότυπο, στην πορνογραφία, στην υπακοή στις επιταγές της μόδας, στο καθημερινό λεξιλόγιο ανδρών και γυναικών.

Enter Achilles 1

Σπουδή φύλου και έμφυλη ταυτότητα

Η αλλοτρίωση και το macho «λούστρο» στη συμπεριφορά και στις κινήσεις, η καλά συγκεκαλυμμένη τρυφερότητα και η μεγάλη δόση ανδρικών ορμονών στις απλές δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου, ο υπερσυναισθηματισμός και ο μισογυνισμός είναι τα στοιχεία που συνθέτουν την εκδοχή αρρενωπότητας που ο Λόιντ Νιούσον χορογραφεί τριάντα χρόνια μετά, ώστε ο σύγχρονος θεατής να διαπιστώσει τη βιωσιμότητά τους σήμερα. Η τρωτότητα της «αχιλλείου πτέρνας» είναι η καλύτερη μεταφορά για ν’ αποδοθεί ο τραυματισμένος «ματσισμός» που οδηγεί στην έξαρση της βίαιης συμπεριφοράς. Πόσο ο μέσος σύγχρονος άνδρας έχει αναθεωρήσει τα στερεότυπα «ανδρικής» συμπεριφοράς με τα οποία έχει γαλουχηθεί;

Ο κύριος ανδρικός χαρακτήρας είναι ένας χιουμορίστας «μπλόκι» τύπος μεταξύ είκοσι και τριάντα ετών, που θα μπορούσε κάλλιστα να συμμετέχει σε μια σημερινή πορεία υπέρ του Brexit. 

Τα φαινόμενα δείχνουν πως τα πράγματα δεν έχουν αλλάξει θεαματικά μέσα στα τριάντα χρόνια που μεσολάβησαν από την πρώτη παράσταση του Enter Achilles και πως το πρότυπο του «ευάλωτου άνδρα» απέχει πολύ του να έχει ξεπεραστεί. Ο κύριος ανδρικός χαρακτήρας είναι ένας χιουμορίστας «μπλόκι» τύπος μεταξύ είκοσι και τριάντα ετών, που θα μπορούσε κάλλιστα να συμμετέχει σε μια σημερινή πορεία υπέρ του Brexit. Κάποιες πολιτικές συζητήσεις μεταξύ των ηρώων καταδεικνύουν πως το υπεραρσενικό καλά κρατεί (ευτυχώς που παρακολουθώ σύγχρονο αγγλικό κινηματογράφο και έχω proficiency, αλλιώς δεν θα μπορούσα να καταλάβω λέξη απ' όσα λέγονταν επί σκηνής: η παραγωγή δεν φρόντισε να υπερτιτλίσει την παράσταση, σαν να απευθυνόταν αυτή σε κλειστό club αγγλομαθών.) 

Σύνδεση ανδρισμού και βίας

Η σπουδή της «έμφυλης ταυτότητας» διερευνάται μέσω της απόκλισης εκ του ανδρισμού (ο τίτλος της ιστορικής ομάδας του Νιούσον δεν είναι τυχαίος: DV8 [2]). Η εμφάνιση μιας πιο τεθηλυσμένης εκδοχής άνδρα στο σκηνικό της παμπ, καθώς και οι κινησιολογικές επιλογές αυτού του ρόλου, δημιουργούν το κάδρο της αντίθεσης που, με διαλεκτικό τρόπο, θα παραγάγει μια χορογραφία κατά τη διάρκεια της οποίας δυο άντρες κρατούν ένα ποτήρι μπύρας με τα χείλη τους και δημιουργούν ένα εντυπωσιακό σύμπλεγμα. Ωστόσο, ο αυστραλός χορογράφος φαίνεται να μην καταδικάζει εξαρχής την τρέχουσα εκδοχή ανδρισμού. Δεν μοιάζει να τον απασχολούν οι επιπλοκές που ο σεξισμός επιφέρει στην ανδρική επικοινωνία, αντιθέτως αντικρίζει με συμπάθεια κάποιες «αγορίστικες» συμπεριφορές, κινήσεις και εκφράσεις και τις αναπαράγει χορογραφικά χωρίς διάθεση (σε πρώτη προσέγγιση) να τις επικρίνει. Οθεατής θα μπορούσε να υποθέσει (κάποιοι άνδρες με μεγάλο ποσοστό ανακούφισης, υποθέτω) πως η υπερβολική δόση τεστοστερόνης δεν «επιμολύνει» τις κινησιολογικές επιλογές και πως, αντιθέτως, παράγει αμιγώς «ανδρικές» κινήσεις. Όσο για τις ομοφοβικές επισημάνσεις, η μετατροπή του «gay» χορευτή σε Superman είναι ιδιαίτερα αμφίσημη.

H ταυτότητα του φύλου είναι αναμφισβήτητα προκατασκευασμένη, προϊόν κοινωνικών διεργασιών και αγωγής, αναπαραγωγή ισχυόντων προτύπων εξουσιαστικής συμπεριφοράς σεξιστικά θεμελιωμένης.

Ενώ η παράσταση του Νιούσον φαίνεται να ανεβάζει την ουδό της ανοχής στη διαφορετικότητα, το γεγονός ότι ο θεατής θαυμάζει τα «άψογα» κορμιά των χορευτών, κρίνει ως ακίνδυνη την ομοκοινωνικότητα που θεσπίζουν μεταξύ τους και συμμερίζεται το χιούμορ που διέπει τις σαχλές αντιδράσεις τους, αποκτά τη διάθεση να στεφανώσει με μια μικρή αχλύ λάμψης την κακώς εννοούμενη εκδοχή αρρενωπότητας που η χορογραφία φέρεται να στηλιτεύει. Ευτυχώς, σε αυτό το σημείο έρχεται η ανατροπή: η προτελευταία σκηνή, με τον σοδομισμό της πλαστικής κούκλας του σεξ (αν και ξαναχρησιμοποιημένη από τον Παπαϊωάννου) παραμένει συμβολισμός πολύ ισχυρός, που σοκάρει τον θεατή και δίνει εκ νέου τραγικές διαστάσεις σε μια σημαντική επισήμανση της κοινωνικής ψυχολογίας: ότι η ταυτότητα του φύλου είναι αναμφισβήτητα προκατασκευασμένη, προϊόν κοινωνικών διεργασιών και αγωγής, αναπαραγωγή ισχυόντων προτύπων εξουσιαστικής συμπεριφοράς σεξιστικά θεμελιωμένης, και ότι ο κομφορμισμός προς τέτοια στερεότυπα οδηγεί απαρεγκλίτως στον βιασμό της θηλυκής πλευράς του άνδρα και της γυναίκας.

Ο Λόιντ Νιούσον εργάζεται από το 1986 ως ιδρυτής και χορογράφος της Ομάδας Σωματικού Θεάτρου DV8, μετά από σπουδές Κοινωνικών Επιστημών και Ψυχολογίας. Αρχικά συνεργάστηκε με το Modern Dance Ensemble, το Impulse Dance Theatre, με την New Zealand Ballet Company και με το One Extra Dance Theatre and Extemporary Dance Theatre — προτού ιδρύσει τη δική του ομάδα. Συνεργάστηκε με τον Ντέιβιντ Χίντον και την Κλάρα φον Γκουλ στη μεταφορά του "Enter Achilles" και του "The Cost of Living" στον κινηματογράφο, κερδίζοντας ένα Emmy. Χαρακτηριστικές δουλειές του ήταν το "MSM" (1993), "To Be Straight With You" (2008/2009) και το "Can We Talk About This" (2011/2012), που είναι κατεξοχήν βασισμένες σε κείμενο.

ΧΟΡΟΓΡΑΦΙΑ: LloydNewson (DV8 PhysicalTheatre) και Ομάδα Χορού Rambert 
Σκηνικά: IanMacneil 
Πρωτότυπη Μουσική: AdrianJohnston 
Πρωτότυπος Σχεδιασμός Φωτισμών: JackThompson 
Δημιουργική Συνεργασία & Διεύθυνση Περιοδείας: HannesLangolf 
Υλοποίηση Φωτισμών: RichardGodin 
Βοηθός Σχεδιαστή Ήχου: AmirSherhan 
Βοηθός Σκηνογράφου: LorenElstein 
Κοστούμια: KinnetiaIsidore, RichardGellar 
Διεύθυνση Προβών: PaulWhite 
Ερμηνεύουν: RichardCilli, TomDavisDunn, NelsonEarl, MiguelFiolDuran, IanGarside, EddieHookham, ScottJennings, Γεώργιος Κοτσιφάκης, JagPopham, JohnRoss 
Μια συμπαραγωγή των Rambert & Sadlers Wells σε συνεργασία με τη Στέγη


[1] Ρεαλισμός (στον αντίποδα του Ιδεαλισμού)= 1. η πρακτική του να αντιμετωπίζεις τα πράγματα στην πραγματική τους διάσταση και με τις αντικειμενικές τους ποιότητες, 2. πραγματιστική πολιτική, 3. πιστότητα κατά την αναπαράσταση, συνέπεια στο φυσικό πρότυπο, επιμονή στις λεπτομέρειες, 4. κατάδειξη της ζωής ως έχει, χωρίς εξωραϊσμό και απάλειψη των μελανών σημείων (TheOxfordReferenceDictionary, 1986, σελ. 689)
[2] Στα Αγγλικά Deviate σημαίνει «αποκλίνων», διαφορετικός.
 
Enter Achilles 3

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Δύο από τις καλύτερες παραστάσεις θεάτρου του Φεστιβάλ Αθηνών

Δύο από τις καλύτερες παραστάσεις θεάτρου του Φεστιβάλ Αθηνών

Για την παράσταση «Ιχνευτές» του Σοφοκλή, σε μετάφραση Εμμανουήλ Δαυίδ και σκηνοθεσία Μιχαήλ Μαρμαρινού και για την παράσταση «Βάτραχοι» του Αριστοφάνη, σε μετάφραση Νίκου Α. Παναγιωτόπουλου και σκηνοθεσία Αργυρώς Χιώτη. Και οι δύο παραστάσεις παρουσιάστηκαν στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού.

Του Νίκου Ξένιου...

Oιδίποδας, του Τόμας Όστερμαϊερ, στην Επίδαυρο

Oιδίποδας, του Τόμας Όστερμαϊερ, στην Επίδαυρο

Για την παράσταση «Οιδίποδας» της Maja Zade, σε σκηνοθεσία του Thomas Ostermeier, η οποία παρουσιάστηκε από τη βερολινέζικη Schaubϋhne, στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Φωτογραφίες © Θωμάς Δασκαλάκης.

Του Νίκου Ξένιου

Ο κύκλος ...

Για τις «Βάκχες» της Νικαίτης Κοντούρη στην Επίδαυρο

Για τις «Βάκχες» της Νικαίτης Κοντούρη στην Επίδαυρο

Για την παράσταση «Βάκχες» του Ευριπίδη, του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Ιωαννίνων, σε σκηνοθεσία της Νικαίτης Κοντούρη, η οποία παρουσιάστηκε στην Επίδαυρο 13-15 Αυγούστου. Φωτογραφίες © Βάσια Αναγνωστοπούλου.

Του Νίκου Ξένιου

Ένας αρχετυπικός φόβος των ανδρών ήταν ανέκ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Ερωταποκρίσεις από παλαιότερες συνομιλίες και συνεντεύξεις με ποιητές και μεταφραστές.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πώς επιλέγουμε τα κείμενα που μεταφράζουμε;

Με ποικίλους τρόπους και για όλους τους δυνατ...

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ