alt

Για την παράσταση «Πρακτική Εγκυκλοπαίδεια. Αποκλίσεις» σε σύλληψη και χορογραφία της Λενιώς Κακλέα, η οποία παρουσιάζεται σήμερα και αύριο στη Μικρή Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση.

Του Νίκου Ξένιου

Είδαμε την πρόσφατη χορογραφική δουλειά της Λενιώ Κακλέα Πρακτική Εγκυκλοπαίδεια. Αποκλίσεις στη Μικρή Σκηνή της Στέγης. Με πολύ κοντινή απεύθυνση στους θεατές, η κυρία Κακλέα φιλοτεχνεί ένα «πορτρέτο» του Ευρωπαίου, συνθέτοντας καθημερινές κινήσεις, ολοκληρωμένες και κυρίως θραυσματικές. Η δουλειά της συνδιαλέγεται με τη θεσμική κριτική (institutional critique), την ψυχανάλυση, το ντοκιμαντέρ, το θέατρο, τις εννοιολογικές τεχνικές και την performance art. Συλλέγοντας αφηγήσεις από κατοίκους επτά πόλεων δημιούργησε σε τρία χρόνια ένα βιβλίο, μια ταινία και ένα χορογραφικό έργο, όπου ερμηνεύει η ίδια μαζί με τη Τζέσικα Μπατούτ, τη Νανιγιάντι Κα Γκάρα και την Ελίζα Υβελέν. 

Η δουλειά της συνδιαλέγεται με τη θεσμική κριτική (institutional critique), την ψυχανάλυση, το ντοκιμαντέρ, το θέατρο, τις εννοιολογικές τεχνικές και την performance art.

Την επιτέλεση αυτήν συνοδεύει η έκθεση του βιβλίου Πρακτική Εγκυκλοπαίδεια, Αποκλίσεις (Practical encyclopedia, Détours) και την προβολή μιας ταινίας δεκαπέντε λεπτών. Η φιλόσοφος Μαρίζ Εμέλ, φιλόσοφος και κάτοικος του Ομπερβιλιέ, καταγράφεται στο φιλμ και καταθέτει τους προβληματισμούς της για τη νέα αυτή προσέγγιση της ανθρώπινης κίνησης.

Τελετουργία της καθημερινότητας

Η έρευνα της Λενιώς Κακλέα ξεκίνησε το 2016, όταν μαζί με κάποιους αναλυτές πήρε περίπου εξακόσιες συνεντεύξεις, καταγράφοντας προσωπικές αφηγήσεις ανθρώπων από την Ομπερβιγιέ, ένα φτωχό προάστειο του Παρισιού. Οι συνεντεύξεις αυτές πλήθυναν, σταδιακά, περιλαμβάνοντας το Πουατιέ, τη Νιόν, το Έσσεν, το Γκισενί, την Αθήνα και άλλες πόλεις. Η δημιουργός έλεγξε ποιες χειρονομίες και ποιες σωματικές «τεχνικές» υιοθετούνται από τον μέσο κάτοικο πόλεων της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ελβετίας και της Ελλάδας. Είτε αντλημένες από τον χώρο εργασίας των ανθρώπων, είτε από τη διαδρομή τους ως το σουπερμάρκετ, είτε από τις δραστηριότητες του ελεύθερου χρόνου τους, οι κινήσεις που επέλεξε «κατέγραφαν» κάποιες αλλαγές, κάποιους μετασχηματισμούς στην κίνηση των ανθρώπων που μένουν στην περιφέρεια. Στις καταγραφές της κυρίας Κακλέα κεντρική θέση έχει ο αναστοχασμός (self reflection) κάποιων ακτιβιστών, η ιεροτελεστία κάποιων προσωπικών, επαναλαμβανόμενων δραστηριοτήτων, η ενασχόληση με τα κοινωνικά δίκτυα, η αναζήτηση πνευματικότητας στον διαλογισμό, η επίδοση στην εκγύμναση του σώματος και στον αθλητισμό, ο τρόπος εκμυστήρευσης των συνεντευξιαζόμενων.

Αρχική σύλληψη ήταν η ιδέα ότι στις κινήσεις που κάνουμε καταγράφεται η πολιτιστική ταυτότητά μας, παγιώνεται μια όλο και διαφορετική σχέση με το κορμί μας και διερευνάται το ποσοστό ελευθερίας που έχουμε (ή που μας έχει απομείνει).

Αρχική σύλληψη ήταν η ιδέα ότι στις κινήσεις που κάνουμε καταγράφεται η πολιτιστική ταυτότητά μας, παγιώνεται μια όλο και διαφορετική σχέση με το κορμί μας και διερευνάται το ποσοστό ελευθερίας που έχουμε (ή που μας έχει απομείνει). Δράσεις, συνήθειες και διαδικασίες που επανέρχονται με αυθεντικό τρόπο, με ένα υψηλό βαθμό κανονικότητας ή μηχανικής περιοδικότητας, δραστηριότητες στις οποίες επιδιδόμεθα, ο τρόπος με τον οποίον οργανώνουμε τον –συνήθως περιορισμένο– χώρο του σπιτιού μας, το πώς διαχειριζόμαστε την κάπως μοναχική σεξουαλικότητά μας, ο αριθμός των θυσιών στις οποίες προβαίνουμε, οι διατροφικές και ενδυματολογικές μας συνήθειες, τα μονοπάτια που διανύουμε για να φτάσουμε στους χώρους όπου δραστηριοποιούμεθα, όλα αυτά συνθέτουν το νέο «πορτρέτο» του σώματός μας (οι γαλλικοί όροι είναι: τεχνικές «αναζήτησης του Εαυτού», τρόποι ζωής, «μονοπάτια ταυτοτήτων»). Έξι τέτοια «πορτρέτα», δομημένα σε ένα κυκλικό οργανικό χρόνο, παρουσιάζονται στη χορογραφία «Εγκυκλοπαίδεια», ξεκινώντας από κάποιες βραδινές πρακτικές και καταλήγοντας στις πρωϊνές.

alt

Μια επιτέλεση φιλοσοφικά θεμελιωμένη

H διασταύρωσή μας με άλλους ανθρώπους διαφοροποιείται, επιταχύνεται ή γίνεται πιο συγκεχυμένη, ενώ παράλληλα το σώμα μας κυκλοφορεί σ’ ένα νέο αστικό σκηνικό: η πόλη «εγγράφει» το σώμα μας στις εικόνες της και ιδιοποιείται ιεροτελεστικές εκφάνσεις του που είναι πρωτόγνωρες στην ιστορία του πολιτισμού. 

Το πιο έντονο αίτημα του σώματος είναι η ανάγκη του ανθρώπου για αλλαγή. Ταχείς κοινωνικοί μετασχηματισμοί, συχνά πολύ ακραίοι, αντικατοπτρίζονται στο προσωπικό επίπεδο, εξιχνιάζοντας το πολιτικοκοινωνικό πλαίσιο όπου καλείται να ζήσει ο σύγχρονος Ευρωπαίος: βιβλιογραφικά το project παραπέμπει στην ανθρωπολογική θεωρία του Μαρσέλ Μος, σύμφωνα με την οποία «οι πολιτισμικά καθορισμένες τεχνικές διαπλάθουν το ίδιο το ανθρώπινο σώμα, ερμηνεύοντας έτσι πτυχές του πολιτισμού μέσα στον οποίο αυτό “κατασκευάζεται”». Για παράδειγμα, ένα «δώρο» κατά τον Μος δεν είναι απλώς μια υπενθύμιση του συναισθήματός μας που μεταφέρεται από χέρι σε χέρι: είναι, με μετωνυμικό τρόπο, μια «συνολική μεταβίβαση» (préstation totale) κατηγορημάτων οικονομικοπολιτικών, νομικών, μυθολογικών, μαγικοθρησκευτικών, πρακτικών και συμβολικών νοηματοδοτήσεων. Η δύναμη που έχει ένα δώρο, καθώς κινείται μέσα στο κοινωνικό τοπίο, είναι το γεγονός ότι «επαναδομεί» την υφή της κοινωνικότητάς μας, προσδίδοντάς της νέα νοήματα. 

Αντίστοιχα, κάθε κίνηση του κορμιού (εν προκειμένω: ο χορός) εντάσσει στο γνωστικό πεδίο του ανθρώπου μια σειρά κινήσεων, τελετουργικών ή μη, που κατακτώνται ακούσια, αναπαράγονται και ανακλώνται στη συνάφεια του ανθρώπου με άλλους ανθρώπους, γίνονται, με άλλα λόγια, κτήμα του κοινωνικού σώματος. Αυτό είναι μέρος της «κανονικοποίησης» (normalization) την οποία υφίσταται η ταυτότητά μας, που γρήγορα επαναπροσδιορίζεται όσο η καθημερινότητά μας μετασχηματίζεται. Ομοίως, και η διασταύρωσή μας με άλλους ανθρώπους διαφοροποιείται, επιταχύνεται ή γίνεται πιο συγκεχυμένη, ενώ παράλληλα το σώμα μας κυκλοφορεί σ’ ένα νέο αστικό σκηνικό: η πόλη «εγγράφει» το σώμα μας στις εικόνες της και ιδιοποιείται ιεροτελεστικές εκφάνσεις του που είναι πρωτόγνωρες στην ιστορία του πολιτισμού. 

Η συγκεκριμένη χορογραφία της Λενιώς Κακλέα περιλαμβάνει νέες πληροφορίες που το σώμα του ανθρώπου έχει «εγγράψει», στη διασταύρωσή του με τα πρόσφατα πολιτιστικά δεδομένα της Ευρώπης: γι’ αυτό, η ίδια χαρακτηρίζει τη δουλειά της «διευρυμένη χορογραφία», εφόσον καταγράφει αθροιστικά τις «μετατοπίσεις», τους «εκτροχιασμούς», τις «αποκλίσεις», τις «παρακάμψεις» (detours) από την ακαδημαϊκή, ειθισμένη, «καθαρή» αντίληψη της κίνησης. Αφενός μελετά το σώμα ως πολιτισμική κατασκευή, αφετέρου εντάσσει σε χορογραφία τις νέες συνήθειες του σώματος: έτσι, προτείνει στον θεατή μια μορφή άμεσου ελέγχου και μετάπλασης ή ανασκευής, ακόμη και κριτικής αναθεώρησης ή και ιδιοποίησης (appropriation) μιας νέας σειράς τοποθετήσεων, κινήσεων, αντιδράσεων, εν γένει επιτελέσεων του σώματος, στα πλαίσια της παγκοσμιοποιημένης, εμπορευματοποιημένης ύστερης καπιταλιστικής συναίνεσης.

alt

Λενιώ Κακλέα

Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια η φιλοσοφία, η κοινωνιολογία και το θέατρο επικαθορίζουν τη χορογραφική δουλειά της Λενιώς Κακλέα, που πρωτοπαρουσίασε έργο της στη Στέγη το 2014, στο πλαίσιο του 1ου Φεστιβάλ Νέων Χορογράφων, με το σόλο «Deux·L», σε συνεργασία με τη Λουνσίντα Τσάιλντς και τον Ριγιόγι Ικέντα. Η Λενιώ Κακλέα τιμήθηκε φέτος για το έργο της με το βραβείο του ιδρύματος Hermès Italia και της Triennale του Μιλάνου.

Σύμφωνα με δηλώσεις της κυρίας Κακλέα, τη δουλειά της επηρεάζουν η θεσμική κριτική της Αντρέα Φρέιζερ στον χώρο των εικαστικών τεχνών, η σκέψη του Αμερικανού κοινωνιολόγου Ρίτσαρντ Σένετ (Η κουλτούρα του νέου καπιταλισμού) για τους κοινωνικούς μετασχηματισμούς στον χώρο της δουλειάς, η δουλειά της περφόρμερ Κλαούντια Τριότσι, η θεωρία των φιλοσόφων Ιζαμπέλ Στένγκερς και Μπρούνο Λατούρ, η κοινωνιολογική θεωρία του Μαουρίτσιο Λατσαράτο, η κινηματογραφική προσέγγιση της Σαντάλ Άκερμαν, αλλά και όλο το σινεμά του Παζολίνι και του Φελίνι, καθώς και το φεμινιστικό κίνημα. Η Πρακτική εγκυκλοπαίδεια προτείνεται ως μέθοδος γραφής και δημιουργίας που της επιτρέπει να έρθει σε επαφή με το σύγχρονο κοινωνικό τοπίο, προτείνοντας μια νέα εκδοχή εννοιολογικής τέχνης.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Δύο από τις καλύτερες παραστάσεις θεάτρου του Φεστιβάλ Αθηνών

Δύο από τις καλύτερες παραστάσεις θεάτρου του Φεστιβάλ Αθηνών

Για την παράσταση «Ιχνευτές» του Σοφοκλή, σε μετάφραση Εμμανουήλ Δαυίδ και σκηνοθεσία Μιχαήλ Μαρμαρινού και για την παράσταση «Βάτραχοι» του Αριστοφάνη, σε μετάφραση Νίκου Α. Παναγιωτόπουλου και σκηνοθεσία Αργυρώς Χιώτη. Και οι δύο παραστάσεις παρουσιάστηκαν στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού.

Του Νίκου Ξένιου...

Oιδίποδας, του Τόμας Όστερμαϊερ, στην Επίδαυρο

Oιδίποδας, του Τόμας Όστερμαϊερ, στην Επίδαυρο

Για την παράσταση «Οιδίποδας» της Maja Zade, σε σκηνοθεσία του Thomas Ostermeier, η οποία παρουσιάστηκε από τη βερολινέζικη Schaubϋhne, στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Φωτογραφίες © Θωμάς Δασκαλάκης.

Του Νίκου Ξένιου

Ο κύκλος ...

Για τις «Βάκχες» της Νικαίτης Κοντούρη στην Επίδαυρο

Για τις «Βάκχες» της Νικαίτης Κοντούρη στην Επίδαυρο

Για την παράσταση «Βάκχες» του Ευριπίδη, του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Ιωαννίνων, σε σκηνοθεσία της Νικαίτης Κοντούρη, η οποία παρουσιάστηκε στην Επίδαυρο 13-15 Αυγούστου. Φωτογραφίες © Βάσια Αναγνωστοπούλου.

Του Νίκου Ξένιου

Ένας αρχετυπικός φόβος των ανδρών ήταν ανέκ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Ερωταποκρίσεις από παλαιότερες συνομιλίες και συνεντεύξεις με ποιητές και μεταφραστές.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πώς επιλέγουμε τα κείμενα που μεταφράζουμε;

Με ποικίλους τρόπους και για όλους τους δυνατ...

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ