Ανδαλουσιανό φλαμένκο στην Αθήνα

Το φλαμένκο δεν είναι απλώς ένας ισπανικός δημοτικός χορός, ούτε απλώς μια ρυθμική αγωγή. Είναι μια κουλτούρα ολόκληρη, που από την Ισπανία απλώνει τις επιρροές της σε όλη τη Μεσόγειο και που αναζητά τις ρίζες της στα βάθη των αιώνων. Δεν είναι τυχαίο πως συγκαταλέχθηκε στην «άυλη πολιτιστική κληρονομιά της ανθρωπότητας». Η δε Ελλάδα δεν είναι απλώς μια χώρα που αγάπησε το φλαμένκο: είναι μια από τις δέκα χώρες που πρωτοστατούν διεθνώς στη θεραπεία αυτής της τραγουδιστικής και χορευτικής τέχνης. Μνημονεύοντας, λοιπόν, τους ανθρώπους που γνώρισαν την τέχνη του φλαμένκο στην Ελλάδα πρέπει να αναφερθεί κανείς οπωσδήποτε στον χορευτή Clive de Bain (Carlos) και στην τραγουδίστρια Yota Baron.

Το φλαμένκο δεν είναι απλώς ένας ισπανικός δημοτικός χορός, ούτε απλώς μια ρυθμική αγωγή. Είναι μια κουλτούρα ολόκληρη, που από την Ισπανία απλώνει τις επιρροές της σε όλη τη Μεσόγειο και που αναζητά τις ρίζες της στα βάθη των αιώνων.

Όλοι οι φλαμένκοι απ’ όλη την Ελλάδα

Την Τρίτη 10 Σεπτεμβρίου 2019 στο Θέατρο της Δώρας Στράτου η Yota Baron διοργάνωσε, για τρίτη συναπτή χρονιά, το «Hola Flamenco Festival», μεταφέροντας το ανδαλουσιανό κλίμα μιας «noche blanca» και παρουσιάζοντας «cante jondo» (βαθύ τραγούδι που μιλά για τα βάσανα της ανθρώπινης ζωής, για την απώλεια και τον θάνατο) και «cante chico» (ανάλαφρο λαϊκό τραγούδι που αντιστοιχεί στα δικά μας «τραγούδια της τάβλας» ή του γλεντιού). Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη της ΕΡΤ, του Κosmos 93.6, της Ισπανικής Πρεσβείας και άλλων φορέων. Πρέπει εδώ να αναφερθεί η παρουσία της Διεθνούς Αμνηστίας στην εκδήλωση. Τη βραδιά «άνοιξε» με την κιθάρα του ο Νίκος Μαλεβίτης, συνοδεύοντας τη Yota Baron στο τραγούδι.

Στην εξάωρη διάρκεια της όμορφης εκδήλωσης σταθεροί συνεργάτες υπήρξαν ο ελβετοκολομβιανός κιθαρίστας Lucas Arrango και ο Juan Peñas από τη Χαέν. Εισάγοντας το κοινό στο τρίπτυχο «κιθάρα – χορός – τραγούδι» και παγιώνοντας ένα κλίμα οικειότητας με το κοινό, ερμήνευσαν οι μαθήτριες της σχολής «Danza Flamenca Grupo» των Βασίλη Σκεπετάρη και Χάνου Βαλάντη και τέσσερεις συνδυαστικές ήχου και κρουστών συνθέσεις του ντουέτου «Drums and Voice Jazztronica» της lead vocalist Αγγελικής Τουμπανάκη στη φωνή και του σχεδιαστή ήχου Γιάννη Δουμάνη στα κρουστά: «Crying Lullaby», «Witchhand», «Pedigree» και «Mirror», με συγκεκριμένες πολιτικοκοινωνικές αναφορές. Στις Siguirillas που ακολούθησαν οι κοπέλες έδωσαν τον τόνο υπό την κιθαριστική συνοδεία πάντα του Lucas Arrango. Ακολούθησαν ο Γιώργος Ντινάκος και το σχήμα της Μάρθας Μαυροειδή, ενώ εντυπωσίασε η Άρτεμις Δήμου σε Fandangos Abandolaos με την εκπληκτική, όπως πάντα, συνοδεία του βιρτουόζου και παλαίμαχου κιθαρίστα του είδους Roland Hoffmann.

Οι χορεύτριες του σχήματος της Ηλέκτρας Χρυσάνθου πραγματικά κορύφωσαν τη συγκίνηση της εκδήλωσης, υλοποιώντας μια πιο σύγχρονη, εξελιγμένη μουσικοχορευτικά εκδοχή του παραδοσιακού φλαμένκο, πλησιέστερη στα ακούσματα και τα βιώματα της νέας γενιάς. Υπογραμμίζω εδώ την παρουσία της Βάνας Μαλοκίνη.

Αξίζει να αναφερθεί η Ελένη Γερμάνη από τη βόρεια Ελλάδα (Θεσσαλονίκη) και η εκρηκτική Κλαούντια Καραπάνου στον ρυθμό tarantos. Δεν μπορούμε να μην επαινέσουμε την Caňa που ερμήνευσαν η Στέλλα Παππά και η σχολή της Flamenco Rueda. Αξιοσημείωτες οι Rondeňas της Φανής Δεμέστικα και η παρουσία κάποιων ακόμη μουσικών (Σπύρος Χριστόγλου, Ευγένιος Χαλίλ, Φωτεινή Παπαδοπούλου, Σπύρος Καρβέλας, Ανδρέας Μπουλασίκης, Δανάη Τσαταλιά). Ακολούθησε η Γεωργία Ξανθάκη σε solea, η Δήμητρα Κασκάνη σε tarantos, και προς το τέλος της βραδιάς (μετά τις 11 μ.μ.) ήρθε η έκπληξη με τη σύνθεση «Taconeo: Parenthesis 7» του Γιάννη Παπαγιαννούλη. Οι χορεύτριες του σχήματος της Ηλέκτρας Χρυσάνθου πραγματικά κορύφωσαν τη συγκίνηση της εκδήλωσης, υλοποιώντας μια πιο σύγχρονη, εξελιγμένη μουσικοχορευτικά εκδοχή του παραδοσιακού φλαμένκο, πλησιέστερη στα ακούσματα και τα βιώματα της νέας γενιάς. Υπογραμμίζω εδώ την παρουσία της Βάνας Μαλοκίνη. Στη διάρκεια όλης της βραδιάς η φιγούρα του Γιάννη Παπαγιαννούλη κυριάρχησε στη σκηνή παράγοντας εμφανώς εορταστικό κλίμα. 

Θετική αίσθηση και φιλικό κλίμα

Η αίσθηση που αποκόμισα έπειτα από έξι χρόνια αποχής μου από αυτό το είδος χορού ήταν πολύ θετική: είδα πως υπάρχουν πολλοί νέοι που ενδιαφέρονται για τη φλαμένκο κουλτούρα και διαπίστωσα μια έντονη κινητικότητα και εντυπωσιακό επίπεδο μουσικών και χορευτών. Προφανώς το είδος (που γνώρισε ιδιαίτερη άνθηση στη χώρα μας κατά τις τρεις προηγούμενες δεκαετίες) εξελίχθηκε, τα νέα παιδιά διδάχθηκαν καλύτερα την τεχνική και οι πρώην συμμαθητές μου σήμερα είναι δάσκαλοι, συχνά διατηρούν δικές τους σχολές, ταξιδεύουν, ενημερώνονται και –το κυριότερο– διαπνέονται από άμιλλα και πνεύμα συνεργασίας μεταξύ τους.

Eπειδή, όμως, οι χώροι όπου ένας φλαμένκο καλλιτέχνης μπορεί να παρουσιάσει τη δουλειά του όλο και λιγοστεύουν, τα φεστιβάλ δεν δέχονται εύκολα ελληνικά σχήματα και το κοινό περιορίζεται, και με δεδομένη την οικονομική κρίση, οι καλλιτέχνες αναγκάζονται να κλείσουν τους ορίζοντές τους και να «μπουν σε κλίμα» πραγματικά φλαμένκο, δηλαδή σε ατμόσφαιρα «φιέστας», φιλικής συγκέντρωσης, νοσταλγικής έκφρασης και να παραιτηθούν από μεγάλες παραγωγές. Σε τέτοιο κλίμα περίπου διεξήχθηκαν, άλλωστε, και τα δύο πρώτα φεστιβάλ «Hola Flamenco», τις δυο χρονιές που πέρασαν. Αυτό φυσικά δεν αποκλείεται να συνέβαλε και στη διατήρηση της αρχικής ποιότητας της μουσικής και στη σύσφιξη των σχέσεων μεταξύ τους.

Η εμπνεύστρια και τραγουδίστρια του «Hola Flamenco Festival»

Από οικογένεια μουσικών που έπαιζε σε υπαίθρια πανηγύρια, ξεκίνησε την καριέρα της στο φλαμένκο το 2000 στη σχολή της Ντιάνας Θεοδωρίδου και στη σχολή Estrella.

Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στην εμπνεύστρια του θεσμού Yota Baron. Η Γιώτα Ηρωίδου κατάγεται από τις Σέρρες και γαλουχήθηκε με παραδοσιακή και με εκκλησιαστική μουσική. Από οικογένεια μουσικών που έπαιζε σε υπαίθρια πανηγύρια, ξεκίνησε την καριέρα της στο φλαμένκο το 2000 στη σχολή της Ντιάνας Θεοδωρίδου και στη σχολή Estrella. Υπήρξε μαθήτρια των Israel Galvan, Javier Baron, Rosario Toledo, Mercedes Ruiz, Blanca del Rey, Joaquin Grilo και Leonor Leal. Από το 2004 άρχισε να διδάσκεται τραγούδι φλαμένκο στο Jerez de la Frontera και στη Σεβίλλη, ενώ καθοριστική για την καριέρα της υπήρξε η γνωριμία της με τον Andres Marin, το 2007. Από το 2010 διοργανώνει τη Zambomba Flamenca (www.zambomba.gr), μια χριστουγεννιάτικη γιορτή μέσω της οποίας έλληνες μουσικοί και χορευτές φλαμένκο υποστηρίζουν ιδρύματα με παιδιά. Μόνιμα συνεργάζεται με τους εξαιρετικούς μουσικούς και χορευτές της ομάδας «De todas formas» (Ηλέκτρα Χρυσάνθου, Ντίνα Κεσσέ, Πάνο Καρτίμπελη, Παναγιώτη Μπουραζάνη και τον Γιάννη Παπαγιαννούλη). Επίσης, συνεργάστηκε στη στιχουργική με τον Δημοσθένη Κωστόπουλο και με τον διεθνούς φήμης πιανίστα Sami Amiris.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η νουβέλα «Το κυνήγι του βασιλιά Ματθία» (εκδ. Κριτική).