alt

Για την παράσταση «Το ξύπνημα της άνοιξης» του Φρανκ Βέντεκιντ, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά, η οποία παρουσιάστηκε στο Θέατρο του Νέου Κόσμου.

Του Νίκου Ξένιου

Σε μετάφραση Γιώργου Δεπάστα και διασκευή του κειμένου από την Γκέλυ Καλαμπάκα και τον Δημήτρη Καραντζά, στο Θέατρο του Νέου Κόσμου παρακολουθήσαμε την παράσταση Το ξύπνημα της Άνοιξης του Φρανκ Βέντεκιντ, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά, η οποία καταγγέλλει το μοιραίο λάθος να μεγαλώνει κανείς παιδιά με άγνοια της σεξουαλικής τους φύσης. Πρόκειται για μια τραγωδία ειλικρινούς καταγγελίας. Μια σειρά από χαλαρές θεατρικές σκηνές διαμείβονται μεταξύ εφήβων οι οποίοι, λίγο πριν από την αποφοίτησή τους, ψηλαφούν τα βιολογικά μυστήρια της ζωής. Ο θάνατος και η παρακμή αυτών των νέων ανθρώπων είναι η απόρροια της ένοχης σιωπής των ενηλίκων.

Μετά τον πελαργό, τι;

Η δεκατετράχρονη Βέντλα παρακαλά τη μητέρα της να της εξηγήσει πώς έρχονται τα παιδιά στον κόσμο, όμως η μικροαστική, σεμνότυφη ανατροφή της μητέρας δεν της επιτρέπει να διαφωτίσει το παιδί της.

Η αυτάρεσκη αγωγή που η βικτωριανή εποχή επιφύλασσε στους εφήβους (το έργο διαδραματίζεται σε μια επαρχιακή πόλη της Γερμανίας του 1860) αποδεικνύεται ατελέσφορη. Η δεκατετράχρονη Βέντλα παρακαλά τη μητέρα της να της εξηγήσει πώς έρχονται τα παιδιά στον κόσμο, όμως η μικροαστική, σεμνότυφη ανατροφή της μητέρας δεν της επιτρέπει να διαφωτίσει το παιδί της. Προτείνει, λοιπόν, την Αγάπη ως το μυστικό που ενώνει τα δύο φύλα, προσπαθώντας να διαφυλάξει την αθωότητα της κόρης της. Η συζήτηση με τη μητέρα στρέφεται γύρω από το μήκος της φούστας, ενώ ο ανεπίδοτος έρωτας της αισθησιακής, μαζοχίστριας Βέντλα με τον φιλοσοφίζοντα αθεϊστή Μέλχιορ οδηγεί στον βιασμό, στην ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη, στα χάπια της άμβλωσης και στην καταστροφή, ακριβώς επειδή διεξάγεται σε περιβάλλον άγνοιας και ημιμάθειας.

Οι αστοί της προπολεμικής Ευρώπης μεγαλώνουν τα παιδιά τους μέσα στο σκοτάδι σε ό,τι αφορά τη σεξουαλικότητά τους. Η απορία που γεννιέται είναι ξεκάθαρη: «Είναι εξευτελιστικό να είσαι άνθρωπος, και να μην έχεις δοκιμάσει το πιο ανθρώπινο πράγμα». Ο πατέρας της Μάρτα τη δέρνει καθημερινά. Ο Μόριτζ αυτοκτονεί, χωρίς να προλάβει να ανταποκριθεί στο λιμπιντικό κάλεσμα της συμμαθήτριάς του Ίλζε. Ο Χάνσυ αυνανίζεται κρατώντας μια φωτογραφία ενός γυναικείου γυμνού. Με τευτονική σκοτεινιά και θλίψη, με σκηνική υλοποίηση των σεξουαλικών φαντασιώσεων των ομοφυλόφιλων Χάνσι και Έρνστ δίπλα στον φρεσκοσκαμμένο τάφο της Βέντλα, με βακχική λατρεία του ελεύθερου έρωτα και με ειλικρίνεια σχετικά με το θέμα της τυραννίας του σεξ, ο Βέντεκιντ ακολουθεί τον Στρίντμπεργκ διδάσκοντας από σκηνής. Από την άλλη, η ευθύτητα και το απερίφραστο των τοποθετήσεών του είναι χαρακτηριστικό του ψυχολογικού εξπρεσιονισμού. Η απελευθέρωση από τα δεσμά της γονεϊκής καταπίεσης φαντάζει, σ’ αυτό το station drama ως συνώνυμη με τον θάνατο.

Όταν ξυπνά η λίμπιντο

Η σεξουαλική αφύπνιση προτείνεται ως ρηξικέλευθο εφαλτήριο μιας γενικότερης αφύπνισης. Το «ξύπνημα» των αισθήσεων παρουσιάζεται σαν «μια αλλόκοτη αίσθηση – σαν να σε παρασύρουν αφρισμένα ρεύματα».

Η σύγκρουση των γενεών, τα κοινωνικά ταμπού που αφορούν τη σεξουαλικότητα, η επικρατούσα μικροαστική αντίληψη περί ηθικής, από τη μια, κι από την άλλη η αμφισβήτηση του μοντερνισμού, η αποκάλυψη της βιολογικής αλήθειας και η απελευθέρωση από τις συμβάσεις, το ζήτημα της αυτοδιάθεσης και το δικαίωμα στην αυτοκτονία, αυτοί είναι οι θεματικοί άξονες του έργου. Επίσης, το θεατρολογικό ζήτημα του πώς πρέπει να αναπαρίσταται το άτομο στο θέατρο: με αποσπασματικούς διαλόγους, με φρενήρεις μονολόγους, με έντονη δράση, με στρέβλωση των φυσικών του τάσεων ώστε να αναδειχθούν τα καταπιεσμένα ένστικτα, ή με αναδρομές στην παιδική ηλικία;

Η σεξουαλική αφύπνιση προτείνεται ως ρηξικέλευθο εφαλτήριο μιας γενικότερης αφύπνισης. Το «ξύπνημα» των αισθήσεων παρουσιάζεται σαν «μια αλλόκοτη αίσθηση – σαν να σε παρασύρουν αφρισμένα ρεύματα». Ο βιασμός, η άμβλωση και ο θάνατος από άγνοια, η τρυφερή εκμυστήρευση του Μέλχιορ στον Μόριτς, τον μπλοκαρισμένο από το ξύπνημα του σεξ, η στυγνή μάνα φράου Μπέργκμαν, όλα παραπέμπουν με πικρία στις ανεφάρμοστες παιδαγωγικές θεωρίες του Πεσταλότσι και του Ζαν Ζακ Ρουσώ και στην εξωφρενική σύνδεση που ο Βίλχελμ Ράιχ έκανε ανάμεσα στην επανάσταση και τον φροϋδισμό. Το φυλλάδιο που τοποθετεί ο Μέλχιορ μέσα στο σχολικό βιβλίο δεν είναι παρά το στερεότυπο κείμενο που αντλείται από ένα εγχειρίδιο εισαγωγής στη Σεξουαλική Αγωγή: πρόκειται για την ακαδημαϊκή προσέγγιση του θαύματος της σύλληψης, που μόνο καταστροφικές επιπτώσεις μπορεί να έχει στο συγκεκριμένο κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο, γιατί θεσμικά εντάσσεται στα όρια του γάμου και της θρησκείας.

alt

«Σαν αγριόχορτα στον κήπο»

Η ερμηνεία της Μαρίας Σκουλά στον ρόλο της μάνας-παιδονόμου είναι αξιοσημείωτη. [...] Όλοι οι ηθοποιοί δίνουν τον καλύτερο εαυτό τους, ακολουθώντας την αυστηρή προσέγγιση του Δημήτρη Καραντζά: το κείμενο διασκευάστηκε κατά τρόπον ώστε αρκετοί δραματικοί μονόλογοι να «στέκουν» στον αέρα σαν ποιητικό κείμενο.

Στη χώρα της «Πριαπίας» η επιθυμία για σεξουαλικό πειραματισμό είναι κυρίαρχη και απόλυτα φυσική, και αυτό υπαινίσσεται το εφευρετικό βλαστικό σκηνικό της Άρτεμης Φλέσσα. Ο ρομαντισμός και η ταύτιση του αέρινου, ανοιξιάτικου ενδύματος με το σάβανο του φέρετρου είναι η αίσθηση που αναδίδουν τα υποκίτρινα, παλ κοστούμια της Ιωάννας Τσάμη, οι φωτισμοί του Αλέκου Αναστασίου και η αργή, υποβλητική μουσική του Κορνήλιου Σελαμσή που συνοδεύει την παράσταση σε όλη της τη διάρκεια. Ο υπότιτλος του έργου του Βέντεκιντ («Μία παιδική τραγωδία») δηλώνει την αντι-συναισθηματική προσέγγιση του έργου, που δεν είναι παρά μια καταγγελία. Στην πρώτη σκηνοθεσία του έργου του από τον Μαξ Ράινχαρτ (στις 20 Νοεμβρίου του 1891 στο Ντόυτσες Τεάτερ του Βερολίνου), ο ίδιος ο Βέντεκιντ εμφανίστηκε στην τελική σκηνή, σε μια «παράβαση» θεατρική, στον ρόλο του Μασκοφόρου Άνδρα που υπόσχεται την ανάσταση εκ νεκρών.

Η ερμηνεία της Μαρίας Σκουλά στον ρόλο της μάνας-παιδονόμου είναι αξιοσημείωτη. Τα παιδιά (Βαγγέλης Αμπατζής, Ασημίνα Αναστασοπούλου, Κορίνα-Άννα Γκουγκουλή, Γιώργος Δικαίος, Αναστάσης Λαουλάκος, Μάνος Πετράκης, Νάνσυ Σιδέρη) ανοίγουν το έργο με μια καλλίφωνη, πολυφωνική a capella εκδοχή κάποιου μιούζικαλ που παίχτηκε βάσει του έργου του Βέντεκιντ, αφήνοντάς μας την επίγευση. Όλοι οι ηθοποιοί δίνουν τον καλύτερο εαυτό τους, ακολουθώντας την αυστηρή προσέγγιση του Δημήτρη Καραντζά: το κείμενο διασκευάστηκε κατά τρόπον ώστε αρκετοί δραματικοί μονόλογοι να «στέκουν» στον αέρα σαν ποιητικό κείμενο, η ήδη υπάρχουσα αποσπασματικότητα ενισχύθηκε από τη συρρίκνωση κάποιων ρόλων (η Μάνα ως περσόνα συγκεφαλαιώνει τους γονείς, τον διευθυντή του σχολείου, τον πάστορα, το συμβούλιο των καθηγητών και γενικά όσους προβαίνουν σε αποτίμηση της ηθικής υπόστασης των εφήβων) και η παράσταση είναι αρκετά λογοκρατούμενη.

Με σαρδόνεια, βλοσυρά περιπαικτική ειρωνεία, ο συγγραφέας εμφανίζει τη νεύρωση ως φυσική απόρροια του ηθικού σκοταδισμού: αυτό είναι αμιγώς νατουραλιστικό γνώρισμα σε ένα θεατρικό έργο. Επηρεασμένος από τον Μπίχνερ, ο Φρανκ Βέντεκιντ επιχειρεί να διεξαγάγει τον πειραματισμό του στο μεταίχμιο ανάμεσα στην παιδικότητα και την ενήβωση. Κάποιοι διάλογοι είναι υπερβαλλόντως ρομαντικοί ή ποιητικοί, πάντως δεν είναι ρεαλιστικοί: για παράδειγμα, οι συζητήσεις για το μέλλον ανάμεσα στους δυο φίλους. Δηλώνεται το τέλος του ιλουζιονιστικού θεάτρου και τίθεται ένα προανάκρουσμα του εξπρεσιονισμού και η τεχνική του νατουραλισμού. Η όμορφη παράσταση του κύριου Καραντζά επαναφέρει επί σκηνής την εφηβεία και τη δημιουργική ορμή που στις άλλες του παραστάσεις υπέφωσκε. Το κορμί των νέων ηθοποιών είναι η αντιπρόταση στους ανόητους καθωσπρεπισμούς που το συνθλίβουν, ακόμη και σήμερα πιστεύω: το έργο παραμένει, αναμφίβολα, κλασικό και διαχρονικό.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η νουβέλα «Το κυνήγι του βασιλιά Ματθία» (εκδ. Κριτική).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος σκηνοθετεί το εμβληματικό κείμενο του Σάμιουελ Μπέκετ «Περιμένοντας τον Γκοντό» (1948) στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης από τις 15 μέχρι και τις 19 Μαΐου. Η παράσταση είναι στα ιταλικά με ελληνικούς υπέρτιτλους.

Επιμέλεια: Book Press

...
«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

Για τις παραστάσεις «Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη σε σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα» του Γουστάβο Οτ σε σκηνοθεσία Δημήτρη Αποστολόπουλου, που ανεβαίνουν στη σκηνή του θεάτρου «Σταθμός». Κεντρική εικόνα: Από την παράσταση «Η κασέτα» © Αγγ. Παπαδόπουλος.&nb...

«Sadmen» του Θανάση Κριτσάκη στο Θέατρο Ροές (κριτική) – Θλιμμένοι «σούπερ ήρωες» που δεν πείθουν

«Sadmen» του Θανάση Κριτσάκη στο Θέατρο Ροές (κριτική) – Θλιμμένοι «σούπερ ήρωες» που δεν πείθουν

Για την παράσταση «Sadmen» του Θανάση Κριτσάκη που ανέβηκε στο Θέατρο Ροές. Κεντρική εικόνα: Ελ. Χούμου. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος 

Ο Θανάσης Κριτσάκης, μετά από την παράσταση «Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης», έρ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

«Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ (κριτική) – Οι πολλαπλές αποχρώσεις της μητρότητας

Για το βιβλίο «Η μοναχοκόρη» της Γκουαδαλούπε Νέτελ [Guadalupe Nettel] (μτφρ. Νάννα Παπανικολάου, εκδ. Ίκαρος). Kεντρική εικόνα: έργο της street artist Οla Volo © olavolo.com.

Γράφει η Φανή Χατζή

Όσο η άποψη ότι ο γενε...

«TACK»: Μια ταινία για τη δύναμη του καλού με πρωταγωνίστριες τις Σοφία Μπεκατώρου και Αμαλία Προβελεγγίου

«TACK»: Μια ταινία για τη δύναμη του καλού με πρωταγωνίστριες τις Σοφία Μπεκατώρου και Αμαλία Προβελεγγίου

Για το ντοκιμαντέρ «TACK» (παραγωγή Onassis Culture) της Βάνιας Τέρνερ με πρωταγωνίστριες τη Σοφία Μπεκατώρου, που πρώτη ξεκίνησε το ελληνικό #MeToo, και την Αμαλία Προβελεγγίου, της οποίας η καταγγελία για βιασμό από τον προπονητή της από τα έντεκά της οδήγησε στην πρώτη δίκη-ορόσημο όχι μόνο για τη δικαίωσή της αλ...

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στη Στέγη με «Γκοντό» και ιταλικό θίασο: μια παράσταση-σταθμός

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος σκηνοθετεί το εμβληματικό κείμενο του Σάμιουελ Μπέκετ «Περιμένοντας τον Γκοντό» (1948) στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης από τις 15 μέχρι και τις 19 Μαΐου. Η παράσταση είναι στα ιταλικά με ελληνικούς υπέρτιτλους.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Μεγάλο το θέμα, μικρό το δέμας: 21 βιβλία για τη «μικρή» ή τη «σύντομη» ιστορία του… οτιδήποτε

Μεγάλο το θέμα, μικρό το δέμας: 21 βιβλία για τη «μικρή» ή τη «σύντομη» ιστορία του… οτιδήποτε

Υπάρχει μια «μικρή» ή μια «σύντομη» ιστορία για το… οτιδήποτε. Οι τίτλοι βιβλίων που επιχειρούν (και καταφέρνουν) να συμπυκνώσουν μεγάλα θέματα σε, συνήθως, ολιγοσέλιδα βιβλία είναι πάρα πολλοί. Εντυπωσιακά πολλοί. Στην παρακάτω πολύ ενδεικτική επιλογή είκοσι ενός βιβλίων μπορεί καν...

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ