rachel cusk 700

Λίγα λόγια για την καναδή συγγραφέα Ρέιτσελ Κασκ και την πολυσυζητημένη τριλογία της. Το πρώτο βιβλίο της τριλογίας, με τίτλο «Περίγραμμα», θα κυκλοφορήσει στο προσεχές διάστημα, σε μετάφραση της Αθηνάς Δημητριάδου, από τις εκδόσεις Gutenberg. 

Του Διονύση Μαρίνου

Απαλλαγμένοι από την αναγκαιότητα της μυθοπλαστικής σχολαστικότητας και δίχως την «υποχρέωση» να διατηρήσουν ως το τέλος τη μαγευτική σύμβαση πως ό,τι διαβάζει είναι προϊόν επιμελημένης κατασκευής, άρα αναπτύσσεται σε έναν στεγασμένο χώρο όπου η πραγματική πραγματικότητα (προσώπων και καταστάσεων) δεν έχει θέση, οι συγγραφείς –συχνά– πετούν τον μανδύα και γράφουν για τους εαυτούς τους. 

Η πρόθεση του συγγραφέα, εν προκειμένω, δεν είναι να μας βοηθήσει να δούμε από την κλειδαρότρυπα, αλλά να εισδύσουμε μαζί του σε ένα σκοτεινό «εγώ» που ζητάει καταυγασμό διά της γραφής. 

Υλικό ατόφιο, αγώγιμο στα προσωπικά σημαίνοντα, όπου το διφορούμενο παύει να κανοναρχεί τη δράση, οι αυτοβιογραφούμενοι άλλο δεν κάνουν από το να επιτρέπουν να εισέλθουμε στα ενδότερα του βίου τους με τρόπο ευθύ και εν πολλοίς ανεπεξέργαστο. Δεν πρόκειται περί αφελούς τολμηρότητας, αλλά για πράξη ευθύνης. Όποιος εισέρχεται από την κύρια πόρτα του συγγραφέα οφείλει να γνωρίζει εξαρχής πως ό,τι διαβάσει θα είναι ένα καταστάλαγμα κι όχι η ζωή του ως έχει. Άλλωστε, και η πρόθεση του συγγραφέα, εν προκειμένω, δεν είναι να μας βοηθήσει να δούμε από την κλειδαρότρυπα, αλλά να εισδύσουμε μαζί του σε ένα σκοτεινό «εγώ» που ζητάει καταυγασμό διά της γραφής. 

Η έννοια της autofiction, σε αντίθεση με την καθαρή αυτοβιογραφία, είναι ότι μπορείς να συναντήσεις το συγγραφικό εγώ να αναδεικνύει τα οικεία με την «μάσκα» του τρίτου προσώπου ή μ’ ένα παιγνιώδες πρώτο πρόσωπο που φέρει την ταυτότητα του γράφοντος, αλλά και όχι ακριβώς (βλ. την περίπτωση του Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας στον Χλωμό Βασιλιά, εκδ. Κέδρος). 

Πάντως, αν μιλάμε για autofiction, μια ούτως ή άλλως επιδραστική πτυχή στη σύγχρονη λογοτεχνία, δεν γίνεται να μην αναφέρουμε την Μαργκερίτ Ντυράς, τον Πατρίκ Μοντιανό, τον δικό μας Βασίλη Αλεξάκη, τον Ρίτσαρντ Φορντ, τον Τρούμαν Καπότε και τα νέα «μέλη»: τον Καρλ Ούβε Κνάουσγκορντ και την Έλενα Φερράντε. Όλοι τους, κινούνται σ’ αυτό το μισόφωτο μεταξύ προσωπικής δραματοποίησης και μυθοπλαστικής επενέργειας.

Η τριλογία που έχει καταθέσει και η οποία ολοκληρώθηκε ευφήμως (σ.σ.: Outline, Transit, Kudos), έχει προκαλέσει κύμα θετικών κριτικών (έως και διθυραμβικών) από τα περισσότερα ξένα μέσα. Ούτε λίγο ούτε πολύ θεωρείται ένα νέο εκδοτικό γεγονός.

Κάνει κάτι διαφορετικό η Ρέιτσελ Κασκ που από το 2014 έως σήμερα έχει σηκώσει κάμποση σκόνη στο πέρασμά της από τα λογοτεχνικά σαλόνια; Και ναι και όχι. Άλλωστε, δεν ψάχνει κανείς νεωτερισμούς (να ‘ναι καλά ο μοντερνισμός που μας έφερε πολλούς από δαύτους έως σήμερα), αλλά διαφορετικές διευθετήσεις των ήδη υπαρχόντων. Η τριλογία που έχει καταθέσει και η οποία ολοκληρώθηκε ευφήμως (σ.σ.: Outline, Transit, Kudos), έχει προκαλέσει κύμα θετικών κριτικών (έως και διθυραμβικών) από τα περισσότερα ξένα μέσα. Ούτε λίγο ούτε πολύ θεωρείται ένα νέο εκδοτικό γεγονός.

Απαραίτητη υποσημείωση: στα μέρη μας το μοναδικό δικό της βιβλίο που έχει ως τώρα κυκλοφορήσει είναι το Άρλινγκτον Παρκ (εκδ. Τόπος) πριν από δώδεκα χρόνια. Έτερον ουδέν. Φυσικά, το συγκεκριμένο βιβλίο δεν ανήκει στην υπό διερεύνηση τριλογία, αλλά, ευτυχώς, πολύ σύντομα θα μας «επισκεφθεί» κι αυτή, καθώς οι εκδόσεις Gutenberg θα την εκδώσουν σε μετάφραση της Αθηνάς Δημητριάδου. 

Η Φέι, η αφηγήτρια και πρωταγωνίστρια της τριλογίας, φέρει πολλά όμοια στοιχεία με την Κασκ: είναι μια γυναίκα μέσης ηλικίας, συγγραφέας, πρόσφατα χωρισμένη και μητέρα δύο παιδιών (αγόρια σε αντίθεση με την Κασκ που έχει κορίτσια). Συνδιαλέγεται με ανθρώπους που κινούνται στον ίδιο χώρο και κάπως έτσι διευθετείται το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται. Ναι, μοιάζει με την Κασκ, αλλά δεν είναι ακριβώς αυτή. 

altΑπό την Αθήνα που μας μεταφέρει το Outline έως το Λονδίνο (στο Transit) κι από εκεί σε μια περιδιάβαση σε διάφορες ευρωπαϊκές πόλεις (στο Kudos), η Φέι γίνεται ένας καλός αγωγός ιστοριών: δικών της, αλλά και ανθρώπων που συναντάει τυχαία στο δρόμο, σε λογοτεχνικά φεστιβάλ, σε απρόσμενες συναθροίσεις. Άλλοτε μεταφέρει τους διαλόγους ευθέως κι άλλοτε με πλάγιο τρόπο. Πολλές φορές αυτή η άμεση συνάφεια με την πραγματικότητα που την περιβάλλει –ιδιαιτέρως τη δική της– μοιάζει να είναι ο τέλειος σολιψισμός. Τωόντι, αλλά είναι ο βατήρας να μιλήσει για ακόμη πιο ουσιαστικά θέματα που ξεπερνούν το περίκλειστο «εγώ». Μπορεί οι περισσότερες ιστορίες να κινούνται γύρω από τις ίδιες θεματικές (χωρισμός, παιδιά, γάμος), εντούτοις είναι γραμμένες με συναίσθημα, χιούμορ, με μια δόση υπαρξιακής αγωνίας και όλα αυτά γραμμένα από τη φεμινιστική σκοπιά. 

Η Φέι, σε κάθε ένα από τα βιβλία της τριλογίας, θέτει τον πυρήνα του προβλήματος. Στο Outline προσπαθεί να αυτοπροσδιοριστεί, στο Transit να αποδεχθεί τα παιχνίδια της μοίρας και στο Kudos να μιλήσει για την επιτυχία και το κόστος που πρέπει κανείς να υποστεί για να την αποκτήσει. Η αίσθηση που λαμβάνουμε από την Φέι είναι μιας γυναίκας δίχως περίγραμμα. Η θολότητά της, αποτέλεσμα των άλυτων θεμάτων της, ενδέχεται να περιέχει μια δόση ελευθερίας, αλλά και μια αντίστοιχη μορφή κατάρας: οι δύο όψεις του νομίσματος.

altΜε συχνές αναφορές σε αρχαίες θεότητες, η Φέι θέτει συνεχώς ερωτήματα, τα οποία, φευ, δεν είναι από εκείνα που ζητούν εύκολες απαντήσεις. Πώς οι γονείς διαμορφώνουν τα παιδιά τους; Πώς η λογοτεχνία διαμορφώνει την αλήθεια; Πώς ο άνθρωπος επιδρά στη φύση; Τι από όλα αυτά καταλήγει σε κέρδος και τι σε ζημία; Οι αναρωτήσεις της ανασύρονται, θαρρεί κανείς, από τις σημειώσεις ενός ψυχαναλυτή. Ακούγονται περιπτωσιολογικές, αλλά τελικά δεν είναι. 

Παρά το γεγονός ότι κάθε βιβλίο της τριλογίας διατηρεί την αυτονομία του, υπάρχει ένα στοιχείο συνέχειας και ενότητας. Είναι η προοδευτική ανάδευση των μέχρι πρότινος ήρεμων υδάτων. Από τη γαλήνη της επιφάνειας, σταδιακά, η Φέι, άρα και οι αναγνώστες, γίνονται μάρτυρες αυτής της αναταραχής. Επιπλέον, υπάρχουν κάποια συνεκτικά μοτίβα που τα βρίσκουμε συχνά πυκνά: αδέλφια, φαγητά και σκυλιά έρχονται, φεύγουν και επιστρέφουν εκ νέου. 

Για την Κασκ, η πληθώρα των ιστοριών που ξεδιπλώνει είναι μια δική της διερώτηση για τη φύση τους. Γιατί λέμε, άραγε, ιστορίες; Γιατί τις αποζητούμε; Πρόκειται για μηχανισμό αυτό-κάθαρσης; Για μετατόπιση της ενοχής; Πάνω από όλα είναι οργανικά μέρη του αγώνα να νοηματοδοτηθεί η ζωή ενός εκάστου. Ένα υπαρξιακό ταξίδι δίχως τέλος. 

altΩστόσο, το αναπόδραστο πάντα θα στέκει στην άκρη της γωνίας και η Κασκ δείχνει να το γνωρίζει πολύ καλά. Κάθε ιστορία φέρει το στοιχείο της μερικότητας. Η ζωή, στην ολότητά της, δεν είναι αφηγήσιμη. Ως εκ τούτου, το πεδίο θα είναι μόνιμα ανοιχτό για νέες ιστορίες έτσι ώστε, με κάποιο τρόπο, να καλυφθούν κάποια κενά. Έως τη στιγμή που θα δημιουργούν άλλα καινούργια. Όπως λέει και η Φέι σε κάποιο σημείο: «Δεν μπορείς να πεις την ιστορία σου σε όλους. Ίσως μπορείς να την πεις μόνο σε έναν άνθρωπο». Όπως και να ‘χει, η στιγμή της αλήθειας –ομοίως και της αγάπης– διαρκεί ελάχιστα. Ακολουθεί το ψέμα; Ναι, αλλά το συγγραφικό παράδοξο είναι ότι μέσω του «ψέματος» ο δρόμος προς την αλήθεια είναι πιο σύντομος. 

Με τρόπο αρκετά ευθύβολο, η Κασκ μιλάει για τη σύγχρονη ζωή δίχως περιστροφές: κάποιες φορές είναι σαν ένα ομηρικό ταξίδι με ούριους ανέμους κι άλλοτε σαν ένα δωμάτιο κοσμημένο από έπιπλα του ΙΚΕΑ, στο οποίο τα ζευγάρια μαλώνουν ακαταπαύστως (σ.σ.: ατάκα βγαλμένη από την κριτική της Πατρίτσια Λόκγουντ).

Έρχεται πάντα η στιγμή που ο γραφιάς θα σταθεί μπροστά στην απαρασάλευτη ματαιότητα του πράγματος. Δεν είναι τυχαίο ότι η Κασκ, στο κλείσιμο της τριλογίας
δεν αφήνει πολλά περιθώρια για αισιόδοξες σκέψεις.

Η επίμονη προσπάθεια της Κασκ να αναδιατάξει το εσωτερικό της τοπίο και να μιλήσει για την πλέον δική της «τοπογραφία», αυτή της γραφής, καταλήγει στο Kudos (το έσχατο βιβλίο της τριλογίας) σε μια δόξα που υποσκάπτεται. Κύδος, άλλωστε, στα αρχαία ελληνικά σημαίνει τιμή και δόξα. Μόνο που για τον συγγραφέα αυτού του είδους οι δοξολογίες διαρκούν λίγο και είναι εν πολλοίς ανώφελες. Έρχεται πάντα η στιγμή που ο γραφιάς θα σταθεί μπροστά στην απαρασάλευτη ματαιότητα του πράγματος. Δεν είναι τυχαίο ότι η Κασκ, στο κλείσιμο της τριλογίας δεν αφήνει πολλά περιθώρια για αισιόδοξες σκέψεις. Ένας αρνητισμός που έχει επισημανθεί από κάμποσες κριτικές που έχει λάβει ως τώρα. 

Η ίδια, πάντως, στο μεταξύ γεύεται το νέκταρ της επιτυχίας. Άλλωστε, της έχει προσφερθεί αφειδώς και όχι άδικα. 

 

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η συλλογή διηγημάτων «Όπως και αν έρθει αυτό το βράδυ» (εκδ. Μελάνι).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος: Νέα Γενική Διευθύντρια η Χρύσα Νικολάου

Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος: Νέα Γενική Διευθύντρια η Χρύσα Νικολάου

Η Χρύσα Νικολάου επιλέχθηκε έπειτα από προκήρυξη της θέσης τον Νοέμβριο του 2023 και διορίστηκε με απόφαση του Υπουργού Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού Κυριάκου Πιερρακάκη.

Επιμέλεια: Book Press

Η Χρύσα Νικολάου ...

«Βίος και Πολιτεία»: Η Καρολίνα Μέρμηγκα έρχεται στο Υπόγειο

«Βίος και Πολιτεία»: Η Καρολίνα Μέρμηγκα έρχεται στο Υπόγειο

Στο 46ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης συνομιλεί με τη συγγραφέα Καρολίνα Μέρμηγκα, με αφορμή το νέο της μυθιστόρημα «Ο κήπος της Αμαλίας» (εκδ. Πατάκη). Η συζήτηση θα μεταδοθεί, την Πέμπτη, 11 Ιουλίου, στις 7.0...

10 χρόνια Διεθνές Λογοτεχνικό Φεστιβάλ Τήνου: Καινοτομεί με βραβείο 10.000 ευρώ

10 χρόνια Διεθνές Λογοτεχνικό Φεστιβάλ Τήνου: Καινοτομεί με βραβείο 10.000 ευρώ

Για πρώτη φορά το Διεθνές Λογοτεχνικό Φεστιβάλ Τήνου (25-27 Ιουλίου) θεσπίζει χρηματικό βραβείο που θα δίδεται κάθε χρόνο σε διακεκριμένους Έλληνες και Ελληνίδες συγγραφείς για το σύνολο του έργου τους. Φέτος θα βραβευτεί η Έρση Σωτηροπούλου.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ας πούμε πως είμαι εγώ» της Βερόνικα Ράιμο (κριτική) – Mια χιουμοριστική αποδόμηση της αυτομυθοπλασίας

«Ας πούμε πως είμαι εγώ» της Βερόνικα Ράιμο (κριτική) – Mια χιουμοριστική αποδόμηση της αυτομυθοπλασίας

Για το βιβλίο της Βερόνικα Ράιμο [Veronica Raimo] «Ας πούμε πως είμαι εγώ» (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδ. Δώμα). Kεντρική εικόνα: Unsplash.

Γράφει η Φανή Χατζή

Το Ας πούμε πως είμαι εγώ (μτφρ. Δήμητρα Δότση, εκδόσεις Δ...

«Μήδεια» σε σκηνοθεσία του Σάιμον Στόουν στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Ένα άρτιο και κομψό καλλιτεχνικό δημιούργημα

«Μήδεια» σε σκηνοθεσία του Σάιμον Στόουν στο Φεστιβάλ Αθηνών (κριτική) – Ένα άρτιο και κομψό καλλιτεχνικό δημιούργημα

Για τη «Μήδεια» του Σάιμον Στόουν που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Κεντρική εικόνα: @ Dim Balsem.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Ο Σάιμον Στόουν, ορμώμενος από τη «Μήδεια» του Ευριπίδη (η παράστασή του ...

Άλκης Χαραλαμπίδης: «Το απλό, καθημερινό αντικείμενο, ακόμη και στην πιο μπανάλ εκδοχή του, αναβαπτίζεται από την τέχνη»

Άλκης Χαραλαμπίδης: «Το απλό, καθημερινό αντικείμενο, ακόμη και στην πιο μπανάλ εκδοχή του, αναβαπτίζεται από την τέχνη»

Συνέντευξη με τον ομότιμο καθηγητή του ΑΠΘ, ιστορικό της τέχνης Άλκη Χαραλαμπίδη, με αφορμή την έκδοση του βιβλίου «Τέχνη εκ των πραγμάτων» (εκδ. University Studio Press). 

Συνέντευξη στον Διονύση Μαρίνο 

Δύσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Αρχιτεκτονική της νέας και της παλιάς Ελλάδας – Πέντε νέες εκδόσεις, πέντε εξαιρετικές προτάσεις

Πέντε νέα βιβλία αρχιτεκτονικής για την Αθήνα, για τις εθνικές υποδομές αλλά και για τη συμβολή των Ελλήνων στην αρχιτεκτονική της Σμύρνης. Επίσης, δυο ιδιαίτερα βιβλία, ένα κείμενο του Le Corbusier απευθυνόμενο σε φοιτητές του, και μια μελέτη για το πώς είναι να ζεις σε έναν χώρο έκτακτης ανάγκης.

Γράφει η ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ