Η σπουδαία βυζαντινολόγος Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ [1926-2026] πέθανε σε ηλικία 99 ετών. Θυμόμαστε την πλούσια ζωή και το σημαντικό έργο της μέσα από τέσσερα βιβλία με συνομιλίες και αφηγήσεις της.
Επιμέλεια: Book Press
Σε ηλικία 99 ετών πέθανε η σπουδαία βυζαντινολόγος Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ.
Γεννημένη στην Αθήνα στις 29 Αυγούστου 1926, ήταν κόρη του Νικολάου και της Καλλιρρόης Γλύκατζη. Σπούδασε Ιστορία-Αρχαιολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Συνέχισε τις σπουδές της στην Ecole des Hautes Etudes στη Γαλλία, όπου αναγορεύτηκε διδάκτωρ της Ιστορίας και Docteur es Lettres. Ερευνήτρια του Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας και διευθύντρια ερευνών από το 1964, εξελέγη Καθηγήτρια της Βυζαντινής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης το 1967.
Ήταν η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης και η πρώτη γυναίκα πρύτανης του ίδιου Πανεπιστημίου μετά από 700 χρόνια λειτουργίας του.
Στη ζωή της είχε υπηρετήσει την ακαδημαϊκή κοινότητα και την επιστήμη της Ιστορίας από διάφορες θέσεις. Ήταν η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης και η πρώτη γυναίκα πρύτανης του ίδιου Πανεπιστημίου μετά από 700 χρόνια λειτουργίας του.
Είχε διατελέσει, μεταξύ άλλων, Διευθύντρια του Τμήματος Ιστορίας και Πρόεδρος της Επιτροπής Έρευνας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, Επισκέπτρια Καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Harvard, Πρύτανης της Ακαδημίας και Καγκελάριος των Πανεπιστημίων των Παρισίων, Εμπειρογνώμων για κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες στην UNESCO, Πρόεδρος και εν συνεχεία Επίτιμη Πρόεδρος του Πανεπιστημίου της Ευρώπης, Επίτιμη Πρόεδρος της Διεθνούς Ενώσεως Βυζαντινών Σπουδών και Πρόεδρος του Εθνικού Θεάτρου. Ήταν επίτιμη διδάκτωρ πλειάδας πανεπιστημίων.
Παντρεύτηκε με τον Ζακ Αρβελέρ [Jacques Ahrweiler] και απέκτησαν μια κόρη.
Η ζωή της όπως την αφηγήθηκε
Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, Από μένα αυτά... – Συνομιλίες με τον Μάκη Προβατά και την Έφη Βασιλοπούλου (εκδ. Πατάκη)
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ σε απρόβλεπτες συζητήσεις με τον Μάκη Προβατά και την Έφη Βασιλοπούλου. Μιλά, μεταξύ άλλων, για τα παιδικά και εφηβικά της χρόνια, για τους γονείς της, την Κατοχή και την Αντίσταση, για τη ζωή της στη Γαλλία, για τη μητρότητα και τον ρόλο της ως γιαγιάς. Συζητά για την «ελληνική συνέχεια», την αρχαία Ελλάδα και το Βυζάντιο, για τη νεότερη ελληνική ιστορία που «πελοποννησιάζει» αλλά και για τις «ανιστόρητες ανοησίες» του Ταγίπ Ερντογάν, για την πανδημία και τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Καταθέτει τις απόψεις της για το κατά πόσον βελτιώνει η εκπαίδευση τον άνθρωπο, για τους νέους την εποχή του διαδικτύου και τον σχολικό εκφοβισμό, το τι είναι όντως αυτονόητο στη ζωή· για την έννοια της μνήμης, της λήθης και της αλήθειας· για τον έρωτα και τον ευτυχισμένο γάμο, την προδοσία και την απώλεια· για το εφικτό ή όχι της αυτογνωσίας και τον γρίφο που λέγεται «ψυχή»· για την ανθρωπιά ως μέγιστη αρετή και την τέχνη ως ζωντανό οργανισμό, για τους ποιητές που θαυμάζει. Η έκδοση συμπληρώνεται από παράρτημα με 14 δημοσιευμένα και αδημοσίευτα ποιήματά της.
Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, Μια ζωή χωρίς άλλοθι – Όπως την αφηγήθηκα στον Γιάννη Ν. Μπασκόζο (εκδ. Μεταίχμιο)
Από τα προσφυγικά σπίτια στον Βύρωνα, όπου εξακολουθεί να μένει, και τα βουνά της Στερεάς, ως Επονιτάκι, στο κέντρο του Παρισιού, Πρύτανης όλων των Πανεπιστημίων του Παρισιού, η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ είχε μια ταραχώδη όσο και ενδιαφέρουσα ζωή. Η ίδια την τιτλοφορεί «χωρίς άλλοθι» γιατί πολλές φορές κινήθηκε στα όρια των εποχών με ρίσκο και θράσος. Μέσα από την αφήγησή της διακρίνουμε μια αγωνίστρια της ζωής αλλά και της επιστήμης.
Είτε ως γραμματέας της ΕΠΟΝ Βύρωνα είτε ως καθηγήτρια στη Σορβόννη στη διάρκεια των γεγονότων του Μάη του '68 , αυτή η μικρόσωμη γυναίκα είχε βαθιά πίστη στον εαυτό της και στις δυνάμεις της. Οι έρευνες για το Βυζάντιο είναι η μεγάλη προσφορά της στον νεότερο ελληνισμό, καθώς συνέδεσε το όνομά της με την ανάδειξη μιας εποχής που για χρόνια θεωρούνταν «σκοτεινή». Ένα κείμενο καταβύθιση στο παρελθόν που την καθόρισε και ένα μάθημα ζωής για τους νέους που θέλουν, όπως θα πει η ίδια, «να έχουν τα πόδια στη γη και τα μάτια στον ουρανό».
Θανάσης Λάλας, Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, μια μεγάλη ελληνίδα – Συνομιλίες με τον Θανάση Λάλα (επαυξημένη έκδοση), (εκδ. Αρμός)
Με τα πόδια στη γη και τα μάτια στον ουρανό να σχεδιάζεις το αύριο. Ο άνθρωπος είναι το μόνο ον που προσπαθεί να γίνει κάτι άλλο από αυτό που τον έκανε η φύση. Γι' αυτό έγινε δημιουργός... Έτσι οι άνθρωποι έγιναν, άλλος καλλιτέχνης, άλλος επιστήμονας, άλλος εργάτης της πέτρας, του σιδήρου, του ξύλου, του αγρού. Πέτυχε ο άνθρωπος αυτό που ονειρεύτηκε γιατί δεν ήξερε ότι ήταν αδύνατον.
Όμως η ανθρωπιά δεν είναι μόνο θεϊκό δώρο. Είναι πάνω από όλα κατόρθωμα ανθρώπινο: «Μουσικήν ποίει και εργάζου». Αυτό ονειρεύτηκε ο Σωκράτης πριν πιει το κώνειο! Ας μείνει αυτό δίδαγμα και αέναο μάθημα. («Λόγια στα παιδιά», Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ)
Άννα Γριμάνη, Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ – 600 μολύβια και 10 ποιήματα (εκδ. Γκοβόστη)
Μια συναρπαστική ζωή γραμμένη με 600 μολύβια Οικουμενική Ελληνίδα. Εξέχουσα ακαδημαϊκή προσωπικότητα της Ευρώπης, καθηγήτρια της Βυζαντινής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης (1967). Πρόεδρος του Πανεπιστημίου Paris Ι (1976), Πρύτανης της Ακαδημίας και Καγκελάριος των Πανεπιστημίων των Παρισίων (1982). Δημόσιο πρόσωπο της Γαλλίας. Η πρωτοπόρα εξέλιξη της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ στην ακαδημαϊκή κοινότητα των Παρισίων, γράφεται, με καδολική επίγνωση, της ισχυρής θέσης της: η πρώτη γυναίκα Πρύτανης του Πανεπιστημίου της Σορβόννης στην 700 χρόνων ιστορία του.
Οι εποχές στο γοητευτικό Παρίσι διαδέχονται σαν σελίδες, η μία την άλλη, με το κύρος, όσο και τον νεωτερισμό της ίδιας, και στο βιβλίο, σε μια αφηγηματική παράθεση των κεφαλαίων ζωής της. «Κάθε προσωπική ζωή, θα πει, είναι ένα ιδιαίτερο, ιδιωτικό κτήμα που δεν μπορεί να το περιγράψεις παρά μόνον σε μια κατάλληλη στιγμή». Αλλά και τα παραθυρόφυλλα της κατοικίας της στον Βύρωνα, δεν γέρνουν ούτε για μια μέρα, σε ό,τι συγκροτεί τη θέα ζωής, με το αίσθημα αναμνήσεων, περιτύλιγμα στα δεδομένα – αυτά, όσα έγιναν. Από τα παιδικά χρόνια στον Βύρωνα ως το Παρίσι της διανόησης και της πολιτικής ζωής. Από τη φοιτητική παρέα στη μεταπολεμική Αθήνα ως τη γνωριμία με τον Πικάσο, τον Αραγκόν, τον Μπρετόν, τη Σιμόν ντε Μπωβουάρ. Από την Αντίσταση ως τον Μάη του '68. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Φρανσουά Μιττεράν -της απένειμε τον Χρυσό Σταυρό της Λεγεώνος της Τιμής- ο Ζακ Σιράκ, ο Φρανσουά Ολάντ -της απένειμε τον Μεγαλόσταυρο της Αξίας. Σπάνιες περιγραφικές στιγμές και άρρηκτες σχέσεις, μιας απαιτητικής, πολυσήμαντης διαδρομής, σε διεθνή καμβά.
Το βιβλίο βασίζεται σε σειρά συζητήσεων και την επιλεκτική απεικόνιση γεγονότων. Αναδεικνύονται μοναδικά φωτογραφικά ντοκουμέντα από το προσωπικό αρχείο της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ. Ένα, επιπλέον, δικό της αποτύπωμα στην έκδοση, είναι τα 10 ιδιόγραφα ανέκδοτα ποιήματά της, από το παρόν. 600 Μολύβια... για 600 και πλέον στιγμιότυπα ζωής: «Μια μέρα φτάνει στο γραφείο της ένα ιδιόχειρο γράμμα: "Εσύ έγινες σπουδαία, κι εγώ, ένας σοβαρός αρχιτέκτονας". Ήταν ο συμμαθητής της στο Δημοτικό που είχε ένα μολύβι με χρώματα, αυτό που εκείνη το ζήλευε. Τόσο το ζήλευε αυτό το μολυβί και στεναχωριόταν που δεν το απόκτησε ποτέ, που στο γραφείο της στη Σορβόννη και στο σπίτι της, είχε κουτιά με περισσότερα από 600 μολύβια!»
