o thysauros tou makariti

Για το βιβλίο του Θανάση Σκρουμπέλου «Σα μαγεμένο το μυαλό μου – Ιστορίες και εικόνες, ταξίμια της λαϊκής ψυχής» (εκδ. Τόπος). Κεντρική εικόνα: Ο Βασίλης Αυλωνίτης από την ταινία «Ο θησαυρός του μακαρίτη» (1959) σε σενάριο και σκηνοθεσία του Νίκου Τσιφόρου.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Ο κόσμος του Νίκου Τσιφόρου (1909-1970) είναι ένας μπαχτσές με λελούδια, άνθη και περικοκλάδες. Άνθρωποι του περιθωρίου, της λαϊκής τάξης, μόρτηδες, μάγκες, αλάνια, πουτάνες, περιθωριακοί, φυλακόβιοι, μεροκαματιάρηδες, μικροαπατεώνες, νταήδες, τύποι της μεταπολεμικής Αθήνας και λοιπά παρελαύνουν όχι μόνο στο ομώνυμο του τίτλου μου [Τα παλιόπαιδα τ’ ατίθασα] βιβλίο με ευθυμογραφήματα (πρώτη δημοσίευση στα 1967-1969), αλλά και σε πολλά άλλα του έργα, όπως τα Παραμύθια πίσω από τα κάγκελα (Ταχυδρόμος, 1962-1963) ή Τα παιδιά της πιάτσας κ.ά. Κι αυτούς τους χαρακτήρες, όπως και όλο το κλίμα του υποκόσμου, ο συγγραφέας τους σερβίρει με την αργκό της εποχής, που σπάει κόκαλα και ταυτόχρονα προκαλεί άφθονο κριτικό γέλιο.

Το Σα μαγεμένο το μυαλό μου του Θανάση Σκρουμπέλου χρωστά πολλά στον μεγάλο Έλληνα ευθυμογράφο. Χρωστά όμως πολλά και στα τραγούδια του μεσοπολέμου και των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών, τραγούδια ρεμπέτικα ή άλλα, που αντικατοπτρίζουν συνθήκες και βιώματα του λαϊκού περιθωρίου, με τα δράματα, τα κλάματα και τα γέλια του απλού ανθρώπου, ο οποίος, λίγο απατεώνας, λίγο καψούρης, λίγο εύθικτος, ζει μεταξύ μεροκάματου και φυλακής. Από το τραγούδι του Δημήτρη Γκόγκου το 1940, που δίνει τον τίτλο στην προκείμενη συλλογή ευθυμοδιηγημάτων του Θ. Σκρουμπέλου, μέχρι τον Κώστα Φέρρη και τον Γιώργο Ζαμπέτα, τον Νίκο Δαλιέζο και τον Μιχάλη Μενιδιάτη ή τον Κώστα Βίρβο και τον Στέλιο Καζαντζίδη.

Τα διηγήματα του συγγραφέα είναι σπαρταριστά. [...] Ο λαϊκός λόγος κυριαρχεί, με τα σημαίνοντα να καρφώνουν στο μυαλό του αναγνώστη εικόνες, συναισθήματα και παλαιικές νοοτροπίες.

Τα διηγήματα του συγγραφέα είναι σπαρταριστά. Καταρχάς η γλώσσα, ζουμερή και χυμώδης, κάνει άπειρα παιχνίδια, ξεκινά στο πρώτο διήγημα «Η ζήλεια και το φίδι» μόρτικη αργκό που επανασυστήνει ξεχασμένες λέξεις και συνεχίζει στα επόμενα υποβλητική, δυναμική και καίρια. Ο λαϊκός λόγος κυριαρχεί, με τα σημαίνοντα να καρφώνουν στο μυαλό του αναγνώστη εικόνες, συναισθήματα και παλαιικές νοοτροπίες. Γι’ αυτό, ο γλωσσικός αυτός δούρειος ίππος αλώνει τα κάστρα μας, μεταφέροντας μέσα του ιστορίες τιμής, δράματα και πάθη από μια κοινωνία με τη δική της ηθική.

topos skroubelos sa magemeno to myalo mouΟ νόμος υπάρχει κάπου στο περιθώριο και πίπτει σαν πέλεκυς, όταν οι αρχές εμφανιστούν να τον επιβάλουν, αλλά στο προσκήνιο είναι η λάβα της ψυχής του μικρομεσαίου ανθρώπου της μεταπολεμικής Ελλάδας που δεν υπολογίζει νόρμες και κανόνες. Ένας τέτοιος άνθρωπος πονάει από αγάπη, ζηλεύει, χάνει τον έλεγχο, σκοτώνει από ασυγκράτητη οργή ή ανυπέρβλητο νταλκά, αντιστέκεται στην εξουσία και ταυτόχρονα κανοναρχείται από εσωτερικά πάθη. Αυτή η ερωτική ηθική που εκρήγνυται παίρνει ενίοτε ομοφυλοφιλικές διαστάσεις και δείχνει περιθωριακές για την εποχή, ανάρμοστες και κοινωνικά κατακριτέες, συμπεριφορές.

Όλα τα παραπάνω δεν είναι οι μόνες εκδηλώσεις επανάστασης απέναντι στα θέσφατα της κοινωνίας. Όσα αφηγήματα διαδραματίζονται την περίοδο της Χούντας, έχουν στο επίκεντρό τους Αριστερούς ή άλλους αντιστασιακούς, οι οποίοι συνδυάζουν θυμικό και πολιτική και με τον δικό τους, ανοργάνωτο συχνά τρόπο σηκώνουν μπαϊράκι αντίστασης σε μία επιβεβλημένη και ανοίκεια για τον μέσο άνθρωπο καταπιεστική εξουσία. Με χίλιες φωνές στον έρωτα, στη μουσική, στην πολιτική, στον κοινωνικό (αντι)καθωσπρεπισμό, οι ιστορίες του Θ. Σκρουμπέλου απαυγάζουν ελευθερία και αδούλωτο φρόνημα, ομνύουν στο πηγαίο ανάβρυσμα του λαού και κραυγάζοντας διακηρύσσουν μια εποχή που έχει χαθεί μέσα στον «πολιτισμό» και την αποστειρωμένη σύγχρονη πραγματικότητα.

Εξαιρετικό δείγμα αυτής της φιλελεύθερης και χωρίς περιορισμούς διάθεση είναι η φράση «Φως ο νους, γι’ αυτό δεν τον κρατάει το κάγκελο / κι ούτε τοίχος κι ούτε καύκαλο» από το διήγημα «Ζούλα σε μια βάρκα μπήκα». Ο φυλακόβιος πρωταγωνιστής αντιλαμβάνεται ότι ο ίδιος και οι συγκρατούμενοί του είναι ύλη που δεν μπορεί να δραπετεύσει από τη φυλακή, αλλά το φως, άυλο και απεριόριστο, περνάει από τρύπες, χαραμάδες και παράθυρα. Όμοια κι ο νους ταξιδεύει, ονειρεύεται, θυμάται, στοχάζεται, έξω από τον τόπο και τον χρόνο, έξω από τα όρια που οι άνθρωποι θέτουν.


 Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).

Απόσπασμα από το βιβλίο:

«Ο Ντεκλαρές ο Κώστας ήταν μάστορης στη μικρή βιοτεχνία υποδημάτων του κυρ-Μπονίκου. Έφτιαχνε τα φόντια, φορμάριζε στο καλαπόδι τα δέρματα, φινίριζε τα κεντίδια στα σκαρπίνια και τα έλεγχε να ’ναι γερά και γαμπριάτικα. Σάββατο απόγευμα που σχολούσε ντογρού για το σπίτι φορτωμένος το βδομαδιάτικο στην τσέπη. Άφηνε στη μάνα του τα μισά για τα χρειαζούμενα, ένα μέρος το έκρυβε μες στο κούφωμα του κρεβατιού για να ’χουν αν τύχει η στραβή, και ό,τι έμενε το τζογάριζε χωρίς ακρότητες στις έκτακτες κυριακάτικες πρωινές κούρσες».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Παλμίτα» της Αντιγόνης Ζόγκα (κριτική) – Γυναίκες που διψούν για ζωή και αναγεννιούνται

«Παλμίτα» της Αντιγόνης Ζόγκα (κριτική) – Γυναίκες που διψούν για ζωή και αναγεννιούνται

Για το μυθιστόρημα της Αντιγόνης Ζόγκα «Παλμίτα» (εκδ. Ψυχογιός). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Τάκη Κανελλόπουλου «Παρένθεση». 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

«Μερικές φορές πρέπει να καείς για να ξαναγεννηθείς.» Όπ...

«Τσιγάρο βαρ;» του Σπύρου Κιοσσέ και «Κακό ανήλιο» του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Λόγια απλά και μετρημένα

«Τσιγάρο βαρ;» του Σπύρου Κιοσσέ και «Κακό ανήλιο» του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Λόγια απλά και μετρημένα

Για τη συλλογή διηγημάτων του Σπύρου Κιοσσέ «Τσιγάρο βαρ;» (εκδ. Μεταίχμιο) και του Κωνσταντίνου Δομηνίκ «Κακό ανήλιο» (εκδ. Ίκαρος). Oι διαφορετικές όψεις της ελληνικής επαρχίας. Κεντρική εικόνα: © Frederic Boissonnas.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
«Τρότζαν» του Θανάση Χειμωνά (κριτική) – Αντιμεσσιανισμός σε ένα «τέλειο» μέλλον!

«Τρότζαν» του Θανάση Χειμωνά (κριτική) – Αντιμεσσιανισμός σε ένα «τέλειο» μέλλον!

Για το μυθιστόρημα του Θανάση Χειμωνά «Τρότζαν» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Ο Θανάσης Χειμωνάς με τη βοήθεια της Α.Ι. το 2073.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τα τελευταία χρόνια αυξάνονται τα κείμενα επιστημονικής φαντασίας που φαντάζονται ένα μέ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Καταθέσεις Πολιτισμού» – «Ιστορίες από μάρμαρο και ξερολιθιά στα αλώνια του χρόνου» με τον Μανόλη Κορρέ

«Καταθέσεις Πολιτισμού» – «Ιστορίες από μάρμαρο και ξερολιθιά στα αλώνια του χρόνου» με τον Μανόλη Κορρέ

Συνεχίζεται ο επιτυχημένος φετινός κύκλος εκδηλώσεων «Καταθέσεις Πολιτισμού» με συζητήσεις για σύγχρονη τέχνη, ιστορία και αρχαιολογία, από το Κέντρο Πολιτισμού, Έρευνας και Τεκμηρίωσης της Τράπεζας της Ελλάδος. Επόμενη εκδήλωση στις 24 Απριλίου με καλέσμένο τον ομότιμο καθηγητή Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ Μανόλη Κορρέ....

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Μεγάλη εκδήλωση για τον Κ.Π. Καβάφη στη Σορβόννη

Εκδήλωση με θέμα τη ζωή και το έργο του Κ.Π. Καβάφη, διοργάνωσε το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού (ΕΙΠ) στο Παρίσι. Φωτογραφίες © Polyvios Anemoyannis / Hans Lucas.

Επιμέλεια: Book Press

Κατάμεστο το Αμφιθέατρο Richelieu του πανεπιστημίου της Σορβόννη...

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

«Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα», του Γουστάβο Οτ (κριτική) – Δύο σημαντικές παραστάσεις στο θέατρο «Σταθμός»

Για τις παραστάσεις «Η κασέτα» της Λούλας Αναγνωστάκη σε σκηνοθεσία Μάνου Καρατζογιάννη και «PAVLOV, ή δύο δευτερόλεπτα πριν από το έγκλημα» του Γουστάβο Οτ σε σκηνοθεσία Δημήτρη Αποστολόπουλου, που ανεβαίνουν στη σκηνή του θεάτρου «Σταθμός». Κεντρική εικόνα: Από την παράσταση «Η κασέτα» © Αγγ. Παπαδόπουλος.&nb...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ