13ο Πανθεσσαλικό Φεστιβάλ Ποίησης: Συναντήσεις, αναγνώσεις και ανοιχτοί ορίζοντες – Ένας θετικός απολογισμός

Το 13ο Πανθεσσαλικό Φεστιβάλ Ποίησης έφτασε στο τέλος του με την τελετή λήξης που πραγματοποιήθηκε στη Δημοτική Πινακοθήκη Λάρισας, με παρουσιάστρια την Κωνσταντίνα Καρυδάκη. Στον πολύ ευσύνοπτο απολογισμό του, ο Θάνος Γώγος δήλωσε ότι τα αποτελέσματα του έργου του φεστιβάλ είναι πλέον μετρήσιμα και εμπνέουν την ομάδα του να συνεχίσει το έργο της. Ο  Αντιδήμαρχος Πολιτισμού του Δήμου Λαρισαίων, Θωμάς Ρετσιάνης, αποχαιρέτισε τη φετινή οργάνωση με μια υπόσχεση για τις επόμενες, κάνοντας λόγο για έναν «θεσμό που είναι στην εφηβεία αλλά προχωρά ολοταχώς προς την ενηλικίωση».

Αμέσως μετά ξεκίνησε ο μαραθώνιος ποίησης, δηλαδή μία γεμάτη ώρα συνεχόμενης καλής ποίησης. Διάβασαν οι ποιητές Ελένη Αναστασοπούλου, Λάμπρος Παπαδήμας, Γιώργος Σαράτσης, Ιωάννα Γιαννακοπούλου, Τώνια Τσαρούχα, Νικόλας Κουτσοδόντης, Μαρία Ρέστα, Βεατρίκη (Μπέττυ) Σαΐας-Μαγρίζου, Σωτήρης Παστάκας, Marija Dejanović και Zita Iszó. Κατ’ εξαίρεση, για την απούσα Τασούλα Τσιλιμένη διάβασε η Κυριακή Σπανού και για τον απόντα Χρήστο Κολτσίδα ο Θάνος Γώγος. Η βραδιά έκλεισε με την οπτικοακουστική περφόρμανς των Zoe Skoulding και Catrin Menai από την Ουαλία με τίτλο «Coastal Echoes: να ονοματίζεις τον κόσμο ξανά».

Ένας απολογισμός

Για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά παρουσίας μας στο φεστιβάλ, εξακολουθεί να μας γοητεύει η ιδιαίτερη φύση του που είναι και ειδοποιός διαφορά του από άλλες λογοτεχνικές δράσεις στη χώρα. Για πέντε μέρες, ποιητές και καλλιτέχνες, δημοσιογράφοι και διοργανωτές συνταξιδεύουν σε τέσσερις πόλεις της Θεσσαλίας και συναντούν το κοινό του κάθε τόπου. Μάλιστα, φέτος, παρατηρήσαμε ότι όλοι οι ξένοι ποιητές ανεβαίνοντας στο βήμα ευχαρίστησαν τους διοργανωτές τόσο για τη συμμετοχή και τη φιλοξενία όσο και για την ευκαιρία που τους δίνουν να γνωρίσουν τη Θεσσαλία και άλλες όψεις της Ελλάδας από αυτές που ήξεραν, πιθανώς παραθαλάσσιες ή νησιωτικές.

Ο σκοπός που επιτελεί το συγκεκριμένο φεστιβάλ είναι διπλός και κάθε βραδιά του είναι μια μετουσίωση αυτής της διττότητας. Από τη μία, φέρνει στην καρδιά του θεσσαλικού κάμπου και του διψασμένου κοινού του καταξιωμένα ξένα ονόματα ποιητών και ποιητριών, που ξεδιπλώνουν τις γνώσεις, το ταλέντο, τους πειραματισμούς τους και ανανεώνουν την τοπική ποίηση με την Τέχνη τους. Από την άλλη, το φεστιβάλ συμβάλλει στην εξωστρέφεια της σύγχρονης καλής ελληνικής ποίησης, καθώς οι Έλληνες ποιητές έχουν την ευκαιρία να διαβάσουν τα ποιήματά τους με ταυτόχρονη προβολή της μετάφρασης των στίχων τους στα αγγλικά. Οι ξένοι συμμετέχοντες, λοιπόν, αποχωρούν έχοντας πάρει μια καλή γεύση από την ελληνική ποίηση του σήμερα.

Ένα ισότιμο φεστιβάλ

Το διεθνές Πανθεσσαλικό Φεστιβάλ φιλοξενεί ολοένα και μεγαλύτερα ονόματα της παγκόσμιας ποιητικής σκηνής, ποιητές και ποιήτριες με διακρίσεις, εθνικά βραβεία και συμμετοχή σε κορυφαία ιδρύματα και καλλιτεχνικά ινστιτούτα. Φέτος, για παράδειγμα, φιλοξένησε την Αμερικανίδα Alicia Stallings, ποιητικές συλλογές της οποίας ήταν υποψήφιες για το Βραβείο Pulitzer και το Βραβείο Walt Whitman, αλλά και την Ισπανίδα Yolanda Castaño, η οποία βραβεύτηκε με την ύψιστη διάκριση για τη χώρα της, το Εθνικό Βραβείο Ποίησης της Ισπανίας για το 2023. Δύο φετινοί συμμετέχοντες, επίσης, ήταν υποψήφιοι για το Βραβείο Ted Hughes, ο Martin Figura και η Zoë Skoulding. Στην Ελληνοτυνήσια Marianne Catzaras έχει απονεμηθεί ο τίτλος του Ιππότη των Τεχνών και των Γραμμάτων από τη Γαλλική Δημοκρατία. Η ποίηση, ο επαγγελματισμός, το ποιόν των ξένων συμμετεχόντων κέρδισε, φυσικά, τις εντυπώσεις.

Έτσι, η ποίηση δεν χωρίζεται σε καλή και κακή, άγουρη και ώριμη, μεγάλη και μικρή, αλλά υπάρχει ένας διαρκής ισότιμος διάλογος ανάμεσα σε διαφορετικά ύφη, φόρμες, στυλ και καλλιτεχνία.

Αυτά τα ονόματα είναι παράσημα για το φεστιβάλ, την ίδια στιγμή, όμως, προς τιμήν του, το Πανθεσσαλικό Φεστιβάλ υποδέχεται τους ντόπιους ποιητές με την ίδια αίγλη και προσοχή. Ανεβαίνοντας στο βήμα, νέοι και μεγαλύτεροι, βραβευμένοι και πρωτοεμφανιζόμενοι, όλοι διαθέτουν τον ίδιο χρόνο, διαβάζουν δύο με τρία ποιήματα το πολύ. Έτσι, η ποίηση δεν χωρίζεται σε καλή και κακή, άγουρη και ώριμη, μεγάλη και μικρή, αλλά υπάρχει ένας διαρκής ισότιμος διάλογος ανάμεσα σε διαφορετικά ύφη, φόρμες, στυλ και καλλιτεχνία. Φέτος, μάλιστα, στο θεατράκι του Ληθαίου υποδεχτήκαμε τρεις μαθητές λυκείου οι οποίοι στάθηκαν ανάμεσα σε κορυφαίους ποιητές απαγγέλοντας τα ποιήματά τους.

Διακαλλιτεχνικότητα και Creative Europe on tour

Μία πρωτότυπη ιδέα που έχει πλέον καθιερώσει το φεστιβάλ είναι η εγκατάσταση μιας έκθεσης σε επιμέλεια της Αντιγόνης Καψάλη με συμμετοχή καλλιτεχνών που εμπνέονται από το θέμα του φεστιβάλ. Φέτος ο τίτλος της έκθεσης ήταν «Hopeless Romantic / Φρούδες ελπίδες: Η προσέγγιση της πραγματικότητας μέσω της αυταπάτης». Οι ποιητές και ποιήτριες, ακόμη, είχαν φέτος την ευκαιρία να περιηγηθούν στη συλλογή Γ.Ι Κατσίγρα στη Δημοτική Πινακοθήκη της Λάρισας, αλλά και να παρακολουθήσουν την οπτικοακουστική περφόρμανς στην τελετή λήξης. Αυτές οι πινελιές διασταύρωσης των Τεχνών μας κάνουν να ανυπομονούμε για τη μελλοντική ενσωμάτωση κι άλλων πεδίων Λόγου και Μέσου στο πλαίσιο του φεστιβάλ.

Ταυτόχρονα, το ίδιο το φεστιβάλ αποτελεί ένα σημαντικό παράδειγμα πολιτιστικής συνεισφοράς στην αποκέντρωση, από το οποίο μπορούν να εμπνευστούν διάφορα νομικά και φυσικά πρόσωπα της ευρύτερης περιοχής. Προς αυτή την κατεύθυνση, φετινή προσθήκη στο πρόγραμμα ήταν και η σειρά εκδηλώσεων με τίτλο «Δημιουργική Ευρώπη on tour», στα οποία η Προϊσταμένη του Τμήματος Ευρωπαϊκής Ένωσης / ΥΠΠΟ, Project Manager του Γραφείου Δημιουργική Ευρώπη Ελλάδας, Ειρήνη Κομνηνού, παρουσίασε στη Λάρισα, στην Καρδίτσα (Λίμνη Πλαστήρα) και στα Τρίκαλα ενώπιον τοπικών φορέων το πρόγραμμα «Δημιουργική Ευρώπη».

Η Ειρήνη Κομνηνού ενθάρρυνε τους καλλιτέχνες και ποιητές να συμμετέχουν σε προγράμματα κινητικότητας και φιλοξενίας και τους θεσσαλικούς φορείς να συνεργαστούν με άλλους ευρωπαϊκούς φορείς για την επίτευξη πολιτιστικών εκδηλώσεων μεγαλύτερης κλίμακας. Ο Θάνος Γώγος τόνισε στους παρευρισκόμενους ότι χάριν εν πολλοίς σε αυτό το πρόγραμμα κατάφερε να μετατραπεί το φεστιβάλ της Θράκας, ένα φεστιβάλ αρχικά τοπικά περιορισμένο στη Λάρισα, σε ένα διεθνές φεστιβάλ με μεγάλη βιωσιμότητα.

Ελπίδα με Ερωτηματικό – Η Γάζα σήμερα

Η φετινή θεματική του φεστιβάλ ήταν η «ελπίδα», μια έννοια που οι ποιητές προσέγγισαν αρκετά δημιουργικά, τις περισσότερες φορές με ερωτηματική διάθεση. Δε λειτούργησε τόσο ως θεματική ομπρέλα ή έναυσμα για ελπιδοφόρα γραφή, όσο σαν μια έννοια με την οποία αναμετρήθηκαν οι δημιουργοί κριτικά, ένα πεδίο σύγκρουσης και αμφισβήτησης. Αναπόφευκτα ο νους πολλών πήγε στη Γάζα και στο ερώτημα του ρόλου της ποίησης υπό το φως του πολέμου.

Κι όμως, η ελπίδα κατάφερε να αναδυθεί και να γίνει η επίγευση της φετινής διοργάνωσης.

Πρώτη η Γιολάντα Καστάνιο στην τελετή έναρξης αναφέρθηκε στον Αντόρνο και στο διάσημο ρητό του «Είναι βαρβαρότητα να γράφει κανείς ποίηση μετά το Άουσβιτς», συμπληρώνοντας ότι το ίδιο μπορούμε να πούμε σήμερα για τη Γάζα. Λίγες μέρες αργότερα, στο θεατράκι του Ληθαίου στα Τρίκαλα, ο ποιητής Κώστας Καναβούρης απάντησε στην Ισπανίδα ποιήτρια ότι «Τώρα πρέπει να γράψουμε, που είμαστε απελπισμένοι, για να βρούμε την ελπίδα». Κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ, ακούστηκαν διάφορα ποιήματα που αναφέρονταν συνειρμικά ή άμεσα στη Γάζα, όπως αυτά του Σωκράτη Καμπουρόπουλου και του Σταύρου Ζαφειρίου.

Ελπίδα με θαυμαστικό

Κι όμως, η ελπίδα κατάφερε να αναδυθεί και να γίνει η επίγευση της φετινής διοργάνωσης. Πίσω από κάθε συζήτηση, πίσω από τα πηγαδάκια, πίσω από τις ζυμώσεις και τις συνδιαμορφώσεις αυτού του φεστιβάλ κρυβόταν η ελπίδα. Πίσω από φορείς που ψάχνουν τρόπους να συμβάλλουν στις πολιτισμικές δράσεις, από ανθρώπους που υπηρετούν την ποίηση και την τέχνη, υπάρχει ελπίδα. Πίσω από κάθε καλό στίχο που ακούστηκε και μας άγγιξε, υπάρχει η ελπίδα. Όπως εκφράστηκε εύγλωττα στην τελετή λήξης από την Ούγγρη ποιήτρια Zita Iszó και συμπυκνώνει το προηγούμενο πενθήμερο, «Μπορεί να μη μιλάμε την ίδια γλώσσα, αλλά έχουμε τη δύναμη να αλλάξουμε ο ένας τη ζωή του άλλου. Το ίδιο μπορεί να κάνει και η ποίηση».

* Η ΦΑΝΗ ΧΑΤΖΗ είναι δημοσιογράφος.