Στη Δημοτική Αγορά της Κυψέλης βρέθηκε το βράδυ της Τρίτης, 27 Μαΐου, η Ρέιτσελ Κασκ όπου συνομίλησε με τις Αμάντα Μιχαλοπούλου και Δανάη Σιώζιου.
Γράφει η Φανή Χατζή
Το απόγευμα της Τρίτης, 27 Μαΐου, βρεθήκαμε στη Δημοτική Αγορά της Κυψέλης για να ακούσουμε τη συγγραφέα Ρέιτσελ Κασκ, η οποία, όπως σχολίασε εισαγωγικά ο Κώστας Δαρδανός των εκδ. Gutenberg, συνδυάζει το «άνθος της αγγλικής λογοτεχνίας» με την αρχαία γραμματεία, όπως προδίδουν οι αναφορές των βιβλίων της. Η συγγραφέας συνομίλησε με τη συγγραφέα Αμάντα Μιχαλοπούλου και την ποιήτρια Δανάη Σιώζιου. Ενώ αρχικά η πρώτη εκτελούσε χρέη συνομιλήτριας και η δεύτερη είχε συντονιστικό ρόλο, ένωσαν τελικά τις φωνές τους, κι έτσι προέκυψαν δημιουργικές ερωτήσεις που κράτησαν μέχρι τέλους αμείωτο το ενδιαφέρον του κοινού.
Η Δανάη Σιώζιου άνοιξε τη συζήτηση με μια σειρά πιο προσωπικών ερωτήσεων, όπως αυτή για τη φιλική σχέση της Μιχαλοπούλου με την Κασκ. Η Κασκ παραδέχτηκε με φλεγματικό χιούμορ ότι θα μπορούσαν να είναι πολλά παραπάνω από φίλες, όπως να έχουν μέχρι και «επιχείρηση» ναρκωτικών μαζί, αλλά είναι απλώς φίλες. Η Μιχαλοπούλου εμπλούτισε την απάντηση της συναδέλφου και φίλης της και μοιράστηκε με το κοινό την ιστορία της γνωριμίας τους, σε μια πισίνα στη Θεσσαλονίκη πριν χρόνια, όπου μοιράστηκαν για πρώτη και επουδενί τελευταία φορά τις δυσκολίες του μεγαλώματος μιας κόρης.
Ερωτηθείσα για την ειλικρίνεια στα βιβλία της δήλωσε πως είναι απαραίτητο στοιχείο της δουλειάς της, ότι λέει πάντα την αλήθεια, και η αλήθεια για τη μητρότητα είναι πως είναι δύσκολη υπόθεση.
Η συζήτηση οδηγήθηκε, λοιπόν, αναπόφευκτα, στο βιβλίο της Κασκ για τη μητρότητα, A Life's Work: On Becoming a Mother, που δεν έχει μεταφραστεί ακόμα στα ελληνικά. Ερωτηθείσα για την ειλικρίνεια στα βιβλία της δήλωσε πως είναι απαραίτητο στοιχείο της δουλειάς της, ότι λέει πάντα την αλήθεια, και η αλήθεια για τη μητρότητα είναι πως είναι δύσκολη υπόθεση. Ανέφερε ότι παρόλο που δέχτηκε επιθέσεις από πολλές γυναίκες για αυτά που έγραφε, με κάποιον τρόπο αυτό την ενδυνάμωσε. Το άτομο για το οποίο γράφτηκε το βιβλίο αυτό, μάλιστα, ούσα πλέον ενήλικη και συγγραφέας, έχει γράψει και το ίδιο ένα βιβλίο στο οποίο εντάσσεται η σχέση μητέρας-κόρης.
Σε σχέση με το ζήτημα της ντροπής και τη γραφή ως τρόπο αναχαίτισής της, η Κασκ αναφέρθηκε στην Ερνώ, μια συγγραφέα που ενσωματώνει τέλεια στη γραφή της το ζήτημα της ντροπής, καθώς εμπεριέχει το σώμα και μάλιστα το εργατικό σώμα σε μια χώρα που ο πολιτισμός ανήκει στην αστική τάξη. «Γνωρίζει ακριβώς που βρίσκεται η ντροπή, την εντοπίζει και ξέρει ότι κάτω από εκεί βρίσκονται όλα τα σημαντικά» δήλωσε χαρακτηριστικά, ενώ πρόσθεσε πως «Κάποιοι συγγραφείς μπορούν να σου πουν πώς να ζεις και η Ερνώ είναι μια από αυτές». Για το πώς διαχειρίζεται η ίδια την ντροπή στη γραφή της, επέλεξε να διαβάσει ένα απόσπασμα από το Περί γάμου και χωρισμού (μτφρ. Θεοδώρα Δ. Δαρβίρη, εκδ. Gutenberg)
Δεν θεωρεί ότι το γράψιμο μπορεί να θεραπεύσει, αλλά να εξευγενίσει τα τραύματα και να σε κάνει να ζεις με αυτά...
Ερωτηθείσα για το εάν πιστεύει ότι η λογοτεχνία δύναται να απαλύνει τον υπαρξιακό πόνο του θανάτου, με τον τρόπο που το κάνουν οι μητέρες μας καθώς μεγαλώνουμε, η Κασκ δήλωσε ότι δεν θεωρεί ότι το γράψιμο μπορεί να θεραπεύσει, αλλά να εξευγενίσει τα τραύματα και να σε κάνει να ζεις με αυτά. «Πολλοί συγγραφείς γράφουν προσφέροντας αναισθητικό για τη ζωή, εγώ κάνω το αντίθετο», δήλωσε, χωρίς να αρνείται πάντως ότι και η ίδια προσφέρει με τη γραφή της κάποιου είδους ανακούφιση. Σε σχέση με την παιδική της ηλικία, δήλωσε ότι ήταν απαίσια, αντιλαμβανόταν την πραγματικότητα πολύ διαφορετικά σε σχέση με τον περίγυρό της και ένιωθε πολύ απομονωμένη.
Η Μιχαλοπούλου, η οποία συγγραφικά εξερευνά έντονα και η ίδια τη μητρότητα και τη σχέση της με τη γραφή και το φύλο, ανέδειξε και άλλες ομοιότητές τους με την Κασκ, όπως το μη καλλιτεχνικό οικογενειακό περιβάλλον από το οποίο προέρχονται αμφότερες αλλά και την ύπαρξη συντρόφων στη ζωή τους που έχουν υπάρξει πολύ υποστηρικτικοί. Στην απορία για το εάν υπάρχουν τρόποι οι άνδρες να υποστηρίξουν τους γυναικείους αγώνες, η Κασκ απάντησε ότι το φύλο είναι μια συζήτηση που εκφεύγει της εμπειρίας. «Δεν νομίζω ότι το φύλο είναι μια απλή ιστορία καταπίεσης άλλα πολλά περισσότερα από αυτά που θέλουμε να παραδεχτούμε. Έχει να κάνει με τη γλώσσα και το αφήγημα που διατηρούν τα δύο μέρη αλλά και τη σιωπή».
Το Parade, το τελευταίο της βιβλίο, μεταφράζεται από τη Δανάη Σιώζιου και αναμένεται να κυκλοφορήσει σύντομα...
Τέλος, σε μια πολυσύνθετη ερώτηση της Σιώζου για τη σχέση της Κασκ με την τέχνη, τις διακαλλιτεχνικές ανησυχίες της, τον θάνατο του «χαρακτήρα» που είχε αναγγείλει σε παλιότερη συνέντευξή της και το γεγονός ότι γράφει για το φύλο, η Κασκ απάντησε με χιούμορ «πολύ μεγάλες ερωτήσεις, οι απαντήσεις για όλες βρίσκονται στο Parade». Το Parade, το τελευταίο της βιβλίο, μεταφράζεται από τη Δανάη Σιώζιου και αναμένεται να κυκλοφορήσει σύντομα από τις εκδόσεις Gutenberg, από τις οποίες κυκλοφορούν και τα άλλα βιβλία της συγγραφέως.
