Παρακολουθήσαμε την κεντρική ομιλία του WOW Festival με ομιλήτρια την Αμερικανίδα φεμινίστρια θεωρητικό και καθηγήτρια Ροξάν Γκέι [Roxane Gay]. Η Γκέι, συγγραφέας λογοτεχνικό «φαινόμενο» μετρά στο έργο της τα βιβλία Bad Feminist, Hunger, Difficult Women αλλά και τη συνεργασία με τη Marvel που έφερε στο προσκήνιο τις μαύρες γυναίκες στην ταινία Black Panther: World of Wakanda.
Γράφει η Φανή Χατζή
Η συζήτηση με τη Ροξάν Γκέι [Roxane Gay], την Αφροαμερικανίδα φεμινίστρια συγγραφέα σημαντικών έργων, όπως τα Bad Feminist, Hunger, Difficult Women, και επιμελήτρια διάφορων συλλογικών τόμων, στο Wow Festival που διογανώνεται από τις 4 έως τις 7 Απριλίου στο Κέντρο Πολιτισμού Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΣΝ) κινήθηκε ανάμεσα σε δύο, κυρίως, άξονες, τις προκλήσεις του σύγχρονου φεμινισμού και την επανεκλογή του Ντόναλντ Τραμπ, ενώ από αμφότερους ξεκλείδωσαν ενδιαφέροντα παρακλάδια. Η πλειονότητα του κοινού αποτελούνταν από θηλυκότητες και μάλιστα από διαφορετικές χώρες, όπως διαφάνηκε από τις ερωτήσεις.
Η παρουσία της Γκέι στο φετινό φεστιβάλ, αλλά και η θερμή υποδοχή της, ήταν μία έκπληξη, καθώς κανένα βιβλίο της δεν κυκλοφορεί ακόμα στα ελληνικά. Οι ερωτήσεις που έθεσε η Επίκουρη Καθηγήτρια Κοινωνιογλωσσολογίας στο Τμήμα Γαλλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΑΠΘ, Αγγελική Αλβανούδη, η οποία συνομίλησε μαζί της, αλλά και οι ενδιαφέρουσες ερωτήσεις του κοινού, οδήγησαν στις αυθόρμητες απαντήσεις της Γκέι που διακατέχονταν από το ανεπιτήδευτο ύφος, την ευφυία και το χιούμορ που χαρακτηρίζουν και τη γραφή της.
Ερωτήσεις προθέρμανσης
Η συγγραφέας, αρχικά, έπειτα από τις συναφείς ερωτήσεις «προθέρμανσης», έκανε μια αναδρομή στη σχέση της με τη γραφή και μίλησε για τον φόβο που επιφυλάσσει ο ρόλος της ως συγγραφέα βιβλίων με ακτιβιστικό πρόσημο. Με αφορμή το memoir της Hunger, που αφορά το να ζεις σε ένα σώμα που αψηφά τις κοινωνικές επιταγές, μίλησε για τις πιέσεις που ασκούνται γενικά στα γυναικεία σώματα, ενώ τόνισε ότι δεν υπάρχει ένας ενιαίος και μοναδικός τρόπος να μιλήσεις για το τραύμα, καθώς αυτό συνιστά μια εν εξελίξει διαδικασία για την κάθε μία. Αναφέρθηκε στην ελευθερία του λόγου και στον προβληματισμό της σχετικά με τη λογοκρισία ως φεμινιστικό εργαλείο, γιατί μπορεί να καταλήξει σε μια ολισθηρή πλαγιά εις βάρος των δικαιωμάτων.
Για τις TERF (trans exclusionary radical feminists), τις φεμινίστριες δηλαδή που αποκλείουν τις τρανς γυναίκες από το κίνημα, εξήγησε ότι ο φεμινισμός δεν συμβαδίζει με τον αποκλεισμό και ότι οι γυναίκες αυτές πρέπει να καταλάβουν ότι με την επέκταση της έννοιας της «γυναίκας» δεν ελλοχεύει κανένας κίνδυνος.
«Κακή Φεμινίστρια»
Όταν αναφέρθηκε το βιβλίο που την καθιέρωσε, το Bad Feminist, μια συλλογή δοκιμίων στην οποία αποδομεί την έννοια του ενιαίου «σωστού» φεμινισμού, απενοχοποιώντας πολλούς τρόπους με τους οποίους μπορούμε να υπάρχουμε μέσα στον φεμινισμό, μας υπενθύμισε ότι δεν χρειάζεται να είσαι τέλεια για να συμμετέχεις στο κίνημα. «Αλληλεγγύη δεν σημαίνει ομοιομορφία» δήλωσε, χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι μπορούμε να διαφοροποιούμαστε σε αρκετές θεματικές εντός φεμινισμού, όπως το αμφιλεγόμενο ζήτημα της παρένθετης μητρότητας.
Σε κάποια, ζητήματα, ωστόσο, ήταν κατηγορηματική. Με αφορμή μια ερώτηση από το κοινό αναφορικά με τις TERF (trans exclusionary radical feminists), τις φεμινίστριες δηλαδή που αποκλείουν τις τρανς γυναίκες από το κίνημα, εξήγησε ότι ο φεμινισμός δεν συμβαδίζει με τον αποκλεισμό και ότι οι γυναίκες αυτές πρέπει να καταλάβουν ότι με την επέκταση της έννοιας της «γυναίκας» δεν ελλοχεύει κανένας κίνδυνος. Επίσης, όταν κλήθηκε να θέσει κάποιες βάσεις για μια κοινή διαθεματική ατζέντα σήμερα, έκανε λόγο για την υποστήριξη των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων, διεκδικώντας το δικαίωμα στη μη αναπαραγωγή αλλά και την οικονομική στήριξη των μητέρων, καθώς επίσης και για την οικονομική χειραφέτηση και ανεξαρτησία.
Η Αγγελική Αλβανούδη άδραξε την ευκαιρία να ρωτήσει την άποψή της για τα αίτια της επανεκλογής του Τραμπ και η Γκέι απάντησε «ο ρατσισμός, 100%».
Μένος για τον Τραμπ, απαισιοδοξία για το μέλλον
Ερωτώμενη για τη γεφύρωση των διαφορών ανάμεσα σε φεμινίστριες και γυναίκες που αντιμάχονται τις ελευθερίες αναπαραγωγής ή σεξουαλικής αυτοδιάθεσης, δήλωσε ότι θα ήταν πολύ δύσκολο να μιλήσει με ενωτικό τόνο με μια ψηφοφόρο του Τραμπ. Η συζήτηση αναπόφευκτα στράφηκε προς την επανεκλογή του. Η Αγγελική Αλβανούδη άδραξε την ευκαιρία να ρωτήσει την άποψή της για τα αίτια της επανεκλογής του και η Γκέι απάντησε «ο ρατσισμός, 100%», ενώ σημείωσε ότι το τμήμα μειονοτήτων που τον ψήφισε έχει ήδη δει την επιλογή του να γυρίζει μπούμερανγκ. Σε μεταγενέστερη φάση με λύπη σημείωσε ότι κάποιοι άνθρωποι λαχταρούν τον φασισμό, ενώ κάποιοι επέλεξαν τον Τραμπ με το πρόσχημα των διαφορών τους με την Καμάλα Χάρις.
Καταχειροκροτήθηκε όταν χαρακτήρισε τη νέα προεδρία ως «ντροπιαστική», «μη δημοκρατική», «σκληρή», τον Τραμπ ως «τρελό του χωριού» και την κατάσταση ως μια ιστορία τρόμου.
Ως Αμερικανίδα πολίτης, κάτοικος Καλιφόρνια, η Γκέι φάνηκε φοβερά απαισιόδοξη λέγοντας ότι προμηνύονται καταστροφικές συνέπειες για όλον τον κόσμο, όπως αποδεικνύουν ήδη οι τρεις μήνες προεδρίας του. Μπορεί να πιστεύει ότι τα φασιστικά καθεστώτα στην πλειοψηφία τους κρατούν για λίγο, αλλά οι ζημιές που προκαλούν επιμένουν. Καταχειροκροτήθηκε όταν χαρακτήρισε τη νέα προεδρία ως «ντροπιαστική», «μη δημοκρατική», «σκληρή», τον Τραμπ ως «τρελό του χωριού» και την κατάσταση ως μια ιστορία τρόμου.
Τρόποι αντίστασης και επιβίωσης: «Η καλή ενημέρωση είναι μια μορφή αντίστασης και ακτιβισμού»
Σε μια ανάσα αισιοδοξίας, η Γκέι αναφέρθηκε και σε τρόπους αντίστασης στον τραμπισμό, όπως το πρόσφατο κοινοβουλετικό παράδειγμα της 25ωρης ομιλίας στην αμερικανική Γερουσία, του Αφροαμερικανού Δημοκρατικού Γερουσιαστή του Νιού Τζέρσεϊ, Κόρι Μπούκερ. Σε πιο συλλογικό επίπεδο, υπογράμμισε τη σημασία της κοινοτικής δράσης, της αλληλεγγύης και της διαδήλωσης. Όταν, μάλιστα, προς το τέλος της εκδήλωσης, ρωτήθηκε για τρόπους διαμαρτυρίας των νευροδιαφορετικών ή ατόμων με σωματική αναπηρία, η Γκέι ανέφερε μεταξύ άλλων εναλλακτικών το διάβασμα, δηλώνοντας ότι «η καλή ενημέρωση είναι μια μορφή αντίστασης και ακτιβισμού». Επίσης, υπογράμμισε τον σημαντικό ρόλο της ψήφου και της στάθμισης των πολιτικών επιλογών. Εξάλλου, όπως δήλωσε, «δεν υπάρχει ο τέλειος υποψήφιος στην πολιτική».
Επίσης ενδυναμωτική ήταν η συζήτηση για τις φεμινίστριες από τις οποίες αντλεί έμπνευση, στις οποίες ενέταξε την Mariame Kabe, αλλά και την ενενηντάχρονη πλέον Gloria Steinem. Μας μίλησε, επίσης, και για το άρτι αφιχθέν στα ξένα βιβλιοπωλεία The Portable Feminist Reader που επιμελήθηκε, μια ανθολογία φεμινιστικών κειμένων θεωρίας και λογοτεχνίας.
Οι τελικές ερωτήσεις
Το κοινό συμμετείχε στο τέλος, πάρα πολύ ένθερμα, ρωτώντας τη συγγραφέα για τα τεκταινόμενα στις ΗΠΑ, το φαινόμενο της λογοκρισίας βιβλίων αλλά και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, τους υπότροφους φοιτητές και την επικινδυνότητα που διατρέχουν τώρα στα αμερικανικά πανεπιστήμια. Απάντησε σύντομα και στοχευμένα σε όλες. Ενδιαφέρουσα ήταν η άποψή της ότι η μη συμπερίληψη των εργατικών τάξεων στα κοινωνικά κινήματα, αν και μια κατάσταση που πρέπει να ανατραπεί, δεν είναι υπαίτια για την άνοδο της ακροδεξιάς, όπως πολλοί ισχυρίζονται.
Σχετικά, τέλος, με τον ρόλο των ανδρών και τη συμπερίληψή τους στο φεμινιστικό κίνημα, η Γκέι ξεκαθάρισε ότι δεν είναι «δικιά μας δουλειά» να τους εντάξουμε. Οφείλουν, αν θέλουν, να εμπλακούν οι ίδιοι, αναγνωρίζοντας ότι το κίνημα δεν απειλεί να τους στερήσει τίποτα.
* Η ΦΑΝΗ ΧΑΤΖΗ είναι μεταφράστρια.
