rushdie le carre

Το μακρινό 1997, ο Σαλμάν Ρούσντι και ο Τζον Λε Καρέ συγκρούστηκαν μέσα από μια σειρά από σκληρά άρθρα και δημοσιεύσεις. Αιτία, η στάση του Λε Καρέ απέναντι στο ζήτημα του φετβά που είχε εκδώσει ο ηγέτης του Ιράν Αγιατολάχ Χομεϊνί, που απαιτούσε τον θάνατο του Ρούσντι. 

Επιμέλεια: Σόλωνας Παπαγεωργίου

Δύο διακεκριμένοι πεζογράφοι της σύγχρονης εποχής, τα βιβλία των οποίων διαφέρουν κατά πολύ μεταξύ τους όσον αφορά στο ύφος της γραφής αλλά και στη θεματολογία τους, είχαν έρθει κάποτε σε ανοιχτή αντιπαράθεση. Πρόκειται για τον Σαλμάν Ρούσντι, συγγραφέα των «βλάσφημων» Σατανικών στίχων (εκδ. Ψυχογιός, μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), και τον Τζον Λε Καρέ, δημιουργό σημαντικών αστυνομικών και κατασκοπικών μυθιστορημάτων.

«Ξέρεις τι πάει να πει μυθιστόρημα, έτσι δεν είναι, Τζον;»

Μια συγγραφική κόντρα που εκδηλώθηκε το 1997

Η συγγραφική κόντρα ξεκίνησε το 1997. Με αφορμή μια επιστολή του Λε Καρέ που δημοσιεύτηκε στον Guardian, στην οποία παραπονιόταν πως κατηγορούταν αδίκως από τους Αμερικανούς αναγνώστες για αντισημιτισμό, ο Ρούσντι έγραψε τα εξής:

«Θα μου ήταν ευκολότερο να τον συμπονέσω αν δεν είχε συμμετάσχει, με μεγάλη ετοιμότητα, σε μια παλαιότερη εκστρατεία με στόχο τον διασυρμό ενός συναδέλφου του. Το 1989, τις δυσκολότερες ημέρες της επίθεσης του ισλαμικού κόσμου στους Σατανικούς στίχους, ο Λε Καρέ έγραψε ένα άρθρο (ξανά, αν δεν με απατά η μνήμη μου, στον Guardian), ενώνοντας πρόθυμα, και μάλλον με πομπώδες ύφος, τις δυνάμεις του με τους επιτιθέμενούς μου».

salman rushdie satanic versesΥπενθυμίζεται πως το μυθιστόρημα του Ρούσντι με τίτλο Σατανικοί στίχοι (1988), που είναι εν μέρει εμπνευσμένο από τη ζωή του προφήτη Μωάμεθ, θεωρήθηκε βλάσφημο από πολλά μέλη της μουσουλμανικής κοινότητας. Το 1989, ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Χομεϊνί, εξέδωσε έναν φετβά, δηλαδή ένα διάταγμα, που ζητούσε τον θάνατό του συγγραφέα. Έκτοτε, ο Ρούσντι πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής του κρυμμένος, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, για να παραμείνει ασφαλής.

Το καλοκαίρι του 2022, λίγο πριν μιλήσει σε εκδήλωση λογοτεχνικού φεστιβάλ της Νέας Υόρκης, ο Ρούσντι δέχθηκε επίθεση με μαχαίρι και τραυματίστηκε σοβαρά, χάνοντας την όρασή του από το ένα μάτι.

Ως απάντηση στο κείμενο του Ρούσντι, ο Λε Καρέ έγραψε:

«Ο Ρούσντι παρουσιάζει την αλήθεια με μεγάλη ιδιοτέλεια… Η θέση μου ήταν πως δεν υπάρχει νόμος στη ζωή ή στη φύση που να λέει πως οι μεγάλες θρησκείες μπορεί να προσβάλλονται ατιμωρητί… Ο στόχος μου δεν ήταν να δικαιολογήσω τον διωγμό σε βάρος του Ρούσντι, τον οποίο, όπως κάθε αξιοπρεπές άτομο, καταδικάζω, αλλά να ακουστεί μια λιγότερο αλαζονική, λιγότερο αποικιοκρατική και λιγότερο αυτάρεσκη άποψη από αυτή που ακούμε από το στρατόπεδο των θαυμαστών του, που μιλούν εκ του ασφαλούς».

Όταν ο Ρούσντι δήλωσε πως ήταν «ευγνώμων που ο Τζον Λε Καρέ φρεσκάρει τη μνήμη μας, θυμίζοντάς μας πόσο πομπώδη είναι τα λόγια του», ο Βρετανός συγγραφέας κατασκοπικής λογοτεχνίας συνέχισε με ένα κείμενο πολεμικής:

«Το μήνυμα είναι το ίδιο, είτε ακούγεται από τον θρόνο του Ρούσντι είτε από το ρείθρο του Χίτσενς: ‘’Η πλευρά μας έχει απόλυτο δίκιο, δεν εγείρει διαφωνίες ή επιφυλάξεις· όποιος μας αμφισβητεί είναι εξ ορισμού αδαής, πομπώδης, ημιμαθής’’… Ο Ρούσντι κοροϊδεύει τη γλώσσα μου και απορρίπτει μια εμπεριστατωμένη ομιλία μου στην Αγγλο-Ισραηλιτική Ένωση που έτυχε θερμής υποδοχής... Ο Χίτσενς με απεικονίζει ως έναν καραγκιόζη που χύνει το κάτουρό του στο ίδιο του το κεφάλι. Έκαναν καλύτερη δουλειά απ’ ό,τι θα έκαναν δυο λυσσασμένοι Αγιατολάχ… Άραγε, πόσο θα κρατήσει η φιλία τους; Είμαι έκπληκτος που ο Χίτσενς ανέχτηκε την αγιοποίηση του Ρούσντι για τόσο πολύ καιρό».

Η επιλογή της λέξης «αγιοποίηση» προφανώς δεν είναι τυχαία: το σαρκαστικό σχόλιο απευθύνεται στον δημοσιογράφο Κρίστοφερ Χίτσενς, ο οποίος είχε ταχθεί με το μέρος του Ρούσντι και ήταν ένας από τους σημαίνοντες άθεους στοχαστές του 20ου αιώνα.

john le carre ki o kliros epeseΤον τελευταίο λόγο είχε ο Σαλμάν Ρούσντι:

«Αν θέλει να κερδίσει μια οποιαδήποτε διαμάχη, ο Τζον Λε Καρέ θα μπορούσε να ξεκινήσει μαθαίνοντας να διαβάζει... Είναι αλήθεια πως τον αποκάλεσα πομπώδη γάιδαρο, ένας χαρακτηρισμός αρκετά ήπιος δεδομένων των περιστάσεων. Οι λέξεις ‘’αδαής’’ και ‘’ημιμαθής’’ είναι τα σκουφιά των ηλιθίων που με μεγάλη επιδεξιότητα φόρεσε ο ίδιος στο δικό του κεφάλι. Δεν θα προσπαθούσα να του τα αφαιρέσω… Ο Τζον Λε Καρέ φαίνεται να πιστεύει πως θα προτιμούσα να μην συνεχίσει να με προσβάλει. Επιτρέψτε μου να τον διαβεβαιώσω πως έχω την ακριβώς αντίθετη άποψη. Κάθε φορά που ανοίγει το στόμα του, σκάβει κι έναν βαθύτερο λάκκο για τον ίδιο του τον εαυτό. Συνέχισε να σκάβεις, Τζον, συνέχισε να σκάβεις. Εγώ, πάντως, επιστρέφω στη δουλειά μου».

Στο ίδιο άρθρο, ο Ρούσντι σχολίασε τη δήλωση του Λε Καρέ για τη «θερμή υποδοχή» με την οποία έγινε δεκτή η ομιλία του στην Αγγλο-Ισραηλιτική Ένωση, ισχυριζόμενος πως ο συνάδελφός του έχει την… κακή συνήθεια να επαινεί τα δικά του κείμενα, καθώς «εντέλει κάποιος πρέπει να το κάνει και αυτό».

»Δεν έχω καμία διάθεση», συμπλήρωσε ο Ρούσντι, «να επαναλάβω για ακόμα μια φορά τις πολλές εξηγήσεις που έχω δώσει για τους Σατανικούς στίχους, ένα μυθιστόρημα για το οποίο παραμένω εξαιρετικά περήφανος. Είναι ένα μυθιστόρημα, κύριε Λε Καρέ, κι όχι ένας λίβελος. Ξέρεις τι πάει να πει μυθιστόρημα, έτσι δεν είναι, Τζον;»

salman rushdie

 ©Asadour Guzelian / Shutterstock

Εντέλει, οι δυο συγγραφείς συμφιλιώθηκαν, με τον Ρούσντι να προσφέρει κλάδο ελαίας. Το 2011, σε ομιλία του σε φεστιβάλ λογοτεχνίας, δήλωσε δημόσια πως είχε μετανιώσει που είχε διαπληκτιστεί με τον ομότεχνό του και επαίνεσε τις συγγραφικές ικανότητες του Λε Καρέ, χαρακτηρίζοντας το Κι ο κλήρος έπεσε στον Σμάιλι (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος, εκδ. Καστανιώτη) ως ένα από σπουδαία μυθιστορήματα της μεταπολεμικής Βρετανίας. Ο Λε Καρέ απάντησε σε κατοπινή συνέντευξή του στους Times. Από τα λεγόμενά του, φαίνεται πως παραμένει σκεπτικός όσον αφορά στο θέμα της προσβολής της θρησκείας:

«Και εγώ λυπάμαι για τη διαφωνία. Θαυμάζω τον Σαλμάν για τη δουλειά του και το θάρρος του και σέβομαι τη στάση του. Άραγε, αυτό είναι μια απάντηση στον δημόσιο διάλογο που συνεχίζεται ως σήμερα; Πρέπει να είμαστε ελεύθεροι να καίμε Κοράνια, να κοροϊδεύουμε τις θρησκείες των άλλων με πάθος; Ίσως θα έπρεπε - ωστόσο, μπορούμε να εκπλαγούμε αν οι πιστοί που έχουμε προσβάλει απαντήσουν με μένος; Δεν μπορούσα να απαντήσω σε αυτήν την ερώτηση εκείνη τη στιγμή και, με όλη την καλή διάθεση, ακόμα δεν μπορώ. Είμαι πάντως αρκετά περήφανος, εκ των υστέρων, που μίλησα ενάντια στη δημοφιλή τάση, προκαλώντας την οργή των αγανακτισμένων δυτικών διανοουμένων και υπομένοντάς την σε όλο της το μεγαλείο. Κι αν συναντούσα τον Σαλμάν αύριο; Θα έσφιγγα με θέρμη το χέρι ενός λαμπρού συναδέλφου συγγραφέα».

Πηγές: Lit Hub, The Telegraph, Guardian

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το 4ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ στον Ευρυβιάδη Σοφό για το μυθιστόρημα «Αβέβαιη δόξα» του Καταλανού Ζοάν Σάλες

Το 4ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ στον Ευρυβιάδη Σοφό για το μυθιστόρημα «Αβέβαιη δόξα» του Καταλανού Ζοάν Σάλες

Απονομή του 4ου Βραβείου Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ στον Ευρυβιάδη Σοφό για το μυθιστόρημα «Αβέβαιη δόξα» (εκδ. Άγρα) του Καταλανού Ζοάν Σάλες.

Επιμέλεια: Book Press

Ιδιαίτερα συγκινημένος παρέλαβε το βραβείο καλύτερης μετάφρασης που απονέμει κάθε χρό...

Βραβείο Encore 2024, στην Ισαμπέλα Χαμάντ, για το δεύτερο βιβλίο της «Enter Ghost»

Βραβείο Encore 2024, στην Ισαμπέλα Χαμάντ, για το δεύτερο βιβλίο της «Enter Ghost»

Το βραβείο απονέμει η επιστημονική εταιρεία Royal Society of Literature και πριμοδοτεί κάθε χρόνο με 15.000 λίρες τον συγγραφέα με το καλύτερο δεύτερο βιβλίο του. Φέτος το βραβείο πηγαίνει στην Isabella Hammad.

Eπιμέλεια: Book Press

...
Βραβείο Waterstones: Ανακοινώθηκε η βραχεία λίστα των καλύτερων πρωτοεμφανιζόμενων συγγραφέων για το 2023

Βραβείο Waterstones: Ανακοινώθηκε η βραχεία λίστα των καλύτερων πρωτοεμφανιζόμενων συγγραφέων για το 2023

Πρόκειται για μυθιστορήματα που έχουν εκδοθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο και ψηφίζονται από τους βιβλιοπώλες της μεγάλης αλυσίδας βιβλιοπωλείων Waterstones. Kεντρική εικόνα: αριστερά ο Kaveh Akbar και δεξιά η Kaliane Bradley.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το καλοκαίρι της Κάρμεν» σε σκηνοθεσία Ζαχαρία Μαυροειδή (κριτική) – Ένας τρυφερός ύμνος για την ανδρική γκέι φιλία

«Το καλοκαίρι της Κάρμεν» σε σκηνοθεσία Ζαχαρία Μαυροειδή (κριτική) – Ένας τρυφερός ύμνος για την ανδρική γκέι φιλία

Για την ταινία του Ζαχαρία Μαυροειδή «Το καλοκαίρι της Κάρμεν». Τολμηρό φιλμ που όμως δεν πέφτει σε κλισέ και ανούσια δράματα. 

Γράφει η Φανή Χατζή

«Το Καλοκαίρι της Κάρμεν» είναι η απόλυτα καλοκαιρινή ταινία, ιδανική για ένα χαλαρό βραδάκι σε κάπ...

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Αντρές Μοντέρο: «Είμαστε άνθρωποι, πάντα θα μας αρέσουν οι ιστορίες και τα παραμύθια»

Αντρές Μοντέρο: «Είμαστε άνθρωποι, πάντα θα μας αρέσουν οι ιστορίες και τα παραμύθια»

Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου, εκδ. Διόπτρα) συνομιλούμε με τον Χιλιανό συγγραφέα Αντρές Μοντέρο [Andres Montero] για τον μαγικό ρεαλισμό και τη σπουδαιότητα της προφορικής αφήγησης.

Συνέντευξη στον Διονύσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...
«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ανί Ενρό [Annie Ernaux] «Η άλλη κόρη» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σειρά των δύο αφηγήσεων, η δική μου και η δ...

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ