«Δημιουργήστε ανθρώπους, όχι μονοδιάστατους χαρακτήρες»: οι επτά συγγραφικοί κανόνες του Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ

Ακολουθούν οι επτά συγγραφικοί κανόνες του Φράνσις Σκοτ Φιτζέραλντ – αποσπάσματα αλιευμένα από τις επιστολές του προς τους συναδέλφους του και την οικογένειά του, καθώς και από άλλα γραπτά του.

1 / Ξεκινήστε κρατώντας σημειώσεις.

Ο Φιτζέραλντ συνήθιζε να ηχογραφεί τις σκόρπιες σκέψεις του και να τις καταγράφει σε ένα σημειωματάριο. Έφτιαχνε κατηγορίες όπως «Αισθήματα και συναισθήματα», «Συζητήσεις και λαθρακροάσεις», «Περιγραφές κοριτσιών».

«Πρέπει να ξεκινήσετε κρατώντας σημειώσεις. Ίσως χρειαστεί να κρατήσετε σημειώσεις για χρόνια... Όταν σκέφτεστε κάτι, όταν ανακαλείτε κάτι, σημειώστε το. Σημειώστε το αμέσως μόλις το σκέφτεστε. Μπορεί να μην το ξανασκεφτείτε με τόσο ζωντανό τρόπο τη δεύτερη φορά».

— όπως αναφέρει η ερωμένη του Φιτζέραλντ, Sheilah Graham, στα απομνημονεύματά της Beloved Infidel.

2 / Σχεδιάστε λεπτομερώς την ιστορία σας.

Κάθε φορά που ο Φιτζέραλντ δούλευε ένα μυθιστόρημα, περιστοιχιζόταν από πλήθος σημειώσεων με τις περιλήψεις σκηνών των χαρακτήρων του βιβλίου του.

«Επινοήστε ένα σύστημα σαν του Ζολά… αλλά κρατήστε αρχείο. Στην πρώτη σελίδα του αρχείου βάλτε ένα τεράστιας κλίμακας προσχέδιο του μυθιστορήματος (μην ανησυχείτε, θα συρρικνωθεί από μόνο του) και δουλέψτε πάνω στο προσχέδιο για δύο μήνες. Χρησιμοποιήστε το κεντρικό σημείο της ιστορίας σας και εκεί κορυφώστε τη, κάνοντας ένα μεγάλο φινάλε. Δουλέψτε την ιστορία σας πριν και μετά από αυτό το σημείο, για ακόμα τρεις μήνες. Τέλος, οργανώστε κάτι τόσο περίπλοκο όσο η γραμμική σύνδεση των επιμέρους ιστοριών σας που είχατε στο προσχέδιο».

— από ένα γράμμα του Φιτζέραλντ στον συγγραφέα John O’Hara.

3 / Μην περιγράφετε σε κανέναν το έργο σας προτού το ολοκληρώσετε.

Ο Φιτζέραλντ ποτέ δεν μιλούσε σε κανέναν για τα βιβλία του κατά τη διάρκεια της συγγραφής τους.

«Νομίζω πως ένας πολύ καλός κανόνας είναι να μην λέτε πολλά για ένα έργο σας μέχρι να το ολοκληρώσετε. Αν το κάνετε, νομίζω πως χάνετε πάντα ένα κομμάτι του. Δεν σας ανήκει ποτέ ξανά τόσο πολύ».

— από μια επιστολή του Φιτζέραλντ στην κόρη του Scottie.

4 / Δημιουργήστε ανθρώπους, όχι μονοδιάστατους χαρακτήρες.

Ο Φιτζέραλντ έπλασε πολλούς εμβληματικούς λογοτεχνικούς χαρακτήρες, αλλά ισχυριζόταν πως αυτό έγινε τυχαία. «Δεν είχα ιδέα πώς να φτιάξω τον τύπο της νεαρής ασυμβίβαστης κοπέλας, όταν ξεκίνησα να γράφω», ανέφερε σε μια συνέντευξή του στο περιοδικό Metropolitan, το 1923. «Απλώς χρησιμοποίησα στοιχεία από διάφορες κοπέλες που γνώριζα καλά –γιατί με ενδιέφεραν ως μοναδικά ανθρώπινα πλάσματα–, και με αυτά έφτιαχνα τις ηρωίδες μου».

«Ξεκινήστε με ένα απολύτως ξεχωριστό άτομο, και πριν καλά καλά το καταλάβετε, θα διαπιστώσετε ότι έχετε δημιουργήσει έναν αντιπροσωπευτικό τύπο· ξεκινήστε με τα γενικά χαρακτηριστικά ενός τυπικού χαρακτήρα και θα διαπιστώσετε ότι έχετε δημιουργήσει ένα μηδενικό».

— όπως γράφει στην έναρξη του διηγήματός του  «Το πλουσιόπαιδο».

Υιοθετήστε μια αντικειμενική ματιά έχοντας εποπτεία όλου του κειμένου σας και ό,τι δεν σας ταιριάζει, πετάξτε το.

5 / Χρησιμοποιήστε λέξεις που ξέρετε.

«Δεν πρέπει ποτέ να χρησιμοποιήσετε μια άγνωστή σας λέξη, εκτός κι αν χρειαστεί να την αναζητήσετε εξαντλητικά προκειμένου να εκφράσετε μια εξειδικευμένη απόχρωση κάποιας έννοιας – αν συμβεί αυτό, στην πραγματικότητα έχετε επανεφεύρει μια λέξη. Και αυτός νομίζω πως είναι ένας πολύ καλός πεζογραφικός κανόνας… Εξαιρέσεις: α. Για να αποφύγεται μια επανάληψη β. Για να έχει ρυθμό η φράση σας».

— από μια επιστολή του Φιτζέραλντ το 1929 στον συμφοιτητή του και συγγραφέα John Peale Bishop.

6 / Χρησιμοποιήστε ρήματα, όχι επίθετα, για να δημιουργήσετε δυναμικές προτάσεις.

«Σχετικά με τα επίθετα: όλη η καλή πεζογραφία βασίζεται στα ρήματα που πρωτοστατούν στις προτάσεις. Κάνουν τις προτάσεις να έχουν ροή. Πιθανότατα το αρτιότερο τεχνικά ποίημα στα αγγλικά είναι το «Eve of Saint Agnes» του Κητς. Ο στίχος «Ο λαγός χοροπηδούσε τρέμοντας στο παγωμένο γρασίδι», είναι τόσο ζωντανός, που ρέει αβίαστα καθώς διαβάζεις το ποίημα, τόσο που μπορεί και να μην τον προσέξεις, ωστόσο έχει επιβάλει τον ρυθμό του σε ολόκληρο το ποίημα με ροή του – η κίνηση του λαγού, το τρέμουλο και το παγωμένο γρασίδι περνάνε γλαφυρά μπροστά από τα μάτια σου».

— από μία επιστολή του Φιτζέραλντ στην κόρη του Scottie.

7 / Να είστε αδίστακτοι όταν σβήνετε.

Ο συγγραφέας πρέπει να παίρνει κάποιες δύσκολες αποφάσεις. Ο Φιτζέραλντ ανησυχεί για τον ενδεχόμενο κάποιος που γράφει να μη θέλει να πετάξει τίποτα από το κείμενό του. Υιοθετήστε μια αντικειμενική ματιά έχοντας εποπτεία όλου του κειμένου σας και ό,τι δεν σας ταιριάζει, πετάξτε το.

«Είμαι μόνος στην ασφάλεια του ξεθωριασμένου μπλε δωματίου μου, με την άρρωστη γάτα μου, τα γυμνά κλαδιά του Φεβρουαρίου που σαλεύουν στο παράθυρο, ένα χαρτί με την ειρωνική φράση “Η δουλειά είναι καλή”, τη συνείδησή μου της Νέας Αγγλίας –η οποία διαμορφώθηκε στη Μινεσότα– και το μεγαλύτερο πρόβλημά μου:
“Να το τελειώσω; Ή να ξεκινήσω πάλι από την αρχή;”

Ή μήπως να πω:
“Ξέρω πως είχα κι άλλα ν' αποδείξω αλλά μπορεί να αναπτυχθούν περαιτέρω στη συνέχεια της ιστορίας”.

Ή:
“Αυτό δεν βγάζει πουθενά. Καλύτερα πέταξέ το και ξεκίνα από την αρχή”.

Αυτό το τελευταίο είναι μια από τις δυσκολότερες αποφάσεις που πρέπει να πάρει ένας συγγραφέας. Για να το θέσουμε φιλοσοφικά, προτού εξαντληθεί σε μια προσπάθεια ατελείωτων ωρών ν' αναστήσει ένα πτώμα ή να ξεμπλέξει αναρίθμητα υγρά γρυλίσματα, αυτή η απόφαση είναι και ένα τεστ, για το αν είναι ή όχι αληθινά επαγγελματίας συγγραφέας. Συχνά προκύπτουν περιπτώσεις όπου μια τέτοια απόφαση είναι πολύ δύσκολη. Στα τελευταία στάδια ενός μυθιστορήματος, για παράδειγμα, όπου δεν τίθεται θέμα να πεταχτεί όλο το υλικό στα σκουπίδια, αλλά ένας αγαπημένος χαρακτήρας πρέπει να βγει από την ιστορία, κάνοντας φασαρία και συμπαρασύροντας προς την έξοδο μια ντουζίνα καλές σκηνές».

— όπως γράφει σε ένα άρθρο του το 1933 στη Saturday Evening Post, με τίτλο «Εκατό λάθος ενάρξεις».

Βρείτε τα βιβλία του συγγραφέα εδώ.