Για την ταινία του Φρανσουά Οζόν (François Ozon) «Όταν έρθει το φθινόπωρο» (2024).
Γράφει ο Θόδωρος Σούμας
Το τελευταίο φιλμ του Φρανσουά Οζόν, «Όταν έρθει το φθινόπωρο» (2024), είναι ένα από τα καλύτερα τελευταία του. Ο Γάλλος σκηνοθέτης έχει γυρίσει εικοσιεννιά ταινίες μεγάλου μήκους, πολλά σαγηνευτικά, έντονα, κομψά κι οξυδερκή φιλμ, όπως τα «Οκτώ γυναίκες», «Θέλημα Θεού», «O διπλός εραστής», «Καλοκαίρι του ’85», «Η καινούργια φιλενάδα», «Φραντς», «Nέα και όμορφη», «Το αγόρι στο τελευταίο θρανίο», «Ο χρόνος που απομένει», «Η πισίνα», «Κάτω από την άμμο», «Πέντε φορές το δύο», κ.ά. Το «Όταν έρθει το φθινόπωρο» είναι ένα ατμοσφαιρικό, οικογενειακό, ψυχολογικό δράμα με πολλά μυστικά και μυστήρια. Θυμίζει Κλοντ Σαμπρόλ και Σιμενόν. Μα είναι γοητευτικός, καθαρός, διαυγής, συναισθηματικός και δραματικός Φρανσουά Οζόν.
Η σκηνοθεσία κι η μυθοπλασία είναι υπόγειες, μελαγχολικές, δυνατές κι αποτελεσματικές, υπόκωφες, διφορούμενες, ειρωνικές, τρυφερές, γεμάτες μυστήρια -που προεκτείνονται σε υφή αστυνομικού- και καλές προθέσεις των ηρώων που δημιουργούν αδιέξοδα…
Η ταινία πραγματεύεται δράματα και συναισθήματα, οικογενειακά, φιλικά, ερωτικά, γονεϊκά και υικά. Τις ασυνεννοησίες, τις συγκρούσεις, τις αγάπες, τα μίση, τη γενναιοδωρία, τη διχόνοια, την ανθρώπινη αλληλεγγύη, την επικοινωνία των ψυχών, τη σχετικότητα της ηθικής και των προθέσεων, τον πόνο, τη φιλία, τη συγχώρεση, τη στωικότητα, την αναζήτηση της γαλήνιας, ευτυχισμένης ζωής, τη ζωή με τις ωραίες και τις άσχημες στιγμές της και τον θάνατο που λύνει όλες τις εκκρεμότητες. Η σκηνοθεσία κι η μυθοπλασία είναι υπόγειες, μελαγχολικές, δυνατές κι αποτελεσματικές, υπόκωφες, διφορούμενες, ειρωνικές, τρυφερές, γεμάτες μυστήρια -που προεκτείνονται σε υφή αστυνομικού- και καλές προθέσεις των ηρώων που δημιουργούν αδιέξοδα…
Οι ήρωες και η ιστορία
Τα πρόσωπα που διαπλέκονται είναι η πρωταγωνίστρια (υπέροχη η Ελέν Βενσάν), μια θετική, κομψή, καλοβαλμένη και εποικοδομητική ηλικιωμένη γυναίκα, η προβληματική κόρη της (Λουντιβίν Σανιέ), ο γιος της κόρης, η φίλη και πρώην συνάδελφος της Μισέλ (Ζοζιάν Μπαλασκό), ο προ ολίγου καιρού αποφυλακισθείς, ανακατωσούρας γιος της (Πιερ Λοτέν), μία αστυνομικός που ερευνά τις ύποπτες συνθήκες του θανάτου της κόρης και ο πατέρας του εγγονού της Μισέλ που εργάζεται μακριά. Οι δυο ηλικιωμένες φίλες, πρώην πόρνες, βρίσκονται στη δύση της ζωής τους…
Κατόπιν, δημιουργείται η πρώτη ρωγμή, η δηλητηρίαση από το γεύμα των μανιταριών που ετοίμασε η ηλικιωμένη μητέρα.
Στην αρχή όλα φαίνονται καλά, χαμηλότονα, σε ένα ήσυχο, πανέμορφο χωριό της Βουργουνδίας το φθινόπωρο, με θεσπέσια χρώματα, μέσα από τη θερμή, θαυμάσια φωτογραφία του Ζερόμ Αλμεράς. Κατόπιν, δημιουργείται η πρώτη ρωγμή, η δηλητηρίαση από το γεύμα των μανιταριών που ετοίμασε η ηλικιωμένη μητέρα. Δεύτερη και μεγαλύτερη ρωγμή κι ανατροπή στη μυθοπλασία, η οποία τα ανακατεύει όλα πάνω κάτω και επιβάλλει αλλεπάλληλα δράματα και τραγωδίες φέρνοντας τον θάνατο της κόρης, η επίσκεψη του αποφυλακισθέντα γιου της φίλης στην κόρη της Μισέλ, για να τη νουθετήσει να φέρεται καλύτερα στην πολύπαθη μα ανθεκτική μητέρα της…
Η μυθοπλασία μάς μαθαίνει πολλά και διάφορα για τη ζωή: Πως η εμπιστοσύνη είναι χρησιμότερη από την αμφιβολία και την αμφισβήτηση των κοντινών μας ανθρώπων, η μεγαλοψυχία, η αλληλεγγύη κι η αλληλοβοήθεια μετράνε πολύ, πως οι χαρές της ζωής πρέπει να προσμετρώνται περισσότερο από την απαισιοδοξία και την ηττοπάθεια, πως το φαίνεσθαι διαφέρει από το είναι, κ.ο.κ.
Το χαμηλόφωνο, ζεστό, λιτό, ρευστό και καλόγουστου στυλ σκηνοθετικό βλέμμα προσεγγίζει με ενδιαφέρον, έγνοια, συγκαταβατικότητα κι ανθρωπιά τα κεντρικά πρόσωπα, που μοχθούν να ζήσουν τη ζωή καλύτερα παρά τα λάθη τους, του παρελθόντος και του παρόντος.
* Ο ΘΟΔΩΡΟΣ ΣΟΥΜΑΣ είναι συγγραφέας και κριτικός κινηματογράφου. Τελευταίο του βιβλίο, «Ο έρωτας στο σινεμά» (εκδ. Αιγόκερως).
