Οκτώ από τις ταινίες που διεκδικούν βραβεία στα Όσκαρ 2025 βασίζονται, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, σε βιβλία, αμιγώς λογοτεχνικά, αλλά και βιογραφίες. Ορισμένα από αυτά, κυκλοφορούν στα ελληνικά. Κεντρική φωτογραφία, στιγμιότυπο από την ταινία «Nickel Boys» του ΡαΜελ Ρος, βασισμένη στο μυθιστόρημα «Τα αγόρια του Νίκελ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος) του Κόλσον Γουάιτχεντ.
Επιμέλεια: Σόλων Παπαγεωργίου
Ανάμεσα στις ταινίες που διεκδικούν τα χρυσά αγαλματίδια των Όσκαρ το 2025 -στις σημαντικότερες κατηγορίες, μάλιστα, όπως αυτή της Καλύτερης Ταινίας- βρίσκονται κι ορισμένες εξαιρετικές περιπτώσεις που βασίζονται σε βιβλία, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό. Τις συγκεντρώσαμε σε μια λίστα, που αποτελεί τον λογοτεχνικό μας οδηγό για τα βραβεία της Κινηματογραφικής Ακαδημίας.
«Dune: Part II» του Ντενί Βιλνέβ, βασισμένο στο Dune (εκδ. Anubis, μτφρ. Ορέστης Μανούσος) του Φρανκ Χέρμπερτ
Υπερπαραγωγή επιστημονικής φαντασίας, εμπνευσμένη από το θρυλικό μυθιστόρημα του Φρανκ Χέρμπερτ για την αρχοντική οικογένεια των Ατρειδών, που μάχονται για να κυριαρχήσουν στον αμμώδη πλανήτη Αρράκις.
Ο Χέρμπερτ δημιούργησε ένα πρωτοποριακό έργο, που πραγματεύεται οικολογικά ζητήματα και θέματα σχετικά με την αποικιοκρατία, και χάραξε τον δρόμο που ακολούθησαν διάφοροι σύγχρονοί του και μεταγενέστεροι δημιουργοί, όπως ο Τζορτζ Λούκας, που ζούσε στον αστερισμό του προπάτορά του.
«Εμίλια Περέζ» (Emilia Pérez) του Ζακ Οντιάρ, επηρεασμένο από το Écoute του Μπορίς Ραζόν
Προτού ανακύψει το θέμα των προβληματικών δηλώσεων της Κάρλα Σοφία Γκασκόν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, το «Εμίλια Περέζ» του Ζακ Οντριάρ ήταν το αδιαφιλονίκητο φαβορί της φετινής οσκαρικής κούρσας, συγκεντρώνοντας δεκατρείς υποψηφιότητες και έχοντας τα διαπιστευτήρια του (συλλογικού) Βραβείου Γυναικείας Ερμηνείας και του Βραβείου της Επιτροπής του Φεστιβάλ των Καννών.
Η ταινία, για τον ηγεμόνα ενός καρτέλ ναρκωτικών που αποφασίζει να προβεί σε ιατρική φυλομετάβαση, είναι βασισμένη σ’ ένα λιμπρέτο που συνέθεσε ο ίδιο ο Οντριάρ, αντλώντας στοιχεία από ένα μόνο κεφάλαιο του μυθιστορήματος του Μπορίς Ραζόν Écoute. Στο βιβλίο πρωταγωνιστεί ο αποσυντονισμένος αστυνόμος της Αντιτρομοκρατικής Βενσάν Λεμασόν κι ο χαρακτήρας της τρανς βαρόνου ναρκωτικών δεν εμφανίζεται παρά ελάχιστα.
«Nickel Boys» του ΡαΜελ Ρος, βασισμένο στο Τα αγόρια του Νίκελ (εκδ. Ίκαρος, μτφρ. Μυρσίνη Γκανά) του Κόλσον Γουάιτχεντ
Ένα μυθιστόρημα τιμημένο με Βραβείο Πούλιτζερ εμπνέει μια κινηματογραφική διασκευή που απέσπασε το Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Σκηνοθέτη του Σωματείου Αμερικανών Σκηνοθετών, θεσμού που επηρεάζει σημαντικά τα προγνωστικά για την απονομή των Όσκαρ.
Η ιστορία ακολουθεί τον Έλγουντ, ένα μαύρο αγόρι που κατηγορείται αδίκως για την κλοπή ενός αυτοκινήτου και καταλήγει έγκλειστο στο αναμορφωτήριο Νίκελ. Όπως συνειδητοποιεί πολύ γρήγορα, το προσωπικό που έχει αναλάβει τη «σωματική, πνευματική και ηθική εκπαίδευση» των παραβατών, υποβάλει τα παιδιά με αφροαμερικανική καταγωγή σε σκληρά βασανιστήρια, ενώ συμπεριφέρεται με μεγαλύτερη ευγένεια στους λευκούς νέους.
Στην προσπάθειά του να επιβιώσει, ο Έλγουντ θα ‘ρθει κοντά με τον σιωπηλό και ταλαιπωρημένο Τέρνερ, που δεν μοιράζεται τον ενθουσιασμό του φίλου του για το κήρυγμα του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ κι αντιμετωπίζει τις κακουχίες με κυνισμό κι απολυτότητα.
«Wicked» του Τζον Τσου, βασισμένο στο Wicked του Γκρέγκορι Μαγκουάιρ και στο Ο θαυμάσιος μάγος του Οζ (εκδ. Ερατώ, μτφρ. Σωτήρης Κακίσης) του Φρανκ Λ. Μπάουμ
Βασισμένο στο μυθιστόρημα του Γκρέγκορι Μαγκουάιρ, που αξιοποιεί τη μυθολογία του κλασικού έργου του Φρανκ Λ. Μπάουμ, εν μέρει συνεχίζοντας πιστά το ξετύλιγμα του αφηγηματικού μίτου κι εν μέρει ανατρέποντας στοιχεία της αρχικής ιστορίας.
Μετά από τον θάνατο της Κακιάς Μάγισσας της Δύσης, ο λαός της Χώρας του Οζ πανηγυρίζει, αποθεώνοντας την Καλή Μάγισσα Γκαλίντα, που διηγείται σε όλους την τραγική ιστορία της προαιώνιας αντιπάλου της, με την οποία γνωριζόταν από τα φοιτητικά τους χρόνια στο πανεπιστήμιο Σιζ.
Το Wicked έχει επίσης εμπνεύσει ένα επιτυχημένο μιούζικαλ, τιμημένο με τρία Βραβεία Τόνι.
«A complete unknown» του Τζέιμς Μάνγκολντ, βασισμένο στο Dylan Goes Electric! του Ιλάιτζα Γουόλντ
Το φιλμ του Μάνγκολντ εξιστορεί την άνοδο του Μπομπ Ντίλαν και την καθιέρωσή του στο διεθνές μουσικό στερέωμα – η ταινία δεν προχωρά ως εκεί, αλλά αξίζει να αναφερθεί πως οι στίχοι του Ντίλαν τού απέφεραν το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 2016.
Όπως άλλωστε μαρτυρά ο τίτλος της βιογραφίας που υπογράφει ο Ιλάιτζα Γουόλντ, σημαντικό μέρος της πλοκής σχετίζεται με το περιβόητο σκάνδαλο που πυροδότησε η απόφαση του Ντίλαν να στραφεί στον ηλεκτρικό ήχο.
«Είμαι ακόμη εδώ» (Ainda Estou Aqui / I'm Still Here) του Βάλτερ Σάλες, βασισμένο στο Ainda Estou Aqui του Μαρσέλο Ρούμπενς Πάιβα
Η τραγική ιστορία της οικογένειας του Ρούμπενς Πάιβα, Βραζιλιάνου πολιτικού μηχανικού και πρώην βουλευτή, που «εξαφανίστηκε» ένα βράδυ το 1971, όταν άντρες της αεροπορίας εισέβαλλαν στο σπίτι του και τον πήραν μαζί τους με τη βία.
Στα απομνημονεύματά του, ο γιος του δολοφονημένου Πάιβα εστιάζει στη μητέρα του, τη Γιούνις, δικηγόρο και ακτιβίστρια, που μεγάλωσε ολομόναχη πέντε παιδιά και εναντιώθηκε στη βραζιλιάνικη χούντα, απαιτώντας δικαίωση για τον χαμό του συζύγου της.
«Κονκλάβιο» (Conclave) του Έντουαρντ Μπέργκερ, βασισμένο στο Conclave του Ρόμπερτ Χάρις
Μετά από τον θάνατο του πάπα από καρδιακή προσβολή στον ύπνο του, καρδινάλιοι από διάφορες μεριές της γης συγκεντρώνονται στο Βατικανό για να εκλέξουν τον διάδοχό του. Το κονκλάβιο που ακολουθεί είναι επεισοδιακό, γεμάτο αποκαλύψεις μυστικών που αλλάζουν τα δεδομένα. Το τέλος είναι αρκετά ανατρεπτικό, και μάλιστα σχετίζεται με τα θέματα φύλου που απασχολούν την εποχή μας – που άλλωστε, με αρκετά διαφορετικό τρόπο, έχουν συνδεθεί και παλαιότερα με τη διαδικασία της παπικής εκλογής, στο μύθο της Πάπισσας Ιωάννας.
Ο μεγάλος νικητής των φετινών Bafta, το φιλμ είναι διασκευή του ομότιτλου βιβλίου του Ρόμπερτ Χάρις, ευρέως γνωστού για τα ιστορικά μυθιστορήματά του, που συχνά εκτυλίσσονται κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ή στην Αρχαία Ρώμη. Πολλά από αυτά, κυκλοφορούν στη γλώσσα μας από τις εκδόσεις Ψυχογιός.
«Nosferatu» του Ρόμπερτ Έγκερς, βασισμένο στον Δράκουλα (εκδ. Μεταίχμιο, μτφρ. Βασίλης Κιμούλης) του Μπραμ Στόκερ
Η τέταρτη εμφάνιση του Κόμη Όρλοκ στη μεγάλη οθόνη. Έχει προηγηθεί το βωβό, εξπρεσιονιστικό αριστούργημα του Μουρνάου, η μπαρόκ διασκευή του Χέρτζογκ, αλλά και μια εν πολλοίς παραγνωρισμένη, ασπρόμαυρη παραγωγή του 2023, από τον σκηνοθέτη Ντέιβιντ Λι Φίσερ.
Το πρώτο «Νοσφεράτου» είναι μια μη εξουσιοδοτημένη διασκευή του μυθιστορήματος τρόμου του Μπραμ Στόκερ. Προκειμένου να αποφύγουν τα δικαστήρια, αλλά και για καλλιτεχνικούς λόγους, οι δημιουργοί του φιλμ του 1922 τροποποίησαν αρκετά την ιστορία, διαφοροποιώντας την από τη λογοτεχνική πρώτη ύλη. Φευ, η χήρα του Στόκερ τους κυνήγησε και προσπάθησε να καταστρέψει τις κόπιες, ευτυχώς ανεπιτυχώς. Όσα ακολούθησαν, γράφτηκαν με χρυσά γράμματα στην ιστορία του σινεμά.
Δύο φιλόδοξες ταινίες που αγνοήθηκαν από την Ακαδημία
Δεν πήγαν στα Όσκαρ, εντούτοις αξίζουν την προσοχή του ευαίσθητου θεατή. «Το διπλανό δωμάτιο», που απέσπασε Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας, είναι μια αξιόλογη προσθήκη στην εν προώδω φιλμογραφία του Πέδρο Αλμοδόβαρ, με θέμα τη σύνθετη σχέση δυο γυναικών, εκ των οποίων η μία αποφασίζει να προχωρήσει σε ευθανασία, έχοντας διαγνωστεί με καρκίνο τελικού σταδίου.
Ο Αλμοδόβαρ, που εκτελεί και χρέη σεναριογράφου, βασίστηκε στο μυθιστόρημα What are you going through της Σίγκριντ Νιούνεζ, την οποία οι εκδόσεις Gutenberg σύστησαν στο ελληνικό κοινό το 2021, με την κυκλοφορία του βιβλίου της Ο φίλος (μτφρ. Γιώργος Λαμπράκος).
Το «Queer» του Λούκα Γκουαντανίνο, ακόμα μία ηχηρή απουσία, είναι βασισμένο στην εμβληματική νουβέλα του Γουίλιαμ Μπάροουζ (εκδ. Τόπος, μτφρ. Γιώργος Μπέτσος), για την προσπάθεια ενός ομοφυλόφιλου μποέμ, alter ego του συγγραφέα του, να απεξαρτηθεί από την ηρωίνη και να διαχειριστεί τα συναισθήματά του για έναν νεότερό του άντρα, καθώς οι δυο τους αναζητούν το ναρκωτικό yagé, που υποτίθεται πως χαρίζει τηλεπαθητικές ικανότητες στους χρήστες του.
