Της Αρχοντούλας Διαβάτη
Μέσα στην πρωινή λιακάδα του Μαΐου, μπροστά στο άγαλμα του Βενιζέλου, η συγκέντρωση διαμαρτυρίας ξεδιπλωνόταν αργά αργά, χρωματιστή. Φυλλάδια για τους περαστικούς, μερικές ομάδες με τους εκπροσώπους τους και τα πανό τους και δυο γυναίκες κι ένα αγόρι από ένα ζωντανό πανό ο καθένας τους -«SOS, μεταδίδεται και με προφυλακτικό, μολύνει τους πάντες»- μια τολμηρή καταγγελία από το κοινωνικό ιατρείο αλληλεγγύης της πρόσφατης κυβερνητικής πρακτικής -παραβίαση του ιατρικού απορρήτου- οροθετική ιερόδουλη – δημοσιοποίηση στοιχείων από την Ελληνική Αστυνομία και λοιπά.
«Ο λόγος της εξουσίας. Λόγος σεξιστικός, ταξικός, ρατσιστικός, είναι αυτός που τελικά είναι ιδιαίτερα τοξικός και μολυσματικός», επεξήγηση από το ζωντανό πανό. Κόσμος περνούσε κοίταζε ξαφνιασμένος, φωτογράφιζαν μερικοί, κι άλλοι έριχναν μόνο μια ματιά στο φυλλάδιο πριν το κάνουν μπαλάκι και το ρίξουν στην τσέπη, στην καλύτερη περίπτωση.
Μοσχοβολούν οι γειτονιές βασιλικό κι ασβέστη, όχι πια. Οι νεραντζιές που ξάνθισαν γεμίζουν άσπρους σωρούς κάτω τα πεθαμένα λουλούδια τους να τα παίρνει ο αέρας κι οι ακακίες το ίδιο. Μόνον οι αγγελικές ζωηρές με το έντονο υπαινικτικό άρωμά τους ανταγωνίζονται την αποφορά των σκουπιδιών - ξέχειλοι οι κάδοι.
Στο εργαστήριο Λαογραφίας το απόγευμα, στην παλιά Φιλοσοφική, ένας ακόμα κύκλος ομιλιών άρχισε να ξεδιπλώνεται. Ο χώρος, ξεχωριστού γούστου. Ξύλινα πατώματα, ψηλά ταβάνια, βιβλία ένα γύρω, ένας πίνακας, παλιά πορτρέτα, λαϊκά όργανα και οι φωτογραφίες της Άλκης Νέστορος σφραγίδα αρχοντιάς, γνώσης κι αγάπης. Ατμόσφαιρα οικείας επιστημοσύνης, η παλιά μου καθηγήτρια Νόρα Σκουτέρη από τις οικοδέσποινες του χώρου. Όταν μαζεύτηκαν φοιτητές καθηγητές και μεταπτυχιακοί, καθίσαμε σε κάτι φίνα ξύλινα τραπέζια και ο κύκλος του παραμυθιού άρχισε. «Συγγένεια και παραμύθια», ήταν το θέμα. «Το κορίτσι που ο πατέρας του ήθελε να το πάρει», ήταν το 510β μέσα στον διεθνή κατάλογο παραμυθιών, στον κύκλο της Σταχτοπούτας.
Η ομιλήτρια- ερευνήτρια διηγείται πώς εντόπισε στον ΗΡΟΔΟΤΟ μια παραλλαγή της Σταχτοπούτας, την αφήγηση-μήτρα απ’ όπου προήλθαν τα παραμύθια του κύκλου της Σταχτοπούτας. Το πιο διαδεδομένο παραμύθι –peau d’ ane- έχει συγγένεια με το αρχαίο κείμενο. Πολύπλοκοι μηχανισμοί που πρέπει να κατανοηθούν. Να δούμε τους κύκλους που έκανε το παραμύθι στο χώρο και στο χρόνο. Είναι η λογοκρισία που εξαφανίζει τον πατέρα.
Η μητριά, οι δυο κόρες της και η μικρή ορφανή που κάθεται στις στάχτες. Κάποια στιγμή η νονά της τής δίνει τα χρυσά ρούχα να κατακτήσει το βασιλόπουλο. Η αρχαϊκή εκδοχή είναι άλλη. Πεθαίνει η κόρη του βασιλιά και τη βάζουν σε μια ξύλινη κούφια αγελάδα. Ή μάλλον είναι ο πατέρας που βίασε την κόρη του, αυτή αυτοκτόνησε και την έβαλαν μετά σε μια ολόχρυση κούφια αγελάδα που γίνεται αντικείμενο λατρείας. Οι στάχτες στον Ηρόδοτο έχουν την εξήγησή τους, είναι νεκρή εκεί η Σταχτοπούτα. Όταν όμως γίνεται παραμύθι, μένει ζωντανή, καθισμένη στις στάχτες της. Στους Φαραώ άλλωστε συνηθιζόταν η ενδογαμία - παντρεύονται τα ετεροθαλή αδέρφια. Τα μοτίβα από τη μια παραλλαγή στην άλλη αλλάζουν, καθώς αλλάζουν τα κοινωνικά συμφραζόμενα.
Υπάρχει επιστημονικότητα αλλά και οικειότητα και χιούμορ στη διάρκεια των ομιλιών και στη συζήτηση.
Όταν βγήκαμε έξω χοντρές ψιχάλες βροχής και μια βαριά μυρωδιά νοτισμένου χώματος, από τον σκοτεινό κήπο της σχολής – μαραμένες οι γλυσίνες, γαλάζια τσαμπιά που κυμάτιζαν στον ήλιο μια εβδομάδα πριν, αγκαλιάζοντας την καγκελόφραχτη πόρτα μπρος από το ΜΟΥΣΑΙΣ ΧΑΡΙΣΙ ΘΥΕ.
Η δικιά μου σχέση με τη Σταχτοπούτα ήταν μάλλον η όλη αφήγηση αφομοιωμένη ως σύνδρομο, το σύνδρομο της Σταχτοπούτας. Προβληματισμένη ωστόσο -όπως οι γυναίκες της γενιάς μου- με το βιβλίο της Κολέτ Ντόουλιγκ που διαβάζαμε με πάθος -να ξορκίσουμε τη ζεστή φασκιά της παράδοσης τρυφερή και αποπνικτική-, να τα περιμένουμε όλα από το γάμ, να επιθυμούμε ένα σύντροφο που θα αναλάμβανε τις ευθύνες της ζωής -κάποιος να με προσέχει, κάποιος να με κάνει ευτυχισμένη-, που να έχει το προβάδισμα σε εμπειρίες, γνώσεις, βιώματα που θα με βοηθούσε να αναπτυχτώ. Ευτυχώς το ξορκίσαμε το καταραμένο σύνδρομο. Ή όχι;
