Της Αρχοντούλας Διαβάτη
Φθινόπωρο με όσα φθίνουν –φρούτα, αισθήματα, ονειροπολήσεις– και όσα τακτικά ανοίγουν και πάλι, σχολεία, κινηματογράφοι, φροντιστήρια. Kαι το μεταίσθημα όσων προηγήθηκαν ως εμπειρίες ή διαβάσματα. Ή μάλλον βιωματικές εμπειρίες καλοκαιρινών διαβασμάτων. Η επίγευση από το μονόλογο του Αναγνωστάκη «Είμαι αριστερόχειρ ουσιαστικά» (εκδ. Πατάκη) είναι η οιονεί απολογία του για την πρώιμη στον καιρό του σιωπή, γιατί η ποίηση είναι υπόθεση της νεότητας.
Και η εκφρασμένη αμφιβολία του για την περίπτωση του Καβάφη, που μεταφράζεται γιατί είναι θεματικός ποιητής, έχει στόρι: «Μήπως ήταν μόνο ένας τεχνίτης που σμίλευε ως την τελειότητα το στίχο, κολακεύοντας τον κόσμο, χωρίς να ’χει πει πράγματα ασύλληπτα, όπως το έκανε για παράδειγμα ο Κάλβος;».
Σμιλεύει ο καιρός, στρογγυλεύοντας και γενικεύοντας απόψεις, ιδέες, ιδεολογήματα. Σήμερα είναι γενική η αποδοχή, παγκόσμια μάλιστα, του Αλεξανδρινού, σε βαθμό που απόψεις σαν την παραπάνω του αγαπητότατου ποιητή να ακούγονται σήμερα παράδοξες. Θυμάμαι μια θαυμαστή, για τη σχέση Σολωμού και Καβάφη, στην ομιλία του Ντίνου Χριστιανόπουλου, καλεσμένου στην αίθουσα του Αρχαιολογικού μουσείου, τρία χρόνια πριν από το σύλλογό του «Φιλόλογος». Την οικουμενικότητα του Καβάφη την απέδωσε ο σοφός μελετητής στο ότι σε αντίθεση προς τους νεοέλληνες: Παλαμά, που μιμήθηκε τον Ουγκό, και Σεφέρη που μιμήθηκε τον Έλιοτ, ο πολύγλωσσος Καβάφης γύρισε πίσω στους Έλληνες των ελληνιστικών χρόνων. Αυτούς αντέγραψε. Ακολούθησε τους επιγραμματοποιούς. Μες την ελληνική παράδοση υπήρχε η λύση του προβλήματος και τη βρήκε χωρίς κόμπλεξ, στο Βυζάντιο και τους μεταβυζαντινούς.
Μια εβδομάδα πριν, ο Λάκης Προγκίδης στην Κεντρική Βιβλιοθήκη, στην Εθνικής Αμύνης, πρότεινε με επιχειρήματα τον Παπαδιαμάντη απέναντι στην επέλαση της Δύσης. Τον Παπαδιαμάντη που έφερε το μυθιστόρημα στην Ελλάδα. Γιατί αυτόν τον πιο παραδοσιολάτρη συγγραφέα, αμόλυντο από το φαρμάκι της δύσης, όπως θα 'λεγε και ο Ζήσιμος Λορεντζάτος, τον έχει ανάγκη ο κόσμος όλος αντίδοτο στην τεχνοεπιστήμη και στο μηδέν. Οι ψηφίδες του παπαδιαμαντικού μωσαϊκού στα «Ρόδιν' ακρογιάλια», «Το Μυρολόγι της φώκιας» και «Η Γυφτοπούλα» συνομιλούν με το παρόν μας, στέκονται απέναντι στο δυτικό άνθρωπο, τον ιδιοκτήτη της φύσης, τον άνθρωπο, όπως τον έχει μετατρέψει η επιστήμη, και τον περιγελούν.
Κρατούμενος της χούντας στο στρατόπεδο Καρατάσου, ο ίδιος δοκίμασε εκεί σαν αισθητική εμπειρία τη μελέτη του Παπαδιαμάντη. Έτσι, με αισθητικά κι όχι ιδεολογικά κριτήρια, θα’ πρεπε επιτέλους να διαβάζεται σήμερα.
